Με μια ματιά
- Τα σαρκώματα των οστών είναι σπάνιοι κακοήθεις όγκοι που ξεκινούν από το ίδιο το οστό.
- Το πιο συχνό πρώτο σύμπτωμα είναι ένας πόνος στο οστό που επιμένει και χειροτερεύει, συχνά τη νύχτα.
- Η βιοψία πρέπει να σχεδιάζεται από το κέντρο που θα κάνει την οριστική επέμβαση.
- Η θεραπεία οργανώνεται από πολυθεματική ομάδα και στις περισσότερες περιπτώσεις το άκρο διατηρείται.
Τι είναι το οστεοσάρκωμα και τα άλλα σαρκώματα των οστών
Σάρκωμα οστών ονομάζουμε έναν κακοήθη όγκο που ξεκινά από τα κύτταρα του ίδιου του οστού ή του χόνδρου. Είναι διαφορετικό από τις οστικές μεταστάσεις, όπου ο καρκίνος ξεκινά από άλλο όργανο και εγκαθίσταται στο οστό. Τα σαρκώματα των οστών είναι σπάνια. Οι τρεις κύριοι τύποι είναι:
- Οστεοσάρκωμα: τα κύτταρά του παράγουν ανώριμο οστό. Εμφανίζεται κυρίως στην εφηβεία, την περίοδο της γρήγορης ανάπτυξης, και λιγότερο σε μεγαλύτερες ηλικίες. Συνήθως εντοπίζεται γύρω από το γόνατο, στο κάτω άκρο του μηριαίου ή στο πάνω άκρο της κνήμης, καθώς και στο πάνω μέρος του βραχιονίου.
- Σάρκωμα Ewing: προσβάλλει παιδιά, εφήβους και νέους ενήλικες. Εμφανίζεται στα μακρά οστά των άκρων, στη λεκάνη ή στα πλευρά, και μερικές φορές συνοδεύεται από πυρετό.
- Χονδροσάρκωμα: ξεκινά από κύτταρα χόνδρου και αφορά κυρίως ενήλικες. Εμφανίζεται συχνά στη λεκάνη, στο μηριαίο και στο βραχιόνιο. Πολλά χονδροσαρκώματα αναπτύσσονται αργά.
Στις περισσότερες περιπτώσεις δεν υπάρχει γνωστή αιτία. Το σάρκωμα δεν προκαλείται από χτύπημα. Συχνά όμως ένας μικρός τραυματισμός φέρνει τον ασθενή στον γιατρό και τότε εντοπίζεται ο όγκος.
Συμπτώματα
Τα πρώτα συμπτώματα είναι συχνά ήπια και μπερδεύονται εύκολα με «πόνους ανάπτυξης» ή με αθλητικό τραυματισμό. Στην αρχή ο πόνος μπορεί να έρχεται και να φεύγει, γι’ αυτό συχνά περνούν εβδομάδες μέχρι να γίνει η πρώτη ακτινογραφία. Χρειάζεται προσοχή όταν:
- ο πόνος εντοπίζεται σε ένα συγκεκριμένο σημείο του οστού και δεν περνά μέσα σε λίγες εβδομάδες,
- εμφανίζεται και στην ανάπαυση ή ξυπνά το παιδί τη νύχτα,
- γίνεται σταδιακά πιο έντονος,
- εμφανίζεται διόγκωση ή ευαισθησία πάνω από το οστό,
- το παιδί αρχίζει να κουτσαίνει ή να αποφεύγει να χρησιμοποιήσει το άκρο.
Στο σάρκωμα Ewing μπορεί να υπάρχουν πυρετός, κόπωση και αυξημένοι δείκτες φλεγμονής, με αποτέλεσμα να μοιάζει με λοίμωξη του οστού. Μερικές φορές το πρώτο σημάδι είναι ένα κάταγμα μετά από μικρό τραυματισμό, γιατί ο όγκος έχει αποδυναμώσει το οστό.
Πότε να δείτε γιατρό άμεσα
- Πόνος σε ένα σημείο οστού που επιμένει για εβδομάδες, ιδίως σε παιδί ή έφηβο.
- Πόνος στο οστό που εμφανίζεται στην ανάπαυση ή ξυπνά τη νύχτα.
- Διόγκωση πάνω από ένα οστό, με ή χωρίς πόνο.
- Πόνος στο οστό με πυρετό, κόπωση ή απώλεια βάρους.
- Κάταγμα μετά από ελάχιστο τραυματισμό.
Διάγνωση και σταδιοποίηση
Η πρώτη εξέταση είναι η ακτινογραφία, που συχνά δείχνει μια περιοχή καταστροφής του οστού και αντίδραση του περιόστεου. Ακολουθεί μαγνητική τομογραφία ολόκληρου του οστού, για να φανεί η έκταση του όγκου μέσα στο οστό και στα μαλακά μόρια, καθώς και η σχέση του με την άρθρωση, τα αγγεία και τα νεύρα.
