Μάγκωμα στο γόνατο: γιατί «κλειδώνει» και πότε είναι σοβαρό

Το μάγκωμα στο γόνατο είναι ένα σύμπτωμα που οι ασθενείς περιγράφουν με διαφορετικά λόγια: το γόνατο «κολλάει» όταν λυγίζει, «πιάνεται» για μια στιγμή ή κλειδώνει και δεν τεντώνει. Πίσω από αυτές τις περιγραφές κρύβονται δύο πολύ διαφορετικές καταστάσεις. Στο αληθινό κλείδωμα κάτι μέσα στην άρθρωση εμποδίζει μηχανικά την κίνηση. Στο ψευδοκλείδωμα το γόνατο «πιάνεται» από τον πόνο, χωρίς μηχανικό εμπόδιο. Η διάκριση έχει σημασία, γιατί το πρώτο χρειάζεται συχνά έγκαιρη αντιμετώπιση.

Μάγκωμα στο γόνατο: αληθινό κλείδωμα ή ψευδοκλείδωμα;

Η πιο χρήσιμη ερώτηση είναι απλή: μπορείτε να τεντώσετε πλήρως το γόνατο;

• Αληθινό κλείδωμα γονάτου: το γόνατο μένει «κολλημένο» σε λίγο λύγισμα και δεν μπορεί να τεντώσει, ούτε όταν προσπαθείτε να το βοηθήσετε με το χέρι. Συχνά ακολουθεί έναν τραυματισμό με στροφή. Μερικές φορές «ξεκλειδώνει» ξαφνικά με μια συγκεκριμένη κίνηση και το φαινόμενο επαναλαμβάνεται.
• Ψευδοκλείδωμα: το γόνατο «πιάνεται» για ένα δευτερόλεπτο, συνήθως με έντονο πόνο, και μετά συνεχίζει να κινείται. Η κίνηση τελικά ολοκληρώνεται, αλλά πονά. Εμφανίζεται συχνά όταν σηκώνεστε από την καρέκλα, στις σκάλες ή μετά από πολλή ώρα καθιστοί.

Υπάρχει και μια τρίτη, πιο ήπια κατάσταση: η δυσκαμψία. Ένα γόνατο με πολύ υγρό ή με φθορά μπορεί να μη λυγίζει ή να μην τεντώνει όσο παλιά. Αυτό όμως εγκαθίσταται σταδιακά και όχι ξαφνικά.

Αιτίες αληθινού κλειδώματος

Ρήξη μηνίσκου τύπου «λαβή κάδου»

Είναι η πιο συχνή αιτία. Σε αυτή τη μορφή ρήξης μηνίσκου ένα μεγάλο κομμάτι του μηνίσκου σχίζεται κατά μήκος και μετατοπίζεται προς το κέντρο της άρθρωσης, όπως το χερούλι ενός κουβά. Εκεί σφηνώνεται ανάμεσα στο μηριαίο οστό και την κνήμη και εμποδίζει το τέντωμα. Συμβαίνει συνήθως σε νεότερους, δραστήριους ανθρώπους, μετά από στροφή με το πόδι στο έδαφος, και μπορεί να συνοδεύεται από ρήξη του πρόσθιου χιαστού.

Ελεύθερο σώμα μέσα στην άρθρωση

Ένα μικρό κομμάτι χόνδρου ή οστού μπορεί να αποκολληθεί και να μετακινείται μέσα στο γόνατο. Τότε το κλείδωμα έρχεται και φεύγει, και μερικοί ασθενείς νιώθουν ακόμη και ένα μικρό «σβώλο» που αλλάζει θέση. Τα ελεύθερα σώματα προέρχονται από οστεοχόνδρινες βλάβες, από τραυματισμό του χόνδρου, από εξάρθρημα της επιγονατίδας ή από προχωρημένη φθορά της άρθρωσης.

Άλλες, πιο σπάνιες αιτίες

Μετά από ρήξη ή ανακατασκευή του πρόσθιου χιαστού, ένα υπόλειμμα ιστού μπορεί να σχηματίσει μικρό όζο στο μπροστινό μέρος της άρθρωσης και να περιορίζει το τέντωμα. Πιο σπάνια, το κλείδωμα οφείλεται σε παθήσεις του αρθρικού υμένα, του ιστού που επενδύει εσωτερικά την άρθρωση. Τέτοιες αιτίες τις αναζητούμε όταν η εικόνα δεν εξηγείται από τα πιο συχνά προβλήματα.

