Με μια ματιά
- Στην ολική αρθροπλαστική ισχίου αντικαθίστανται και η κοτύλη και η κεφαλή του μηριαίου με τεχνητά εξαρτήματα.
- Η επέμβαση προτείνεται όταν ο πόνος περιορίζει σημαντικά την καθημερινότητα παρά τη συντηρητική θεραπεία, όχι με βάση μόνο την ακτινογραφία ή την ηλικία.
- Οι περισσότεροι ασθενείς σηκώνονται και περπατούν με βοήθημα από την ίδια ή την επόμενη μέρα.
- Οι σύγχρονες προθέσεις ισχίου λειτουργούν καλά για πολλά χρόνια στους περισσότερους ασθενείς.
Τι είναι η ολική αρθροπλαστική ισχίου
Στην ολική αρθροπλαστική ισχίου, που λέγεται και αντικατάσταση ισχίου, αφαιρούνται οι φθαρμένες επιφάνειες της άρθρωσης και τοποθετείται μια πρόθεση ισχίου. Η πρόθεση έχει τέσσερα βασικά μέρη:
- το κοτυλιαίο εξάρτημα, ένα μεταλλικό ημισφαίριο που τοποθετείται στην κοτύλη της λεκάνης,
- το ένθετο, την επιφάνεια μέσα στο κοτυλιαίο εξάρτημα, πάνω στην οποία κινείται η κεφαλή,
- τον μηριαίο στυλεό, που τοποθετείται μέσα στο μηριαίο οστό,
- την κεφαλή, μια σφαίρα που προσαρμόζεται στον στυλεό και αντικαθιστά τη φυσική κεφαλή του μηριαίου.
Τα εξαρτήματα στερεώνονται στο οστό με δύο τρόπους. Στις ασυγκόλλητες προθέσεις η επιφάνεια του μετάλλου είναι πορώδης και το οστό «μεγαλώνει» μέσα σε αυτήν. Στις τσιμεντωμένες χρησιμοποιείται οστικό τσιμέντο, κάτι που προτιμάται συχνά όταν το οστό είναι πιο αδύναμο. Υπάρχουν και υβριδικοί συνδυασμοί. Η επιλογή γίνεται ανάλογα με την ποιότητα του οστού, την ηλικία και την ανατομία σας.
Πότε ενδείκνυται η αρθροπλαστική ισχίου
Η πιο συχνή αιτία είναι η προχωρημένη οστεοαρθρίτιδα ισχίου. Άλλες αιτίες είναι η οστεονέκρωση της μηριαίας κεφαλής, η φθορά λόγω δυσπλασίας ισχίου, οι φλεγμονώδεις αρθρίτιδες και η μετατραυματική αρθρίτιδα. Συζητάμε την επέμβαση όταν:
- ο πόνος περιορίζει το περπάτημα, τη δουλειά ή τον ύπνο σας,
- η συντηρητική θεραπεία, δηλαδή ασκήσεις, έλεγχος βάρους και φάρμακα, δεν βοηθά πια αρκετά,
- η ακτινογραφία επιβεβαιώνει σημαντική φθορά της άρθρωσης.
Δεν υπάρχει αυστηρό όριο ηλικίας. Η απόφαση είναι κοινή και λαμβάνει υπόψη τη γενική σας υγεία, τις δραστηριότητές σας και τις προσδοκίες σας από την επέμβαση.
Πότε να δείτε γιατρό άμεσα
- Πυρετός, αυξανόμενο κοκκίνισμα, ζέστη ή υγρό από το τραύμα.
- Πόνος και πρήξιμο στη γάμπα, ή ξαφνική δύσπνοια και πόνος στο στήθος: χρειάζεται άμεση εκτίμηση.
- Ξαφνικός έντονος πόνος με αδυναμία να πατήσετε ή το πόδι αλλάζει θέση, που μπορεί να σημαίνει εξάρθρημα.
- Νέος πόνος σε ισχίο με πρόθεση που λειτουργούσε καλά για χρόνια.