Η σταδιοποίηση δείχνει αν η νόσος έχει εξαπλωθεί. Περιλαμβάνει αξονική τομογραφία θώρακα, γιατί οι πνεύμονες είναι το πιο συχνό σημείο εξάπλωσης, και σπινθηρογράφημα οστών ή PET-CT.
Η βιοψία γίνεται τελευταία, αφού ολοκληρωθεί η απεικόνιση. Συνήθως γίνεται με βελόνα, με καθοδήγηση αξονικής ή υπερήχων, και σπανιότερα ανοιχτά. Είναι ίσως το πιο κρίσιμο βήμα πριν από τη θεραπεία: πρέπει να σχεδιαστεί από τον ορθοπαιδικό ογκολόγο του κέντρου που θα κάνει την οριστική επέμβαση. Η πορεία της βελόνας αφαιρείται μαζί με τον όγκο στο χειρουργείο. Μια βιοψία από λάθος σημείο μπορεί να απλώσει κύτταρα του όγκου σε υγιείς ιστούς και να περιορίσει τις επιλογές διάσωσης του άκρου. Το δείγμα εξετάζεται από παθολογοανατόμο με εμπειρία στα σαρκώματα.
Θεραπεία από πολυθεματική ομάδα
Η θεραπεία των σαρκωμάτων των οστών σχεδιάζεται από ομάδα ειδικών: ορθοπαιδικό ογκολόγο, παθολόγο ογκολόγο, ακτινοθεραπευτή ογκολόγο, παθολογοανατόμο και ακτινολόγο. Η ομάδα συζητά τα ευρήματα και αποφασίζει τη σειρά των θεραπειών για τον συγκεκριμένο ασθενή.
- Οστεοσάρκωμα: η συνήθης αντιμετώπιση είναι χημειοθεραπεία πριν από το χειρουργείο, χειρουργική αφαίρεση του όγκου και συνέχιση της χημειοθεραπείας μετά. Η απόκριση του όγκου στη χημειοθεραπεία εκτιμάται στο υλικό που αφαιρείται.
- Σάρκωμα Ewing: συνδυάζει χημειοθεραπεία με τοπική θεραπεία, που μπορεί να είναι χειρουργείο, ακτινοθεραπεία ή και τα δύο.
- Χονδροσάρκωμα: η βασική θεραπεία είναι η χειρουργική εκτομή, γιατί το συνηθισμένο χονδροσάρκωμα ανταποκρίνεται λίγο στη χημειοθεραπεία και στην ακτινοθεραπεία.
Η χημειοθεραπεία μπορεί να επηρεάσει τη γονιμότητα. Γι’ αυτό, πριν ξεκινήσει, ο ογκολόγος συζητά με τον ασθενή, ή με τους γονείς όταν πρόκειται για παιδί, τις δυνατότητες διατήρησης της γονιμότητας.
Κατά τη διάρκεια της θεραπείας μεγάλη σημασία έχει και η υποστήριξη του ασθενούς και της οικογένειας, ιδίως όταν πρόκειται για παιδί: διατροφή, έλεγχος του πόνου, ψυχολογική στήριξη και οργάνωση της καθημερινότητας, ακόμη και του σχολείου.
Χειρουργική αντιμετώπιση και διάσωση άκρου
Στόχος του χειρουργείου είναι η αφαίρεση ολόκληρου του όγκου μαζί με ένα περιθώριο υγιούς ιστού γύρω του (ευρεία εκτομή), ώστε να μη μείνουν κύτταρα του όγκου. Στις περισσότερες περιπτώσεις αυτό γίνεται διατηρώντας το άκρο. Το τμήμα του οστού που αφαιρείται αντικαθίσταται με ογκολογική ενδοπρόθεση, με μόσχευμα ή με συνδυασμό τους. Οι επιλογές αυτές περιγράφονται αναλυτικά στη σελίδα για τη διάσωση άκρου.
Το τελικό χειρουργικό σχέδιο οριστικοποιείται συνήθως μετά τη χημειοθεραπεία, με νέα απεικόνιση που δείχνει πώς ανταποκρίθηκε ο όγκος και ποια είναι τα ακριβή του όρια. Στα παιδιά που μεγαλώνουν, η ανακατασκευή λαμβάνει υπόψη και την ανάπτυξη του σκελετού που συνεχίζεται, για παράδειγμα με επεκτεινόμενες ενδοπροθέσεις.
Υπάρχουν περιπτώσεις όπου ο όγκος περιβάλλει μεγάλα αγγεία και νεύρα ή όπου η διάσωση δεν θα έδινε ασφαλές ή λειτουργικό αποτέλεσμα. Τότε ο ακρωτηριασμός μπορεί να είναι η καλύτερη επιλογή για τον ασθενή. Είναι μια δύσκολη απόφαση, που συζητείται ανοιχτά και με χρόνο, μαζί με τον ασθενή και την οικογένειά του.
