Με μια ματιά
- Το κότσι δεν είναι «περίσσευμα» οστού: είναι κυρίως αλλαγή στη θέση του πρώτου μεταταρσίου και του μεγάλου δακτύλου.
- Συχνά υπάρχει κληρονομική προδιάθεση. Τα στενά, μυτερά παπούτσια με τακούνι επιδεινώνουν τα συμπτώματα.
- Τα προστατευτικά, οι διαχωριστές και οι νάρθηκες ανακουφίζουν, αλλά δεν διορθώνουν μόνιμα την παραμόρφωση.
- Χειρουργείο συζητάμε όταν υπάρχει πόνος και δυσκολία στη βάδιση ή στα υποδήματα, όχι μόνο για λόγους εμφάνισης.
- Η διόρθωση γίνεται με οστεοτομία: το οστό κόβεται ελεγχόμενα, ευθυγραμμίζεται και σταθεροποιείται με βίδες ή πλάκα.
Τι είναι το hallux valgus και γιατί δημιουργείται
Στο hallux valgus το πρώτο μετατάρσιο, το μακρύ οστό πίσω από το μεγάλο δάκτυλο, αποκλίνει προς τα μέσα, προς το άλλο πόδι. Το μεγάλο δάκτυλο γέρνει αντίθετα, προς τα μικρά δάκτυλα. Έτσι η κεφαλή του μεταταρσίου προεξέχει στην εσωτερική πλευρά του ποδιού και σχηματίζει αυτό που λέμε «κότσι». Πάνω από την προεξοχή συχνά ερεθίζεται ένας μικρός θύλακας και η περιοχή κοκκινίζει και πρήζεται.
Η παραμόρφωση εξελίσσεται συνήθως αργά, μέσα σε χρόνια. Στη δημιουργία της συμβάλλουν:
- η κληρονομικότητα και το σχήμα του ποδιού, γι’ αυτό συχνά υπάρχει και σε άλλα μέλη της οικογένειας,
- η χαλαρότητα των συνδέσμων και η πλατυποδία,
- τα στενά, μυτερά υποδήματα και τα ψηλά τακούνια, που δεν προκαλούν μόνα τους το πρόβλημα αλλά το επιδεινώνουν,
- φλεγμονώδεις παθήσεις των αρθρώσεων, όπως η ρευματοειδής αρθρίτιδα.
Το hallux valgus είναι συχνότερο στις γυναίκες. Μπορεί να εμφανιστεί και σε εφήβους, όταν υπάρχει έντονη οικογενειακή προδιάθεση.
Συμπτώματα του κότσι στο πόδι
Η ενόχληση δεν είναι πάντα ανάλογη με το μέγεθος της παραμόρφωσης. Κάποιοι άνθρωποι με μεγάλο κότσι δεν πονούν, ενώ άλλοι με μικρότερο δυσκολεύονται καθημερινά. Τα πιο συχνά συμπτώματα είναι:
- πόνος, κοκκίνισμα και πρήξιμο πάνω στην προεξοχή, κυρίως μέσα στο παπούτσι,
- δυσκολία να βρείτε υποδήματα που χωρούν άνετα το πόδι,
- μούδιασμα στην εσωτερική πλευρά του μεγάλου δακτύλου, από την πίεση του παπουτσιού στο νεύρο της περιοχής,
- πόνος και κάλοι κάτω από τα μεσαία μετατάρσια, γιατί το μεγάλο δάκτυλο δεν σηκώνει πια το φορτίο του (μεταταρσαλγία),
- παραμόρφωση των μικρών δακτύλων, που «ανεβαίνουν» ή λυγίζουν σαν σφυρί, με κάλους στη ράχη τους.
Αν ο πόνος βρίσκεται μέσα στην άρθρωση και το δάκτυλο έχει χάσει την κίνησή του, μπορεί να πρόκειται για αρθρίτιδα της πρώτης μεταταρσοφαλαγγικής άρθρωσης. Πρόκειται για διαφορετική πάθηση με διαφορετική αντιμετώπιση.