Σε παιδιά και εφήβους

Στα παιδιά το μάγκωμα ή ένα δυνατό «κλακ» στο έξω μέρος του γόνατος μπορεί να οφείλεται σε δισκοειδή μηνίσκο, μια συγγενή παραλλαγή όπου ο έξω μηνίσκος είναι πιο φαρδύς και πιο ευάλωτος σε ρήξη. Στους εφήβους που αθλούνται, μια οστεοχόνδρινη βλάβη μπορεί να αποκολληθεί και να δημιουργήσει ελεύθερο σώμα. Ένα παιδί που κουτσαίνει, πονά επίμονα ή του «κολλάει» το γόνατο χρειάζεται εξέταση και δεν πρέπει να αποδίδεται εύκολα σε «πόνους ανάπτυξης».

Αιτίες ψευδοκλειδώματος

Το ψευδοκλείδωμα είναι πιο συχνό από το αληθινό κλείδωμα. Ο πόνος προκαλεί μια στιγμιαία αντανακλαστική «αναστολή» των μυών και το γόνατο σταματά για λίγο. Συχνές αιτίες είναι:

• ο πόνος της επιγονατίδας, όπως στη χονδροπάθεια επιγονατίδας, όπου το γόνατο «πιάνεται» στις σκάλες ή όταν σηκώνεστε από χαμηλό κάθισμα,
• μια ερεθισμένη πτυχή του αρθρικού υμένα (plica), που μπορεί να προκαλεί αίσθημα «κλικ» μπροστά και εσωτερικά,
• η οστεοαρθρίτιδα του γόνατος, όπου οι ανώμαλες επιφάνειες του χόνδρου δίνουν αίσθημα τριβής και στιγμιαίο «κόλλημα»,
• η αστάθεια, όταν το γόνατο «φεύγει» και ο ασθενής το περιγράφει ως μάγκωμα.

Το ψευδοκλείδωμα δεν είναι επείγον. Δεν είναι όμως κάτι που πρέπει να αγνοήσετε, γιατί η αιτία του συνήθως βελτιώνεται με φυσικοθεραπεία και στοχευμένη άσκηση.

Το γόνατο κολλάει όταν λυγίζω: τι να προσέξετε

Όταν περιγράφετε ότι «το γόνατο κολλάει όταν λυγίζω», ο γιατρός θα ρωτήσει μερικά πράγματα που βοηθούν πολύ στη διάγνωση:

• Ξεκίνησε μετά από συγκεκριμένο τραυματισμό ή σταδιακά;
• Πρήστηκε το γόνατο και πόσο γρήγορα;
• Μπορείτε να το τεντώσετε τελείως όταν ξαπλώνετε;
• Το κόλλημα κρατά δευτερόλεπτα ή ώρες;
• Σε ποια κίνηση εμφανίζεται: στο βαθύ λύγισμα, στις σκάλες, στη στροφή;

Ένα γόνατο που κολλάει στο βαθύ λύγισμα και πονά στο εσωτερικό ή στο εξωτερικό του πλάι παραπέμπει περισσότερο σε μηνίσκο. Ένα γόνατο που πονά μπροστά και «πιάνεται» στις σκάλες παραπέμπει περισσότερο στην επιγονατίδα. Οι κανόνες αυτοί είναι ενδεικτικοί. Η διάγνωση χρειάζεται εξέταση.

Πότε το κλείδωμα γονάτου είναι επείγον

Χρειάζεστε εκτίμηση από ορθοπαιδικό χωρίς καθυστέρηση αν:

• το γόνατο κλείδωσε και δεν μπορείτε να το τεντώσετε, ακόμη κι αν ο πόνος είναι ανεκτός,
• προηγήθηκε τραυματισμός και το γόνατο πρήστηκε μέσα σε λίγες ώρες,
• δεν μπορείτε να πατήσετε,
• το γόνατο είναι ζεστό, κόκκινο και πρησμένο ή έχετε πυρετό: χρειάζεται άμεση εκτίμηση για λοίμωξη.

Ένα γόνατο κλειδωμένο από ρήξη «λαβής κάδου» δεν πρέπει να αφήνεται για μήνες. Όσο νωρίτερα αντιμετωπιστεί, τόσο μεγαλύτερη είναι συνήθως η πιθανότητα να συρραφεί ο μηνίσκος αντί να αφαιρεθεί, και τόσο μικρότερη η επιβάρυνση του χόνδρου. Μην προσπαθείτε να «ξεκλειδώσετε» το γόνατο με απότομες κινήσεις ή με δύναμη. Βάλτε πάγο, αποφύγετε τη φόρτιση και ζητήστε εξέταση.

