Τενοντίτιδα οπίσθιου κνημιαίου και επίκτητη πλατυποδία ενηλίκων

Τι είναι η τενοντίτιδα οπίσθιου κνημιαίου

Ο οπίσθιος κνημιαίος είναι ένας μυς στο βάθος της γάμπας. Ο τένοντάς του περνά πίσω από το έσω σφυρό, το κόκκαλο που προεξέχει στο εσωτερικό του αστραγάλου, και καταλήγει στα οστά της εσωτερικής πλευράς του ποδιού. Σε κάθε βήμα σηκώνει την καμάρα και «κλειδώνει» το πόδι, ώστε να γίνει ένας σταθερός μοχλός για το σπρώξιμο.

Όταν ο τένοντας φθείρεται από υπερφόρτιση, ερεθίζεται, πρήζεται και σταδιακά επιμηκύνεται. Χάνει έτσι τη δύναμή του να κρατά την καμάρα. Το αποτέλεσμα είναι η επίκτητη πλατυποδία ενηλίκων: η καμάρα χαμηλώνει, η πτέρνα γέρνει προς τα έξω και το μπροστινό μέρος του ποδιού στρέφεται προς τα έξω. Στην αρχή η παραμόρφωση είναι ευλύγιστη και διορθώνεται με το χέρι. Με τα χρόνια μπορεί να γίνει δύσκαμπτη.

Αιτίες και παράγοντες κινδύνου

Συνήθως δεν υπάρχει ένας συγκεκριμένος τραυματισμός. Η πάθηση αναπτύσσεται σταδιακά και σχετίζεται με:

• ηλικία μετά τη μέση ηλικία και φύλο, καθώς είναι συχνότερη στις γυναίκες,
• αυξημένο σωματικό βάρος,
• προϋπάρχουσα ήπια πλατυποδία,
• σακχαρώδη διαβήτη και υπέρταση,
• φλεγμονώδεις αρθρίτιδες και μακροχρόνια λήψη κορτιζόνης,
• σπανιότερα, τραυματισμό του τένοντα, για παράδειγμα σε αθλητές ή μετά από κάταγμα.

Ο τένοντας περνά από ένα σημείο πίσω από το σφυρό όπου η αιμάτωσή του είναι πιο φτωχή και η τριβή μεγαλύτερη. Γι’ αυτό η φθορά συχνά ξεκινά εκεί. Όσο η καμάρα χαμηλώνει, ο τένοντας δουλεύει σε ακόμη πιο δύσκολη θέση και το πρόβλημα τείνει να αυτοσυντηρείται.

Συμπτώματα

Στα πρώτα στάδια τα συμπτώματα είναι ήπια και εύκολα αποδίδονται στην κούραση:

• πόνος και πρήξιμο κατά μήκος του τένοντα, στο εσωτερικό του αστραγάλου και της καμάρας,
• κούραση και πόνος στο πόδι μετά από ορθοστασία ή περπάτημα,
• δυσκολία στις σκάλες, στις ανηφόρες και στο περπάτημα σε ανώμαλο έδαφος,
• καμάρα που χαμηλώνει σταδιακά και παπούτσια που «πατιούνται» από μέσα.

Σε πιο προχωρημένα στάδια ο πόνος μπορεί να μετακινηθεί στο εξωτερικό του αστραγάλου, όπου τα οστά αρχίζουν να συγκρούονται λόγω της παραμόρφωσης. Αυτό δείχνει ότι το πρόβλημα έχει εξελιχθεί και χρειάζεται εκτίμηση. Αν εκτός από τον πόνο υπάρχει μούδιασμα ή κάψιμο στο πέλμα, ελέγχουμε και για σύνδρομο ταρσιαίου σωλήνα, γιατί η πλατυποδία μπορεί να τεντώνει το νεύρο που περνά δίπλα στον τένοντα.

Διάγνωση

Η εξέταση γίνεται με το πόδι όρθιο. Από πίσω φαίνεται αν η πτέρνα γέρνει προς τα έξω και αν το μπροστινό μέρος του ποδιού έχει στραφεί προς τα έξω. Μια απλή δοκιμασία είναι να σηκωθείτε στις μύτες στο ένα πόδι: όταν ο τένοντας είναι αδύναμος, αυτό είναι δύσκολο ή επώδυνο και η πτέρνα δεν στρέφεται προς τα μέσα όπως θα έπρεπε. Ελέγχουμε επίσης αν η παραμόρφωση διορθώνεται με το χέρι και την ευκαμψία της γάμπας.

Οι ακτινογραφίες σε φόρτιση δείχνουν τη θέση των οστών και αν υπάρχει αρθρίτιδα. Το υπερηχογράφημα ή η μαγνητική τομογραφία δείχνουν την κατάσταση του τένοντα, όπως πάχυνση ή ρήξη. Ο συνδυασμός αυτών καθορίζει το στάδιο της πάθησης και τη θεραπεία. Σε γενικές γραμμές, στα πρώτα στάδια ο τένοντας πονά αλλά η καμάρα είναι ακόμη φυσιολογική. Στη συνέχεια η καμάρα χαμηλώνει, αλλά διορθώνεται με το χέρι. Στα προχωρημένα στάδια η παραμόρφωση γίνεται δύσκαμπτη και μπορεί να επηρεαστεί και η ίδια η ποδοκνημική άρθρωση. Σε κάποιους ασθενείς η ανάλυση βάδισης δίνει επιπλέον πληροφορίες για το πώς φορτίζεται το πόδι.