Πότε να δείτε γιατρό άμεσα
- Η άρθρωση του μεγάλου δακτύλου έγινε ξαφνικά κόκκινη, ζεστή και πολύ επώδυνη.
- Υπάρχει πληγή ή έλκος πάνω στην προεξοχή, ιδίως αν έχετε σακχαρώδη διαβήτη.
- Το δάκτυλο αλλάζει χρώμα, είναι κρύο ή μουδιάζει έντονα.
- Μετά το χειρουργείο εμφανίζεται πυρετός, εκκρίσεις από το τραύμα ή πόνος και πρήξιμο στη γάμπα.
Διάγνωση
Η εξέταση γίνεται με το πόδι χαλαρό και με το πόδι όρθιο, γιατί η παραμόρφωση μεγαλώνει όταν το πόδι φορτίζεται. Ελέγχουμε πόσο διορθώνεται το δάκτυλο με το χέρι, αν πονάει η κίνηση της άρθρωσης, αν το πρώτο μετατάρσιο είναι υπερβολικά κινητό και σε τι κατάσταση είναι τα μικρά δάκτυλα. Κοιτάμε επίσης τα υποδήματα που φοράτε και τη βάδισή σας. Σε σύνθετες περιπτώσεις, η ανάλυση βάδισης δείχνει πώς μοιράζεται το φορτίο στο πέλμα.
Οι ακτινογραφίες σε όρθια θέση είναι απαραίτητες πριν από κάθε απόφαση για χειρουργείο. Σε αυτές μετράμε τις γωνίες ανάμεσα στο μετατάρσιο και το δάκτυλο, ελέγχουμε αν υπάρχει φθορά στην άρθρωση και πώς έχουν μετακινηθεί τα μικρά σησαμοειδή οστά κάτω από την κεφαλή του μεταταρσίου. Αυτές οι μετρήσεις καθορίζουν ποια τεχνική διόρθωσης ταιριάζει. Μαγνητική τομογραφία σπάνια χρειάζεται.
Θεραπεία χωρίς χειρουργείο
Η συντηρητική αντιμετώπιση έχει στόχο να μειώσει τον πόνο και την πίεση στην προεξοχή. Δεν μπορεί να ευθυγραμμίσει το οστό, μπορεί όμως να σας επιτρέψει να ζείτε άνετα με το κότσι για πολλά χρόνια. Περιλαμβάνει:
- υποδήματα με φαρδιά και ψηλή μύτη, μαλακό δέρμα στο σημείο της προεξοχής και χαμηλό τακούνι,
- προστατευτικά σιλικόνης πάνω από το κότσι και διαχωριστές ανάμεσα στο πρώτο και το δεύτερο δάκτυλο,
- πάτους με υποστήριξη κάτω από τα μετατάρσια, όταν υπάρχει και πόνος στο πέλμα,
- πάγο και, εφόσον σας τα συστήσει ο γιατρός, αναλγητικά ή αντιφλεγμονώδη για σύντομο διάστημα όταν ερεθίζεται ο θύλακας.
Οι νάρθηκες νυκτός και τα «διορθωτικά» που κυκλοφορούν μπορεί να ανακουφίζουν, αλλά δεν σταματούν την εξέλιξη ούτε διορθώνουν μόνιμα το δάκτυλο.
Κότσι χειρουργείο: πότε ενδείκνυται
Χειρουργική διόρθωση συζητάμε όταν:
- ο πόνος επιμένει παρά τα κατάλληλα υποδήματα και τα προστατευτικά,
- δυσκολεύεστε να περπατήσετε ή να βρείτε παπούτσια για την καθημερινότητά σας,
- η παραμόρφωση μεγαλώνει και αρχίζει να επηρεάζει τα μικρά δάκτυλα ή το πέλμα.
Δεν προτείνουμε επέμβαση σε κότσι που δεν πονά, μόνο για να «προλάβουμε» την εξέλιξη ή για λόγους εμφάνισης. Πριν από το χειρουργείο εκτιμάμε την κυκλοφορία του αίματος στο πόδι, τον σακχαρώδη διαβήτη και το κάπνισμα, γιατί επηρεάζουν την επούλωση του οστού και του τραύματος.
