Αρθρίτιδα γόνατος (οστεοαρθρίτιδα)

Τι είναι η οστεοαρθρίτιδα γόνατος

Οι επιφάνειες των οστών μέσα στο γόνατο καλύπτονται από αρθρικό χόνδρο, έναν λείο και ελαστικό ιστό που επιτρέπει στην άρθρωση να κινείται χωρίς τριβή. Στην οστεοαρθρίτιδα ο χόνδρος σταδιακά λεπταίνει και φθείρεται. Το οστό κάτω από αυτόν αντιδρά: γίνεται πιο σκληρό και σχηματίζει μικρές προεκβολές στις άκρες της άρθρωσης, τα οστεόφυτα. Ο αρθρικός υμένας, η μεμβράνη που επενδύει την άρθρωση, ερεθίζεται και παράγει περισσότερο υγρό.

Ο όρος «αρθρίτιδα» χρησιμοποιείται στην καθημερινή γλώσσα για κάθε πόνο στην άρθρωση. Η οστεοαρθρίτιδα, που λέγεται και εκφυλιστική αρθρίτιδα γόνατος, είναι η πιο συχνή μορφή. Διαφέρει από τις φλεγμονώδεις αρθρίτιδες, όπως η ρευματοειδής, που οφείλονται σε διαταραχή του ανοσοποιητικού και αντιμετωπίζονται σε συνεργασία με ρευματολόγο.

Η φθορά μπορεί να αφορά ένα μόνο τμήμα (διαμέρισμα) του γόνατος, συνήθως το έσω, το έξω ή την άρθρωση της επιγονατίδας, ή ολόκληρη την άρθρωση. Παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο:

• η ηλικία,
• το αυξημένο σωματικό βάρος, που επιβαρύνει την άρθρωση σε κάθε βήμα,
• παλαιότεροι τραυματισμοί, όπως ρήξη μηνίσκου, ρήξη χιαστού ή κάταγμα κοντά στην άρθρωση,
• η απόκλιση του άξονα του ποδιού, δηλαδή γόνατα που γέρνουν προς τα μέσα ή προς τα έξω,
• η κληρονομικότητα και οι βαριές χειρωνακτικές εργασίες με συχνό γονάτισμα.

Αρθρίτιδα στο γόνατο: συμπτώματα

Τα συμπτώματα εμφανίζονται συνήθως σταδιακά, μέσα σε μήνες ή χρόνια, και συχνά εναλλάσσονται περίοδοι με περισσότερο και λιγότερο πόνο. Τα πιο χαρακτηριστικά είναι:

• πόνος που αυξάνεται με το περπάτημα, τις σκάλες και την ορθοστασία και βελτιώνεται με την ξεκούραση,
• πρωινή δυσκαμψία ή δυσκαμψία μετά από ακινησία, που συνήθως υποχωρεί μέσα σε λίγα λεπτά κίνησης,
• πρήξιμο, ιδίως μετά από φόρτιση,
• τρίξιμο ή αίσθημα τριβής όταν λυγίζετε το γόνατο,
• περιορισμός της κίνησης: δυσκολία να λυγίσετε ή να τεντώσετε πλήρως το γόνατο,
• σε προχωρημένα στάδια, πόνος και στην ανάπαυση ή τη νύχτα και ορατή αλλαγή στον άξονα του ποδιού.

Η ένταση των συμπτωμάτων δεν αντιστοιχεί πάντα σε όσα δείχνει η ακτινογραφία. Υπάρχουν γόνατα με έντονη φθορά στην εικόνα που πονούν λίγο, και το αντίστροφο.

Διάγνωση

Η διάγνωση βασίζεται στο ιστορικό και στην κλινική εξέταση. Εξετάζουμε τον άξονα του ποδιού, το εύρος κίνησης, την ύπαρξη υγρού στην άρθρωση και τη σταθερότητα των συνδέσμων. Παρατηρούμε επίσης πώς περπατάτε.

