Λίπωμα και άλλοι καλοήθεις όγκοι μαλακών μορίων

Λίπωμα: τι είναι και από τι προκαλείται

Το λίπωμα είναι ένας καλοήθης όγκος από ώριμα λιποκύτταρα, συνήθως περιβαλλόμενος από μια λεπτή κάψα. Στην αφή είναι μαλακό ή ελαστικό, κινείται κάτω από το δέρμα και συνήθως δεν πονά. Μεγαλώνει αργά, σε διάστημα μηνών ή ετών, και μπορεί να παραμείνει σταθερό για πολύ καιρό.

Τα περισσότερα λιπώματα είναι επιφανειακά, ακριβώς κάτω από το δέρμα, στην πλάτη, στον ώμο, στον αυχένα, στο χέρι ή στο μπούτι. Λιγότερο συχνά το λίπωμα είναι βαθύ, μέσα ή ανάμεσα στους μυς, και τότε μπορεί να μη φαίνεται, παρά μόνο να ψηλαφάται ως μια σκληρότερη διόγκωση όταν σφίγγετε τον μυ.

Η ακριβής αιτία δεν είναι γνωστή. Το λίπωμα δεν οφείλεται στη διατροφή και δεν σχετίζεται απαραίτητα με το βάρος. Σε ορισμένες οικογένειες εμφανίζονται πολλαπλά λιπώματα, κάτι που δείχνει ότι παίζει ρόλο και η κληρονομικότητα. Το λίπωμα δεν θεωρείται ότι εξελίσσεται σε κακοήθη όγκο. Η δυσκολία είναι ότι ορισμένοι κακοήθεις όγκοι μπορεί να μοιάζουν με λίπωμα στην αφή, γι’ αυτό κάποιες μάζες χρειάζονται απεικόνιση.

Άλλοι καλοήθεις όγκοι και μάζες μαλακών μορίων

Εκτός από το λίπωμα, ένα εξόγκωμα στα μαλακά μόρια μπορεί να είναι:

• Αγγειολίπωμα: παραλλαγή του λιπώματος με περισσότερα αγγεία. Είναι συνήθως μικρό, συχνά πολλαπλό, και πονά στην πίεση.
• Γάγγλιο: κύστη με παχύρρευστο υγρό κοντά σε αρθρώσεις ή τένοντες, συχνά στον καρπό. Δείτε τη σελίδα για το γάγγλιο.
• Όγκος περιβλήματος νεύρου, όπως το σβάννωμα: καλοήθης όγκος πάνω σε νεύρο. Χαρακτηριστικά, όταν πιέζεται, προκαλεί μούδιασμα ή αίσθημα «ηλεκτρισμού» προς την περιοχή του νεύρου.
• Αιμαγγείωμα ή αγγειακή δυσπλασία: συλλογή αγγείων που μπορεί να αλλάζει μέγεθος ή να πονά μετά την άσκηση.
• Κύστεις, όπως η επιδερμοειδής κύστη του δέρματος ή η κύστη Baker πίσω από το γόνατο.
• Αιμάτωμα μετά από χτύπημα, που συνήθως απορροφάται μέσα σε λίγες εβδομάδες.
• Όγκοι ενδιάμεσης συμπεριφοράς, όπως ο δεσμοειδής όγκος ή ο άτυπος λιπωματώδης όγκος. Δεν κάνουν μεταστάσεις, αλλά μπορεί να μεγαλώνουν τοπικά ή να υποτροπιάζουν και αντιμετωπίζονται από ορθοπαιδικό ογκολόγο.

Ποια χαρακτηριστικά χρειάζονται έλεγχο

Τα σαρκώματα των μαλακών μορίων είναι σπάνια, αλλά στην αρχή μπορεί να μοιάζουν με ένα απλό λίπωμα ή με ένα αιμάτωμα. Ζητήστε απεικονιστικό έλεγχο αν η μάζα:

• βρίσκεται βαθιά, κάτω από την περιτονία ή μέσα στον μυ, και δεν κινείται ελεύθερα κάτω από το δέρμα,
• είναι μεγαλύτερη από περίπου 5 εκατοστά, δηλαδή περίπου όσο ένα μπαλάκι του γκολφ,
• μεγαλώνει σε διάστημα εβδομάδων ή μηνών,
• πονά,
• ξαναεμφανίστηκε στο ίδιο σημείο μετά από αφαίρεση.

Επίσης, ένα «αιμάτωμα» που δεν υποχωρεί μέσα σε λίγες εβδομάδες ή εμφανίστηκε μετά από πολύ ήπιο χτύπημα πρέπει να ελέγχεται. Αν το εξόγκωμα πληροί κάποιο από αυτά τα κριτήρια, η εξέταση που χρειάζεται είναι η μαγνητική τομογραφία. Για τα εξογκώματα σε χέρια και πόδια γενικότερα, έχουμε γράψει και ένα άρθρο για το εξόγκωμα στο χέρι ή στο πόδι.