Υλικά της πρόθεσης ισχίου
Τα μεταλλικά μέρη κατασκευάζονται συνήθως από κράματα τιτανίου ή κοβαλτίου-χρωμίου. Το σημαντικότερο ερώτημα όμως είναι από τι υλικά αποτελείται η επιφάνεια τριβής, δηλαδή η κεφαλή και το ένθετο που κινούνται το ένα πάνω στο άλλο, γιατί αυτή φθείρεται με τα χρόνια. Οι συνηθισμένοι συνδυασμοί είναι:
- κεραμική κεφαλή σε ένθετο από πολυαιθυλένιο υψηλής σταυροσύνδεσης, ένα ανθεκτικό πλαστικό. Είναι ένας από τους πιο συχνούς συνδυασμούς σήμερα,
- μεταλλική κεφαλή σε πολυαιθυλένιο, με μακρά ιστορία χρήσης, συχνά σε μεγαλύτερες ηλικίες,
- κεραμική κεφαλή σε κεραμικό ένθετο, με πολύ χαμηλή φθορά. Σπάνια μπορεί να προκαλέσει ήχο «τριξίματος» ή θραύση του κεραμικού.
Οι επιφάνειες «μέταλλο σε μέταλλο» έχουν σχεδόν εγκαταλειφθεί στην ολική αρθροπλαστική, λόγω των αντιδράσεων που μπορεί να προκαλέσουν τα σωματίδια μετάλλου. Δεν υπάρχει ένα υλικό που να είναι το καλύτερο για όλους. Το επιλέγουμε μαζί σας ανάλογα με την ηλικία, τη δραστηριότητα και πιθανές αλλεργίες σε μέταλλα.
Πριν την επέμβαση
Η καλή προετοιμασία μειώνει τον κίνδυνο επιπλοκών και κάνει την αποκατάσταση πιο εύκολη:
- προεγχειρητικός έλεγχος με αιματολογικές εξετάσεις, καρδιολογική και αναισθησιολογική εκτίμηση,
- αντιμετώπιση πιθανών εστιών λοίμωξης, όπως προβλήματα στα δόντια, στο δέρμα ή στο ουροποιητικό,
- καλή ρύθμιση του διαβήτη και, όσο γίνεται, διακοπή του καπνίσματος,
- οδηγίες για τα φάρμακα που παίρνετε, ιδιαίτερα για τα αντιπηκτικά,
- ασκήσεις ενδυνάμωσης πριν από την επέμβαση και προετοιμασία του σπιτιού, για παράδειγμα ψηλή καρέκλα, ανυψωτικό λεκάνης τουαλέτας και απομάκρυνση από χαλιά που γλιστρούν.
Ο σχεδιασμός της επέμβασης γίνεται με ακτινογραφίες, ώστε να επιλεγούν το μέγεθος και η θέση των εξαρτημάτων και να αποκατασταθεί το μήκος του σκέλους.
Πώς γίνεται η επέμβαση
Η επέμβαση γίνεται συνήθως με ραχιαία αναισθησία και ήπια καταστολή ή, όπου χρειάζεται, με γενική αναισθησία. Διαρκεί ενδεικτικά μία με δύο ώρες. Ο χειρουργός φτάνει στην άρθρωση μέσα από μια τομή, αφαιρεί τη φθαρμένη κεφαλή, προετοιμάζει την κοτύλη και το μηριαίο οστό και τοποθετεί τα εξαρτήματα. Πριν το κλείσιμο ελέγχονται η σταθερότητα της άρθρωσης και το μήκος του σκέλους.
Η πρόσβαση στην άρθρωση, η λεγόμενη προσπέλαση, μπορεί να γίνει από πίσω, με οπίσθια ή ελάχιστα επεμβατική οπίσθια προσπέλαση, ή από μπροστά. Η πρόσθια προσπέλαση (AMIS) περνά ανάμεσα στους μύες χωρίς να τους αποκολλά. Σε κατάλληλες περιπτώσεις χρησιμοποιούμε και τη ρομποτική αρθροπλαστική MAKO, όπου η επέμβαση σχεδιάζεται σε τρισδιάστατο μοντέλο από αξονική τομογραφία και ο ρομποτικός βραχίονας βοηθά στην ακριβή τοποθέτηση της κοτύλης. Η επιλογή της προσπέλασης εξαρτάται από την ανατομία σας και συζητείται πριν από την επέμβαση.