Χειρουργική διόρθωση του hallux valgus με οστεοτομία
Η επέμβαση γίνεται συνήθως με περιοχική αναισθησία, για παράδειγμα ραχιαία ή αποκλεισμό των νεύρων του ποδιού, συχνά με ελαφριά καταστολή. Η παραμονή στην κλινική είναι σύντομη: συχνά επιστρέφετε σπίτι την ίδια ή την επόμενη μέρα. Η διόρθωση περιλαμβάνει, ανάλογα με την περίπτωση, τα εξής βήματα:
- Απελευθέρωση των μαλακών μορίων στην έξω πλευρά της άρθρωσης, ώστε το δάκτυλο να μπορεί να ευθυγραμμιστεί.
- Αφαίρεση της προεξοχής από την εσωτερική πλευρά της κεφαλής του μεταταρσίου.
- Οστεοτομία του πρώτου μεταταρσίου: το οστό κόβεται ελεγχόμενα, το τμήμα της κεφαλής μετακινείται προς τη σωστή θέση και σταθεροποιείται με μικρές βίδες ή πλάκα. Σε ήπιες και μέτριες παραμορφώσεις η τομή γίνεται κοντά στην κεφαλή (π.χ. οστεοτομία chevron) ή κατά μήκος του οστού (οστεοτομία scarf). Σε μεγαλύτερες παραμορφώσεις η διόρθωση γίνεται πιο κοντά στη βάση του μεταταρσίου.
- Αρθρόδεση Lapidus: όταν η άρθρωση στη βάση του πρώτου μεταταρσίου είναι υπερβολικά κινητή, οι δύο επιφάνειες της άρθρωσης ενώνονται μόνιμα, ώστε η διόρθωση να μείνει σταθερή.
- Οστεοτομία Akin στη φάλαγγα του μεγάλου δακτύλου, όταν χρειάζεται επιπλέον ευθυγράμμιση του ίδιου του δακτύλου.
Σε κατάλληλες περιπτώσεις η οστεοτομία μπορεί να γίνει με ελάχιστα επεμβατική (διαδερμική) τεχνική, από πολύ μικρές τομές και με ακτινοσκοπικό έλεγχο. Αν η άρθρωση του μεγάλου δακτύλου έχει προχωρημένη φθορά, η διόρθωση με οστεοτομία δεν αρκεί και συζητάμε αρθρόδεση της άρθρωσης. Αν τα μικρά δάκτυλα έχουν παραμορφωθεί, διορθώνονται συνήθως στην ίδια επέμβαση.
Τα υλικά σταθεροποίησης συνήθως παραμένουν μόνιμα. Αφαιρούνται μόνο αν ενοχλούν μετά την πώρωση του οστού. Η τεχνική επιλέγεται με βάση τις ακτινογραφίες, την ποιότητα του οστού και τις ανάγκες σας και σας την εξηγούμε αναλυτικά πριν από την επέμβαση.
Μετά το χειρουργείο: αποκατάσταση και πιθανές επιπλοκές
Τα παρακάτω διαστήματα είναι ενδεικτικά. Το πρόγραμμα το καθορίζει ο χειρουργός, ανάλογα με την τεχνική που έγινε.
- Πρώτες δύο εβδομάδες: περπάτημα με ειδικό μετεγχειρητικό υπόδημα με επίπεδη σόλα, που φορτίζει κυρίως την πτέρνα. Το πόδι πρέπει να μένει όσο γίνεται ψηλά, για να περιοριστεί το πρήξιμο. Τα ράμματα αφαιρούνται συνήθως γύρω στις δύο εβδομάδες.
- Περίπου έξι εβδομάδες: γίνεται ακτινογραφικός έλεγχος της πώρωσης και συνήθως επιστρέφετε σε φαρδύ αθλητικό παπούτσι. Μετά από αρθρόδεση Lapidus η φόρτιση μπορεί να είναι πιο περιορισμένη στην αρχή.