Σε τι γιατρό να πάτε για ένα λίπωμα

Η απάντηση εξαρτάται από τα χαρακτηριστικά του:

• Για ένα μικρό, επιφανειακό, μαλακό εξόγκωμα που δεν μεγαλώνει και δεν πονά, μπορείτε να απευθυνθείτε στον προσωπικό σας γιατρό ή σε δερματολόγο. Αν η εικόνα είναι τυπική, συχνά αρκεί η παρακολούθηση. Αν θέλετε να αφαιρεθεί, η μικρή αυτή επέμβαση γίνεται από δερματολόγο ή χειρουργό.
• Για ένα εξόγκωμα βαθύ, μεγάλο, που μεγαλώνει ή πονά, η σωστή επιλογή είναι ο ορθοπαιδικός ογκολόγος. Το ίδιο ισχύει όταν η μαγνητική δεν δείχνει καθαρά ένα απλό λίπωμα.

Αν δεν είστε σίγουροι σε ποια κατηγορία ανήκει το εξόγκωμά σας, ένα υπερηχογράφημα συχνά δίνει γρήγορα την πρώτη απάντηση και δείχνει αν χρειάζεται μαγνητική. Δεν χρειάζεται να ανησυχείτε για κάθε μικρό λίπωμα. Χρειάζεται όμως να μη μένει χωρίς εκτίμηση ένα εξόγκωμα με τα χαρακτηριστικά της δεύτερης κατηγορίας.

Διάγνωση

Η διάγνωση ξεκινά από την εξέταση: το μέγεθος, το βάθος, η σύσταση και η κινητικότητα της μάζας. Για επιφανειακές μάζες το υπερηχογράφημα είναι μια καλή πρώτη εξέταση. Για βαθιές ή μεγάλες μάζες η μαγνητική τομογραφία, συχνά με σκιαγραφικό, δείχνει τη σύσταση του όγκου και τη σχέση του με μυς, αγγεία και νεύρα. Σε πολλά λιπώματα η μαγνητική αρκεί για τη διάγνωση.

Όταν η εικόνα δεν είναι τυπική, χρειάζεται βιοψία με βελόνα. Σχεδιάζεται από τον ορθοπαιδικό ογκολόγο που θα κάνει και την επέμβαση, ώστε η πορεία της να αφαιρεθεί μαζί με τη μάζα αν χρειαστεί. Μια βαθιά μάζα χωρίς διάγνωση δεν πρέπει να αφαιρείται «για να δούμε τι είναι». Αν αποδειχθεί σάρκωμα μαλακών μορίων, μια τέτοια αφαίρεση χωρίς σχέδιο μπορεί να αφήσει υπολείμματα του όγκου και να κάνει τη θεραπεία πιο σύνθετη.

Αφαίρεση λιπώματος: πότε και πώς

Ένα τυπικό λίπωμα που δεν ενοχλεί δεν χρειάζεται απαραίτητα αφαίρεση. Αφαίρεση συζητάμε όταν:

• μεγαλώνει ή πιέζει γύρω δομές, όπως ένα νεύρο,
• πονά ή ενοχλεί στις κινήσεις, στο ρούχο ή στον ύπνο,
• σας ενοχλεί αισθητικά,
• η διάγνωση δεν είναι βέβαιη με την απεικόνιση.

Τα επιφανειακά λιπώματα αφαιρούνται συνήθως με τοπική αναισθησία, μαζί με την κάψα τους. Τα βαθιά λιπώματα και οι όγκοι ενδιάμεσης συμπεριφοράς χρειάζονται πιο οργανωμένη επέμβαση, συχνά με περιοχική ή γενική αναισθησία. Ο άτυπος λιπωματώδης όγκος έχει τάση για τοπική υποτροπή, γι’ αυτό μετά την αφαίρεση ακολουθεί παρακολούθηση. Το υλικό που αφαιρείται στέλνεται πάντα για ιστολογική εξέταση.

Μετά την αφαίρεση

Όταν ένα λίπωμα αφαιρείται ολόκληρο, μαζί με την κάψα του, η υποτροπή στο ίδιο σημείο δεν είναι συχνή. Νέα λιπώματα μπορεί όμως να εμφανιστούν σε άλλα σημεία, ιδίως σε ανθρώπους που έχουν ήδη πολλαπλά. Το αποτέλεσμα της ιστολογικής εξέτασης το συζητάμε μαζί σας στον επανέλεγχο.

Μετά από αφαίρεση επιφανειακού λιπώματος η επιστροφή στις καθημερινές δραστηριότητες γίνεται συνήθως σε λίγες μέρες, ενώ τα ράμματα αφαιρούνται ενδεικτικά σε μία με δύο εβδομάδες. Μετά από αφαίρεση βαθιάς μάζας ο χρόνος είναι μεγαλύτερος και τον καθορίζει ο χειρουργός. Αν ένα εξόγκωμα σας προβληματίζει, στο ιατρείο μας στον Λευκό Σταυρό στην Αθήνα το εξετάζουμε και σας λέμε αν χρειάζεται κάποια εξέταση ή απλώς παρακολούθηση.