Μετά την επέμβαση – αποκατάσταση
Τα παρακάτω διαστήματα είναι ενδεικτικά. Το δικό σας πρόγραμμα το καθορίζει ο χειρουργός μαζί με τον φυσικοθεραπευτή.
- Ίδια ή επόμενη μέρα: σηκώνεστε και περπατάτε με περπατούρα ή βακτηρίες, με τη βοήθεια φυσικοθεραπευτή. Η νοσηλεία διαρκεί συνήθως λίγες μέρες.
- Πρώτες εβδομάδες: περπάτημα με βοήθημα, ασκήσεις στο σπίτι, σκάλες με τον τρόπο που θα σας δείξουμε, φροντίδα του τραύματος και αντιθρομβωτική αγωγή.
- Περίπου 4–6 εβδομάδες: οι περισσότεροι περπατούν χωρίς βοήθημα ή με ένα μπαστούνι. Συχνά επιστρέφουν στην οδήγηση και σε εργασία γραφείου, όταν ο χειρουργός το εγκρίνει.
- Περίπου 3 μήνες: επιστροφή στις περισσότερες καθημερινές δραστηριότητες. Η βελτίωση στη δύναμη και στην αντοχή συνεχίζεται για αρκετούς μήνες.
Τις πρώτες εβδομάδες, ανάλογα με την προσπέλαση, μπορεί να σας ζητηθεί να αποφεύγετε ορισμένες κινήσεις, όπως το βαθύ λύγισμα με στροφή του ποδιού προς τα μέσα ή το σταύρωμα των ποδιών. Μετά την αποκατάσταση ενθαρρύνονται δραστηριότητες όπως περπάτημα, κολύμβηση, ποδήλατο και γκολφ. Τα αθλήματα με τρέξιμο, άλματα ή επαφή συζητούνται με τον χειρουργό σας.
Πιθανές επιπλοκές
Όπως κάθε μεγάλη επέμβαση, η αρθροπλαστική ισχίου έχει πιθανούς κινδύνους. Οι σοβαρές επιπλοκές δεν είναι συχνές, και πολλά μέτρα λαμβάνονται για την πρόληψή τους:
- λοίμωξη, για την οποία χορηγούνται αντιβιοτικά κατά την επέμβαση. Δείτε περισσότερα για τις περιπροθετικές λοιμώξεις,
- θρόμβωση στις φλέβες του ποδιού και, σπάνια, πνευμονική εμβολή, γι’ αυτό χορηγείται αντιθρομβωτική αγωγή και ενθαρρύνεται η νωρίς κινητοποίηση,
- εξάρθρημα της πρόθεσης, κυρίως τις πρώτες εβδομάδες,
- μικρή διαφορά στο μήκος των κάτω άκρων,
- κάταγμα του οστού γύρω από την πρόθεση, και σπάνια τραυματισμός νεύρου ή αγγείου,
- μακροπρόθεσμα, φθορά ή χαλάρωση των εξαρτημάτων.
Αποτελέσματα και διάρκεια ζωής της πρόθεσης
Οι περισσότεροι ασθενείς έχουν σημαντική ανακούφιση από τον πόνο και καλύτερη κίνηση μετά την ολική αρθροπλαστική ισχίου. Οι σύγχρονες προθέσεις λειτουργούν καλά για πολλά χρόνια, συχνά για δεκαετίες. Η διάρκεια ζωής εξαρτάται από τη σωστή τοποθέτηση των εξαρτημάτων, τα υλικά, την ποιότητα του οστού, το σωματικό βάρος και το επίπεδο δραστηριότητας.
