Τενοντίτιδα και τενοντοπάθειες υπέρχρησης

Τι είναι η τενοντίτιδα (τενοντοπάθεια)

Οι τένοντες είναι ισχυρές ινώδεις δομές που μεταφέρουν τη δύναμη των μυών στα οστά. Προσαρμόζονται στη φόρτιση, αλλά αργά. Όταν η φόρτιση αυξάνεται γρηγορότερα από όσο ο τένοντας προλαβαίνει να προσαρμοστεί, η δομή του αλλοιώνεται και εμφανίζεται πόνος.

Η λέξη «τενοντίτιδα» σημαίνει φλεγμονή του τένοντα και είναι ο όρος που χρησιμοποιείται συνήθως. Στις χρόνιες περιπτώσεις όμως οι αλλαγές στον τένοντα είναι κυρίως εκφυλιστικές, γι’ αυτό οι γιατροί προτιμούν τον όρο τενοντοπάθεια. Η διάκριση έχει πρακτική σημασία: εξηγεί γιατί τα αντιφλεγμονώδη συχνά βοηθούν μόνο προσωρινά και γιατί η θεραπεία στηρίζεται στην άσκηση.

Πού εμφανίζεται συχνότερα

• Επιγονατιδική τενοντίτιδα («γόνατο του άλτη»): πόνος ακριβώς κάτω από την επιγονατίδα σε αθλήματα με άλματα, όπως βόλεϊ και μπάσκετ. Χειροτερεύει στο άλμα, στο βαθύ κάθισμα και στις σκάλες. Είναι πιο συχνή σε νέους αθλητές με μεγάλο φόρτο αλμάτων και πρέπει να ξεχωρίσει από τον πόνο που προέρχεται από την ίδια την επιγονατίδα.
• Αχίλλειος τένοντας: πόνος πάνω από τη φτέρνα, συχνός σε δρομείς. Δείτε την τενοντοπάθεια αχιλλείου.
• Αγκώνας: η έξω επικονδυλίτιδα είναι τενοντοπάθεια των εκτεινόντων του καρπού, συχνή σε τένις αλλά και σε δουλειά με επαναλαμβανόμενες κινήσεις.
• Ώμος: οι τένοντες του στροφικού πετάλου, μερικές φορές με αποθέσεις ασβεστίου, όπως στην ασβεστοποιό τενοντίτιδα.
• Ισχίο και μηρός: οι τένοντες των γλουτιαίων στο πλάι του ισχίου και οι οπίσθιοι μηριαίοι κοντά στον γλουτό.

Αιτίες και παράγοντες κινδύνου

Η πιο συχνή αιτία είναι η απότομη αλλαγή στη φόρτιση: περισσότερα χιλιόμετρα, περισσότερες προπονήσεις, νέο άθλημα ή επιστροφή μετά από διάλειμμα. Παράδοξα, και η απότομη μείωση της δραστηριότητας, όπως μια περίοδος αποχής, κάνει τον τένοντα λιγότερο ανθεκτικό όταν ξαναρχίσετε. Άλλοι παράγοντες που συμβάλλουν είναι:

• αδυναμία ή περιορισμένη ελαστικότητα των μυών,
• τεχνική, εξοπλισμός ή επιφάνεια προπόνησης,
• η ηλικία, γιατί οι τένοντες προσαρμόζονται πιο αργά με τα χρόνια,
• ο διαβήτης, το αυξημένο βάρος και οι διαταραχές των λιπιδίων,
• ορισμένα φάρμακα, όπως κάποια αντιβιοτικά της κατηγορίας των φθοριοκινολονών.

Συμπτώματα

Ο πόνος εντοπίζεται συνήθως σε συγκεκριμένο σημείο του τένοντα. Στα πρώτα στάδια εμφανίζεται στην αρχή της άσκησης, υποχωρεί καθώς «ζεσταίνεστε» και επανέρχεται μετά. Αργότερα μπορεί να επιμένει σε όλη τη διάρκεια της δραστηριότητας και να επηρεάζει την απόδοση.

• πρωινή δυσκαμψία ή πόνος στα πρώτα βήματα,
• ευαισθησία όταν πιέζετε τον τένοντα,
• πόνος σε κινήσεις που τον φορτίζουν, όπως άλμα, ανέβασμα σκάλας ή σήκωμα αντικειμένων,
• μερικές φορές πάχυνση ή ήπιο πρήξιμο του τένοντα.

Ένα χαρακτηριστικό της τενοντοπάθειας είναι ότι ο πόνος σχετίζεται με το πόσο και πώς φορτίζεται ο τένοντας. Ταχείες κινήσεις, όπως τα άλματα και οι επιταχύνσεις, τον επιβαρύνουν περισσότερο από τις αργές. Πόνος που δεν επηρεάζεται καθόλου από την κίνηση ή εμφανίζεται κυρίως τη νύχτα δεν είναι τυπικός και χρειάζεται διερεύνηση για άλλη αιτία.

Διάγνωση

Η διάγνωση γίνεται κυρίως με το ιστορικό και την κλινική εξέταση. Ελέγχουμε το σημείο του πόνου, τις κινήσεις που τον προκαλούν και τη δύναμη των γύρω μυών. Αναζητούμε επίσης τους παράγοντες που οδήγησαν στο πρόβλημα, γιατί χωρίς αυτούς η θεραπεία δεν θα έχει διάρκεια.