Η βασική απεικονιστική εξέταση είναι η ακτινογραφία σε όρθια θέση, με το βάρος του σώματος στα πόδια. Δείχνει πόσο έχει στενέψει το διάστημα της άρθρωσης, δηλαδή πόσος χόνδρος έχει χαθεί, και σε ποιο διαμέρισμα. Η μαγνητική τομογραφία σπάνια χρειάζεται για την οστεοαρθρίτιδα. Τη ζητάμε όταν τα συμπτώματα δεν ταιριάζουν με την ακτινογραφία ή όταν υποψιαζόμαστε άλλη πάθηση. Αν το γόνατο είναι πρησμένο και ζεστό ή ο πόνος άρχισε ξαφνικά, μπορεί να χρειαστούν εξετάσεις αίματος ή παρακέντηση του υγρού, για να αποκλειστούν φλεγμονή ή λοίμωξη.

Αρθρίτιδα γόνατος: αντιμετώπιση χωρίς χειρουργείο

Η οστεοαρθρίτιδα δεν «γυρίζει πίσω», αλλά τα συμπτώματα μπορούν συχνά να ελεγχθούν για πολλά χρόνια. Η θεραπεία προσαρμόζεται στο στάδιο της νόσου και στις ανάγκες σας και συνήθως συνδυάζει:

• Άσκηση: είναι η βάση της θεραπείας σε κάθε στάδιο. Η ενδυνάμωση των μυών γύρω από το γόνατο μειώνει τον πόνο και βελτιώνει τη λειτουργία.
• Μείωση του βάρους, όταν υπάρχει περιττό βάρος: ακόμη και μια μέτρια απώλεια ελαττώνει το φορτίο στην άρθρωση και συχνά τον πόνο.
• Φυσικοθεραπεία, για την κινητικότητα, την ισορροπία και την εκμάθηση σωστών ασκήσεων.
• Φάρμακα: αναλγητικά ή αντιφλεγμονώδη, εφόσον σας τα συστήσει ο γιατρός, για περιόδους έξαρσης. Υπάρχουν και τοπικές αλοιφές ή γέλες.
• Βοηθήματα: κατάλληλα παπούτσια, νάρθηκας εκφόρτισης σε επιλεγμένες περιπτώσεις, μπαστούνι στο αντίθετο χέρι όταν χρειάζεται.
• Ενέσεις στην άρθρωση: κορτιζόνη για σύντομη ανακούφιση σε έξαρση, ή υαλουρονικό οξύ και PRP σε επιλεγμένους ασθενείς με ήπια ή μέτρια φθορά.

Τα συμπληρώματα διατροφής, όπως η γλυκοζαμίνη και η χονδροϊτίνη, δεν έχουν σταθερά αποδεδειγμένο όφελος. Αν θέλετε να τα δοκιμάσετε, συζητήστε το με τον γιατρό σας.

Ασκήσεις για την αρθρίτιδα γόνατος

Η άσκηση δεν φθείρει περισσότερο ένα γόνατο με αρθρίτιδα. Αντίθετα, η ακινησία αδυνατίζει τους μύες και κάνει την άρθρωση πιο δύσκαμπτη. Ένα πρόγραμμα συνήθως περιλαμβάνει:

• ενδυνάμωση του τετρακέφαλου (οι μπροστινοί μύες του μηρού), των οπίσθιων μηριαίων και των γλουτιαίων, για παράδειγμα με ανυψώσεις τεντωμένου ποδιού, ελαστικούς ιμάντες και σηκώματα από καρέκλα,
• αερόβια άσκηση χαμηλής καταπόνησης, όπως περπάτημα σε επίπεδο έδαφος, στατικό ποδήλατο, κολύμπι ή ασκήσεις μέσα στο νερό,
• ασκήσεις κινητικότητας, για να διατηρηθεί το λύγισμα και κυρίως το πλήρες τέντωμα του γόνατος,
• ασκήσεις ισορροπίας, που μειώνουν και τον κίνδυνο πτώσης.