Θεραπεία χωρίς χειρουργείο

Στα πρώτα στάδια η συντηρητική θεραπεία είναι συνήθως αποτελεσματική:

• προστασία του τένοντα με ειδική μπότα για λίγες εβδομάδες, όταν ο πόνος και το πρήξιμο είναι έντονα,
• πάτοι με υποστήριξη της εσωτερικής καμάρας, συχνά εξατομικευμένοι, και σταθερά υποδήματα,
• νάρθηκας ποδοκνημικής, όταν οι πάτοι δεν αρκούν ή σε ασθενείς που δεν μπορούν να χειρουργηθούν,
• φυσικοθεραπεία με ασκήσεις ενδυνάμωσης του οπίσθιου κνημιαίου και διατάσεις της γάμπας,
• απώλεια βάρους, όπου χρειάζεται, και αναλγητικά ή αντιφλεγμονώδη για σύντομο διάστημα, εφόσον σας τα συστήσει ο γιατρός.

Οι ενέσεις κορτιζόνης μέσα στον τένοντα αποφεύγονται, γιατί μπορεί να επιταχύνουν τη φθορά του.

Πότε χρειάζεται χειρουργείο

Χειρουργείο συζητάμε όταν ο πόνος επιμένει παρά τη συντηρητική θεραπεία ή όταν η παραμόρφωση εξελίσσεται. Στην απόφαση συνυπολογίζουμε την ηλικία, τη γενική υγεία, το κάπνισμα και τις απαιτήσεις της καθημερινότητάς σας, γιατί οι επεμβάσεις αυτές απαιτούν μεγάλη περίοδο αποκατάστασης. Η επέμβαση εξαρτάται από το στάδιο:

• Πρώιμο στάδιο, χωρίς σημαντική παραμόρφωση: καθαρισμός του φλεγμαίνοντος ιστού γύρω από τον τένοντα και αποκατάσταση τυχόν ρήξης.
• Ευλύγιστη πλατυποδία: ο φθαρμένος τένοντας ενισχύεται με μεταφορά ενός γειτονικού τένοντα και η θέση της πτέρνας διορθώνεται με οστεοτομία. Συχνά συνδυάζεται με επιμήκυνση του γαστροκνημίου μυ.
• Δύσκαμπτη παραμόρφωση ή αρθρίτιδα: διόρθωση με αρθρόδεση, δηλαδή μόνιμη ένωση ορισμένων αρθρώσεων του οπίσθιου ποδιού στη σωστή θέση.

Οι επεμβάσεις αυτές έχουν μεγαλύτερη διάρκεια αποκατάστασης. Ενδεικτικά, το πόδι μένει σε γύψο ή μπότα χωρίς φόρτιση για περίπου έξι εβδομάδες και ακολουθεί σταδιακή φόρτιση και φυσικοθεραπεία. Η πλήρης αποκατάσταση μπορεί να διαρκέσει έως και έναν χρόνο. Το πρόγραμμα το καθορίζει ο χειρουργός.

Υποδήματα και καθημερινή ζωή

Τα σωστά υποδήματα είναι μέρος της θεραπείας και όχι λεπτομέρεια:

• προτιμήστε παπούτσια με σταθερή, άκαμπτη φτέρνα και σόλα που δεν στρίβει εύκολα, ώστε να χωρούν και τον πάτο,
• αποφύγετε τις σαγιονάρες, τα πολύ μαλακά ή επίπεδα παπούτσια και το ξυπόλυτο περπάτημα για μεγάλα διαστήματα,
• φοράτε τους πάτους σε όλα τα παπούτσια που χρησιμοποιείτε συχνά, όχι μόνο στα αθλητικά,
• προτιμήστε περπάτημα σε επίπεδο έδαφος, ποδήλατο ή κολύμβηση αντί για μεγάλες ανηφόρες και ανώμαλα μονοπάτια, όσο ο τένοντας πονά.

Η απώλεια ακόμη και λίγων κιλών μειώνει το φορτίο σε κάθε βήμα. Μην σταματήσετε τις ασκήσεις όταν ο πόνος υποχωρήσει: η δύναμη του τένοντα είναι αυτή που προστατεύει την καμάρα μακροπρόθεσμα.

Μακροπρόθεσμα

Η επίκτητη πλατυποδία ενηλίκων συνήθως δεν υποχωρεί από μόνη της και μπορεί να εξελιχθεί σταδιακά. Η έγκαιρη αντιμετώπιση, όσο η παραμόρφωση είναι ακόμη ευλύγιστη, δίνει περισσότερες επιλογές και συχνά αποφεύγει την ανάγκη για αρθρόδεση. Γι’ αυτό ένας πόνος στο εσωτερικό του αστραγάλου που επιμένει πάνω από μερικές εβδομάδες αξίζει να εξεταστεί.

Στο ιατρείο μας στον Λευκό Σταυρό εξετάζουμε το πόδι όρθιο και στο βάδισμα και σας εξηγούμε σε ποιο στάδιο βρίσκεται η πάθηση και τι σημαίνει αυτό για τη θεραπεία.