Μέχρι την εξέταση, ακόμη και όταν το μάγκωμα δεν είναι επείγον, βοηθούν μερικά απλά μέτρα: αποφύγετε για λίγες μέρες τις κινήσεις που το προκαλούν, όπως το βαθύ κάθισμα, το γονάτισμα και τις στροφές με το πόδι στο έδαφος. Ο πάγος για δεκαπέντε με είκοσι λεπτά μερικές φορές την ημέρα και η ανύψωση του ποδιού βοηθούν στο πρήξιμο. Αν πονάτε στο περπάτημα, μια πατερίτσα για λίγες μέρες ανακουφίζει την άρθρωση. Σημειώστε πότε και με ποια κίνηση κολλάει το γόνατο, γιατί αυτή η πληροφορία είναι πολύτιμη στη διάγνωση.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η διάγνωση ξεκινά από το ιστορικό και την κλινική εξέταση. Ελέγχουμε αν το γόνατο τεντώνει πλήρως, αν υπάρχει υγρό, πού βρίσκεται το σημείο του πόνου, και εξετάζουμε τους μηνίσκους, τους συνδέσμους και την επιγονατίδα. Η ακτινογραφία δείχνει τα οστικά ελεύθερα σώματα και τη φθορά της άρθρωσης. Η μαγνητική τομογραφία δείχνει τον μηνίσκο, τον χόνδρο και τους συνδέσμους, και συνήθως επιβεβαιώνει μια ρήξη «λαβής κάδου» ή ένα χόνδρινο ελεύθερο σώμα, που δεν φαίνεται στην ακτινογραφία.

Όταν μετά από τραυματισμό το γόνατο είναι πολύ πρησμένο και τεταμένο, μπορεί να χρειαστεί παρακέντηση, δηλαδή αφαίρεση του υγρού με βελόνα. Η παρακέντηση ανακουφίζει τον πόνο και, όταν ο πόνος υποχωρεί, συχνά φαίνεται καλύτερα αν το γόνατο τεντώνει πραγματικά. Η εμφάνιση του υγρού δίνει επίσης πληροφορίες: αίμα μέσα στην άρθρωση παραπέμπει σε σοβαρότερη κάκωση, όπως ρήξη χιαστού ή οστεοχόνδρινο κάταγμα.

Θεραπεία ανάλογα με την αιτία

Το αληθινό κλείδωμα έχει μηχανική αιτία και συνήθως χρειάζεται μηχανική λύση. Με αρθροσκόπηση γόνατος ο μηνίσκος επανατοποθετείται στη θέση του και, όπου είναι εφικτό, συρράπτεται. Ένα ελεύθερο σώμα αφαιρείται ή, σε ορισμένες οστεοχόνδρινες βλάβες, στερεώνεται ξανά στη θέση του.

Η αποκατάσταση μετά την αρθροσκόπηση εξαρτάται από το τι έγινε. Μετά την αφαίρεση ενός ελεύθερου σώματος ή ενός μικρού τμήματος μηνίσκου, η επιστροφή στις καθημερινές δραστηριότητες είναι συνήθως γρήγορη. Μετά από συρραφή μηνίσκου χρειάζεται περισσότερος χρόνος, με περιορισμούς στο λύγισμα και στη φόρτιση τις πρώτες εβδομάδες, γιατί ο μηνίσκος πρέπει να επουλωθεί. Το πρόγραμμα το καθορίζει ο χειρουργός σας μαζί με τον φυσικοθεραπευτή.

Το ψευδοκλείδωμα αντιμετωπίζεται κυρίως συντηρητικά: φυσικοθεραπεία με ενδυνάμωση του τετρακέφαλου και των μυών του ισχίου, προσαρμογή της δραστηριότητας, έλεγχος του σωματικού βάρους και, εφόσον σας τα συστήσει ο γιατρός, αναλγητικά ή αντιφλεγμονώδη για σύντομο διάστημα. Σε αυτή την περίπτωση χειρουργείο σπάνια χρειάζεται.

Στο ιατρείο μας στον Λευκό Σταυρό εξετάζουμε το γόνατο με αυτή τη σειρά: πρώτα ξεχωρίζουμε αν υπάρχει μηχανικό εμπόδιο και μετά επιλέγουμε μαζί σας τη θεραπεία που ταιριάζει στην αιτία.