Συνιστάται τακτική παρακολούθηση με ακτινογραφίες, ακόμη και όταν το ισχίο δεν πονά, ώστε να φανεί έγκαιρα αν υπάρχει φθορά. Αν κάποτε η πρόθεση χρειαστεί αλλαγή, γίνεται αναθεώρηση αρθροπλαστικής. Στο ιατρείο μας στον Λευκό Σταυρό, στην Αθήνα, συζητάμε μαζί σας την προσπέλαση, τα υλικά και το πρόγραμμα αποκατάστασης που ταιριάζουν στη δική σας περίπτωση.
Συχνές ερωτήσεις
Πόσα χρόνια διαρκεί μια αρθροπλαστική ισχίου;
Οι σύγχρονες προθέσεις ισχίου λειτουργούν καλά για πολλά χρόνια στους περισσότερους ασθενείς, συχνά για δεκαετίες. Η διάρκεια ζωής εξαρτάται από τα υλικά, τη σωστή τοποθέτηση, το σωματικό βάρος και τη δραστηριότητα. Η τακτική παρακολούθηση βοηθά να φανεί έγκαιρα αν υπάρχει φθορά.
Πόσο διαρκεί η αποκατάσταση μετά από αρθροπλαστική ισχίου;
Ενδεικτικά, οι περισσότεροι ασθενείς περπατούν με βοήθημα από την πρώτη μέρα, χωρίς βοήθημα ή με ένα μπαστούνι σε περίπου 4–6 εβδομάδες, και επιστρέφουν στις περισσότερες δραστηριότητες σε περίπου τρεις μήνες. Η βελτίωση συνεχίζεται για αρκετούς μήνες. Το πρόγραμμα το καθορίζει ο χειρουργός.
Ποια υλικά χρησιμοποιούνται στην αρθροπλαστική ισχίου;
Τα μεταλλικά μέρη είναι συνήθως από τιτάνιο ή κοβάλτιο-χρώμιο. Για την επιφάνεια τριβής χρησιμοποιούνται συνήθως κεραμική ή μεταλλική κεφαλή σε ένθετο από πολυαιθυλένιο υψηλής σταυροσύνδεσης, ή κεραμικό σε κεραμικό. Η επιλογή γίνεται με βάση την ηλικία, τη δραστηριότητα και πιθανές αλλεργίες.
Χρειάζεται φυσικοθεραπεία μετά την αρθροπλαστική ισχίου;
Ναι. Η φυσικοθεραπεία ξεκινά από την πρώτη μέρα στην κλινική και συνεχίζεται στο σπίτι για αρκετές εβδομάδες. Στόχος είναι η ασφαλής βάδιση, η επαναφορά της δύναμης των γλουτιαίων και του τετρακέφαλου και η ισορροπία.
Τι απαγορεύεται μετά από αρθροπλαστική ισχίου;
Τις πρώτες εβδομάδες, ανάλογα με την προσπέλαση, μπορεί να σας ζητηθεί να αποφεύγετε το βαθύ λύγισμα με στροφή προς τα μέσα, τις πολύ χαμηλές καρέκλες και το σταύρωμα των ποδιών. Μακροπρόθεσμα, τα αθλήματα με άλματα ή επαφή συζητούνται με τον χειρουργό. Οι περισσότερες καθημερινές δραστηριότητες επιτρέπονται.
Πότε μπορώ να οδηγήσω μετά από αρθροπλαστική ισχίου;
Συνήθως μετά από περίπου 4–6 εβδομάδες, όταν μπορείτε να κινείτε το πόδι με ασφάλεια, δεν χρειάζεστε ισχυρά παυσίπονα και ο χειρουργός σας το εγκρίνει. Ο χρόνος εξαρτάται και από το αν χειρουργήθηκε το δεξί ή το αριστερό ισχίο.
Οι πληροφορίες της σελίδας είναι ενημερωτικές και δεν αντικαθιστούν την ιατρική εξέταση. Η διάγνωση και η θεραπεία αποφασίζονται μετά από αξιολόγηση από ορθοπαιδικό.