- Τρεις μήνες και μετά: σταδιακή επιστροφή σε αθλήματα. Το πόδι μπορεί να πρήζεται στο τέλος της μέρας για αρκετούς μήνες, κάτι που είναι αναμενόμενο.
Η οδήγηση είναι δυνατή όταν μπορείτε να φρενάρετε με ασφάλεια, κάτι που εξαρτάται από το ποιο πόδι χειρουργήθηκε. Όπως σε κάθε επέμβαση, υπάρχουν πιθανές επιπλοκές: παρατεταμένο πρήξιμο, δυσκαμψία της άρθρωσης, καθυστέρηση στην πώρωση της οστεοτομίας, λοίμωξη, μούδιασμα κοντά στην τομή, υποτροπή της παραμόρφωσης ή υπερδιόρθωση. Τις συζητάμε μαζί σας πριν από την απόφαση.
Στο ιατρείο μας στον Λευκό Σταυρό εξετάζουμε το πόδι, εξηγούμε τι δείχνουν οι ακτινογραφίες και προτείνουμε τη λύση που ταιριάζει στις δικές σας ανάγκες, χειρουργική ή όχι.
Συχνές ερωτήσεις
Κότσι: τι να κάνω;
Ξεκινήστε από τα υποδήματα: φαρδιά και ψηλή μύτη, μαλακό δέρμα και χαμηλό τακούνι. Τα προστατευτικά σιλικόνης μειώνουν την τριβή πάνω στην προεξοχή. Αν ο πόνος επιμένει ή η παραμόρφωση μεγαλώνει, χρειάζεται ορθοπαιδική εκτίμηση με ακτινογραφίες σε όρθια θέση.
Το κότσι στο πόδι διορθώνεται χωρίς χειρουργείο;
Όχι. Τα υποδήματα, οι διαχωριστές και οι νάρθηκες μπορούν να μειώσουν τον πόνο, αλλά δεν αλλάζουν τη θέση του οστού. Η μόνιμη διόρθωση της παραμόρφωσης γίνεται μόνο χειρουργικά, με οστεοτομία.
Πόσο κρατά η αποκατάσταση μετά από χειρουργείο για κότσι;
Ενδεικτικά, τις πρώτες έξι εβδομάδες περπατάτε με ειδικό μετεγχειρητικό υπόδημα και μετά επιστρέφετε σε φαρδύ αθλητικό παπούτσι. Τα αθλήματα ξεκινούν συνήθως μετά τους τρεις μήνες. Το πρήξιμο μπορεί να διαρκέσει αρκετούς μήνες. Το πρόγραμμα το καθορίζει ο χειρουργός ανάλογα με την τεχνική.
Μπορεί το κότσι να ξαναγυρίσει μετά το χειρουργείο;
Η υποτροπή είναι πιθανή, αλλά δεν είναι ο κανόνας. Ο κίνδυνος μειώνεται όταν η τεχνική επιλέγεται σωστά με βάση το μέγεθος της παραμόρφωσης και την κινητικότητα του πρώτου μεταταρσίου. Βοηθά επίσης να αποφεύγετε μετά την αποκατάσταση πολύ στενά και ψηλά υποδήματα.
Χειρουργείο για κότσι και στα δύο πόδια μαζί;
Είναι εφικτό, αλλά συνήθως προτείνουμε να χειρουργείται ένα πόδι τη φορά. Έτσι μπορείτε να περπατάτε πιο άνετα και να κρατάτε ψηλά το χειρουργημένο πόδι. Η απόφαση παίρνεται μαζί σας, με βάση την εργασία σας και τη βοήθεια που έχετε στο σπίτι.
Οι πληροφορίες της σελίδας είναι ενημερωτικές και δεν αντικαθιστούν την ιατρική εξέταση. Η διάγνωση και η θεραπεία αποφασίζονται μετά από αξιολόγηση από ορθοπαιδικό.