Το υπερηχογράφημα δείχνει την πάχυνση και τις αλλοιώσεις του τένοντα και βοηθά όταν η διάγνωση δεν είναι σαφής. Η μαγνητική τομογραφία χρειάζεται όταν υποψιαζόμαστε μερική ρήξη ή όταν τα συμπτώματα δεν βελτιώνονται. Οι αλλοιώσεις στις εξετάσεις δεν συμβαδίζουν πάντα με τον πόνο, γι’ αυτό η θεραπεία βασίζεται κυρίως στα συμπτώματα και στη λειτουργία. Αλλοιώσεις στον τένοντα βρίσκονται συχνά και σε αθλητές χωρίς κανένα σύμπτωμα.

Τενοντίτιδα: θεραπεία χωρίς χειρουργείο

Η συντηρητική θεραπεία είναι αποτελεσματική για τους περισσότερους ασθενείς, αλλά χρειάζεται υπομονή. Περιλαμβάνει:

• Ρύθμιση της φόρτισης: μειώνουμε προσωρινά τις δραστηριότητες που επιδεινώνουν τον πόνο, χωρίς πλήρη ακινησία. Ένας ήπιος πόνος κατά την άσκηση, που δεν χειροτερεύει την επόμενη μέρα, είναι συνήθως αποδεκτός.
• Πρόγραμμα ενδυνάμωσης: ισομετρικές ασκήσεις για τον πόνο, στη συνέχεια αργές ασκήσεις με αντίσταση και εκκεντρικές ασκήσεις, και τέλος επιστροφή σε ταχύτερες κινήσεις και άλματα. Το πρόγραμμα διαρκεί συνήθως τουλάχιστον τρεις μήνες.
• Βοηθητικά μέσα: πάγος μετά την άσκηση, αναλγητικά ή αντιφλεγμονώδη για σύντομο διάστημα εφόσον σας τα συστήσει ο γιατρός, και σε επιλεγμένες περιπτώσεις θεραπεία με κρουστικά κύματα.
• Ενέσιμες θεραπείες: η κορτιζόνη μπορεί να ανακουφίσει προσωρινά σε ορισμένες εντοπίσεις, αλλά αποφεύγεται κοντά στον αχίλλειο και στον επιγονατιδικό τένοντα. Το PRP είναι μία επιλογή σε επιλεγμένες χρόνιες περιπτώσεις, με δεδομένα που διαφέρουν ανά τένοντα.

Ένας πρακτικός οδηγός για τον πόνο κατά τις ασκήσεις: αν τον βαθμολογείτε από το μηδέν έως το δέκα, ένας πόνος έως περίπου τρία, που δεν είναι χειρότερος το επόμενο πρωί, θεωρείται συνήθως αποδεκτός. Αν ο πόνος αυξάνεται από μέρα σε μέρα, μειώνουμε την ένταση. Το πρόγραμμα αλλάζει μαζί με την πρόοδό σας, γι’ αυτό η καθοδήγηση από φυσικοθεραπευτή βοηθά.

Στην επιγονατιδική τενοντίτιδα, για παράδειγμα, το πρόγραμμα ξεκινά συχνά με ισομετρικές ασκήσεις στο μηχάνημα έκτασης ποδιών ή στον τοίχο, που μειώνουν τον πόνο. Ακολουθούν αργά καθίσματα με βάρος και, όταν ο τένοντας τα ανέχεται, σταδιακή επαναφορά των αλμάτων.

Πότε χρειάζεται επέμβαση

Η επέμβαση χρειάζεται σπάνια. Τη συζητάμε όταν ο πόνος επιμένει μετά από αρκετούς μήνες σωστά οργανωμένης θεραπείας ή όταν υπάρχει σημαντική ρήξη του τένοντα. Πριν από αυτή την απόφαση ελέγχουμε αν το πρόγραμμα ασκήσεων έγινε με την κατάλληλη ένταση και διάρκεια, γιατί αυτή είναι η πιο συχνή αιτία που η θεραπεία δεν αποδίδει. Ξαναβλέπουμε επίσης τη διάγνωση, ώστε να μη μας διαφεύγει άλλη πηγή πόνου. Ανάλογα με την εντόπιση, η επέμβαση έχει στόχο τον καθαρισμό του αλλοιωμένου ιστού και, όπου χρειάζεται, την αποκατάσταση του τένοντα. Ακολουθεί και πάλι πρόγραμμα ενδυνάμωσης.

Επιστροφή στο άθλημα και πρόληψη

Η πορεία της τενοντοπάθειας σπάνια είναι ευθεία. Είναι συνηθισμένο να υπάρχουν καλές και κακές εβδομάδες, ιδίως όταν αυξάνεται ο φόρτος. Μια προσωρινή επιδείνωση δεν σημαίνει ότι η θεραπεία απέτυχε, αλλά ότι το πρόγραμμα χρειάζεται προσαρμογή.

Η επιστροφή στο άθλημα γίνεται σταδιακά, όταν ο τένοντας ανέχεται τις κινήσεις του αθλήματος χωρίς να χειροτερεύει ο πόνος την επόμενη μέρα. Για να μην ξαναγυρίσει το πρόβλημα, βοηθούν η σταδιακή αύξηση της προπόνησης, η συνέχιση των ασκήσεων ενδυνάμωσης και η διόρθωση της τεχνικής ή του εξοπλισμού.

Στο ιατρείο μας στον Λευκό Σταυρό, στην Αθήνα, εξετάζουμε τον τένοντα, εντοπίζουμε τι προκάλεσε την υπερφόρτιση και σχεδιάζουμε μαζί σας ένα ρεαλιστικό πρόγραμμα.