Μετά τη θεραπεία: αποκατάσταση και παρακολούθηση
Η αποκατάσταση ξεκινά νωρίς μετά το χειρουργείο, με φυσικοθεραπεία προσαρμοσμένη στο είδος της ανακατασκευής. Η πλήρης λειτουργική αποκατάσταση χρειάζεται συνήθως αρκετούς μήνες, ιδίως όταν η χημειοθεραπεία συνεχίζεται μετά την επέμβαση.
Μετά το τέλος της θεραπείας ακολουθεί τακτική παρακολούθηση για χρόνια, με απεικόνιση της περιοχής του όγκου και των πνευμόνων. Ελέγχεται επίσης η κατάσταση της ανακατασκευής και τυχόν όψιμες επιδράσεις της χημειοθεραπείας. Τη συχνότητα των ελέγχων την ορίζει η ομάδα που σας παρακολουθεί. Αν έχετε ένα εύρημα σε οστό που σας ανησυχεί, στο ιατρείο μας στον Λευκό Σταυρό στην Αθήνα μπορούμε να το εκτιμήσουμε και να οργανώσουμε τη διερεύνηση με τη σωστή σειρά.
Συχνές ερωτήσεις
Οστεοσάρκωμα: ποια είναι τα πρώτα συμπτώματα;
Το πιο συχνό πρώτο σύμπτωμα είναι πόνος σε ένα συγκεκριμένο σημείο του οστού, συχνά γύρω από το γόνατο ή τον ώμο, που επιμένει και χειροτερεύει, ακόμη και στην ανάπαυση. Αργότερα μπορεί να εμφανιστεί διόγκωση ή χωλότητα. Τα συμπτώματα συχνά αποδίδονται αρχικά σε αθλητικό τραυματισμό, γι' αυτό ο πόνος που δεν περνά χρειάζεται ακτινογραφία.
Σάρκωμα Ewing: τι είναι;
Είναι ένας κακοήθης όγκος που εμφανίζεται κυρίως σε παιδιά, εφήβους και νέους ενήλικες, στα οστά των άκρων, στη λεκάνη ή στα πλευρά. Μπορεί να συνοδεύεται από πυρετό και να μοιάζει με λοίμωξη. Η θεραπεία συνδυάζει χημειοθεραπεία με χειρουργείο, ακτινοθεραπεία ή και τα δύο.
Πόνοι ανάπτυξης ή κάτι σοβαρότερο;
Οι πόνοι ανάπτυξης είναι συνήθως διάχυτοι, στα δύο πόδια, εμφανίζονται το βράδυ και έχουν περάσει το πρωί. Ένας πόνος σε ένα μόνο σημείο, που επιμένει και τη μέρα, χειροτερεύει με τις εβδομάδες ή συνοδεύεται από διόγκωση, δεν πρέπει να αποδίδεται σε ανάπτυξη και χρειάζεται εξέταση.
Πού πρέπει να γίνει η βιοψία σε υποψία σαρκώματος;
Η βιοψία πρέπει να σχεδιάζεται και, ιδανικά, να γίνεται στο κέντρο που θα αναλάβει την οριστική επέμβαση. Ο ορθοπαιδικός ογκολόγος επιλέγει το σημείο ώστε η πορεία της βιοψίας να αφαιρεθεί μαζί με τον όγκο. Αυτό προστατεύει τη δυνατότητα διάσωσης του άκρου.
Θα χρειαστεί ακρωτηριασμός;
Στις περισσότερες περιπτώσεις σήμερα ο όγκος αφαιρείται και το άκρο ανακατασκευάζεται, χωρίς ακρωτηριασμό. Ο ακρωτηριασμός συζητείται όταν ο όγκος περιβάλλει μεγάλα αγγεία και νεύρα ή όταν η διάσωση δεν θα ήταν ασφαλής. Η απόφαση παίρνεται από την ομάδα μαζί με τον ασθενή.
Τι είναι το χονδροσάρκωμα;
Είναι κακοήθης όγκος που ξεκινά από κύτταρα χόνδρου και αφορά κυρίως ενήλικες, συχνά στη λεκάνη, στο μηριαίο ή στο βραχιόνιο. Η βασική θεραπεία είναι η χειρουργική εκτομή με ασφαλή όρια, γιατί συνήθως ανταποκρίνεται λίγο στη χημειοθεραπεία και στην ακτινοθεραπεία.
Οι πληροφορίες της σελίδας είναι ενημερωτικές και δεν αντικαθιστούν την ιατρική εξέταση. Η διάγνωση και η θεραπεία αποφασίζονται μετά από αξιολόγηση από ορθοπαιδικό.