Ένας ήπιος πόνος στη διάρκεια της άσκησης, που υποχωρεί μέσα σε λίγες ώρες, είναι συνήθως αποδεκτός. Αν ο πόνος ή το πρήξιμο επιμένουν μέχρι την επόμενη μέρα, μειώστε την ένταση. Σε περιόδους έξαρσης αποφύγετε το τρέξιμο σε σκληρό έδαφος, τα άλματα και τα βαθιά καθίσματα. Ο φυσικοθεραπευτής μπορεί να σας δείξει πώς να ξεκινήσετε με ασφάλεια και πώς να αυξάνετε σταδιακά το φορτίο.

Πότε χρειάζεται χειρουργείο

Χειρουργική λύση συζητάμε όταν ο πόνος και ο περιορισμός της κίνησης επηρεάζουν σημαντικά την καθημερινότητά σας, όπως το περπάτημα, τον ύπνο και τη δουλειά, παρά τη σωστή συντηρητική θεραπεία για αρκετό διάστημα. Η απόφαση δεν βασίζεται μόνο στην ακτινογραφία, αλλά στο πώς ζείτε με το γόνατό σας.

• Οστεοτομία: σε νεότερους, δραστήριους ανθρώπους με φθορά σε ένα διαμέρισμα και απόκλιση του άξονα, η διόρθωση του άξονα μεταφέρει το φορτίο στο υγιέστερο τμήμα της άρθρωσης.
• Μερική αρθροπλαστική γόνατος: όταν η φθορά περιορίζεται σε ένα διαμέρισμα και οι σύνδεσμοι είναι επαρκείς, αντικαθίσταται μόνο αυτό το τμήμα.
• Ολική αρθροπλαστική γόνατος: σε προχωρημένη φθορά σε περισσότερα διαμερίσματα, οι φθαρμένες επιφάνειες αντικαθίστανται με μεταλλικά και πλαστικά τμήματα.

Στην κλινική όπου εργαζόμαστε, οι αρθροπλαστικές μπορούν να γίνουν με τη βοήθεια του ρομποτικού συστήματος MAKO, με σχεδιασμό βασισμένο σε αξονική τομογραφία του δικού σας γόνατος. Δείτε περισσότερα για τη ρομποτική αρθροπλαστική.

Η αρθροσκόπηση με «καθαρισμό» της άρθρωσης δεν συνιστάται ως θεραπεία για την οστεοαρθρίτιδα. Μπορεί να έχει θέση μόνο όταν υπάρχει συγκεκριμένο μηχανικό πρόβλημα, όπως ένα ελεύθερο σωμάτιο που κλειδώνει το γόνατο.

Ζωή με αρθρίτιδα στο γόνατο

Η πορεία της οστεοαρθρίτιδας διαφέρει πολύ από άνθρωπο σε άνθρωπο. Σε πολλούς η φθορά προχωρά αργά και τα συμπτώματα μένουν ελεγχόμενα για χρόνια. Μερικές απλές συνήθειες βοηθούν: μοιράστε τις δραστηριότητες μέσα στη μέρα, κάντε διαλείμματα στην πολύωρη ορθοστασία, χρησιμοποιείτε την κουπαστή στις σκάλες και μην εγκαταλείπετε την άσκηση στις περιόδους που το γόνατο είναι καλύτερα.

Στο ιατρείο μας στον Λευκό Σταυρό, στην Αθήνα, εκτιμούμε το στάδιο της αρθρίτιδας, τον άξονα του ποδιού και τις απαιτήσεις σας. Συζητάμε μαζί σας ένα σχέδιο θεραπείας που ξεκινά από τις απλούστερες λύσεις και επανεξετάζεται με τον χρόνο.