Με μια ματιά
- Στην ολική αρθροπλαστική γόνατος δεν αφαιρείται ολόκληρο το γόνατο: αντικαθίστανται μόνο οι φθαρμένες επιφάνειες του μηριαίου, της κνήμης και, όταν χρειάζεται, της επιγονατίδας.
- Η απόφαση για επέμβαση βασίζεται στον πόνο και στους περιορισμούς της καθημερινότητας, σε συνδυασμό με την ακτινογραφία, και όχι μόνο στην ηλικία.
- Οι περισσότεροι ασθενείς σηκώνονται και περπατούν με περιπατητήρα από την ίδια ή την επόμενη μέρα.
- Η φυσικοθεραπεία και οι ασκήσεις στο σπίτι είναι βασικό μέρος του αποτελέσματος.
- Οι σύγχρονες προθέσεις γόνατος έχουν σχεδιαστεί να λειτουργούν για πολλά χρόνια.
Τι είναι η ολική αρθροπλαστική γόνατος
Το γόνατο είναι η άρθρωση ανάμεσα στο μηριαίο οστό, την κνήμη και την επιγονατίδα. Οι επιφάνειές τους καλύπτονται από αρθρικό χόνδρο, έναν λείο ιστό που επιτρέπει την κίνηση χωρίς τριβή. Όταν ο χόνδρος φθαρεί, τα οστά τρίβονται μεταξύ τους και εμφανίζονται πόνος, πρήξιμο και δυσκαμψία.
Στην ολική αρθροπλαστική γόνατος, που συχνά αναφέρεται και ως αντικατάσταση γονάτου, ο χειρουργός αφαιρεί τις φθαρμένες επιφάνειες και τις καλύπτει με εμφυτεύματα. Η πρόθεση γονάτου αποτελείται συνήθως από:
- ένα μεταλλικό τμήμα στο κάτω άκρο του μηριαίου, που ακολουθεί το σχήμα της φυσικής άρθρωσης,
- μια μεταλλική βάση στο πάνω μέρος της κνήμης,
- ένα ένθετο από ειδικό πολυαιθυλένιο ανάμεσά τους, που λειτουργεί ως νέα ολισθαίνουσα επιφάνεια,
- σε ορισμένες περιπτώσεις, ένα πλαστικό κομβίο στην πίσω επιφάνεια της επιγονατίδας.
Τα εμφυτεύματα στερεώνονται συνήθως με ειδικό οστικό τσιμέντο. Οι μύες, οι τένοντες και οι πλάγιοι σύνδεσμοι του γόνατος διατηρούνται και συνεχίζουν να κινούν και να σταθεροποιούν την άρθρωση.
Υπάρχουν διάφοροι σχεδιασμοί πρόθεσης. Σε ορισμένους ο οπίσθιος χιαστός σύνδεσμος διατηρείται, ενώ σε άλλους τον ρόλο του αναλαμβάνει το ειδικό σχήμα των εμφυτευμάτων. Η επιγονατίδα δεν αντικαθίσταται πάντα. Η επιλογή γίνεται με βάση τη σταθερότητα του γόνατος, την παραμόρφωση και τη φθορά της επιγονατίδας.
Πότε ενδείκνυται η αρθροπλαστική γόνατος
Η συχνότερη αιτία είναι η προχωρημένη οστεοαρθρίτιδα γόνατος. Η επέμβαση εξετάζεται επίσης στη ρευματοειδή αρθρίτιδα, στην αρθρίτιδα μετά από παλαιό κάταγμα ή τραυματισμό και σε ορισμένες περιπτώσεις οστεονέκρωσης. Συζητάμε την αρθροπλαστική όταν:
- ο πόνος περιορίζει το περπάτημα, τις σκάλες ή την ορθοστασία, ή σας ξυπνά τη νύχτα,
- η συντηρητική θεραπεία δεν βοηθά πλέον αρκετά: ασκήσεις, έλεγχος βάρους, αναλγητικά ή αντιφλεγμονώδη, εφόσον σας τα συστήσει ο γιατρός, και ενέσεις,
- η ακτινογραφία δείχνει σημαντική φθορά που αντιστοιχεί στα συμπτώματα,
- υπάρχει δυσκαμψία ή παραμόρφωση, όπως γόνατα σε σχήμα «Ο» ή «Χ», που επιδεινώνεται.
Δεν υπάρχει μία «σωστή» ηλικία για την επέμβαση. Μετράει πόσο επηρεάζεται η ζωή σας και η γενική κατάσταση της υγείας σας. Η επέμβαση αναβάλλεται όταν υπάρχει ενεργή λοίμωξη οπουδήποτε στο σώμα ή όταν η υγεία σας δεν επιτρέπει με ασφάλεια το χειρουργείο. Όταν η φθορά περιορίζεται σε ένα μόνο τμήμα της άρθρωσης, μπορεί να ταιριάζει η μερική αρθροπλαστική γόνατος, που αντικαθιστά μόνο αυτό το τμήμα.
Πότε να δείτε γιατρό άμεσα
- Πυρετός, αυξανόμενη ερυθρότητα, ζέστη ή υγρό που βγαίνει από το τραύμα.
- Πόνος, πρήξιμο ή σκληρία στη γάμπα, που μπορεί να σημαίνει θρόμβωση.
- Δύσπνοια ή πόνος στο στήθος: καλέστε αμέσως το 166 ή το 112.
- Νέος έντονος πόνος ή αδυναμία να πατήσετε μετά από πτώση.
Πριν την επέμβαση
Η προετοιμασία ξεκινά μερικές εβδομάδες πριν. Περιλαμβάνει:
- προεγχειρητικό έλεγχο: αιματολογικές εξετάσεις, καρδιογράφημα και, ανάλογα με το ιστορικό σας, εκτίμηση από καρδιολόγο ή άλλη ειδικότητα,
- έλεγχο των φαρμάκων σας: ορισμένα, όπως τα αντιπηκτικά, μπορεί να χρειαστεί να διακοπούν ή να αλλάξουν προσωρινά, πάντα με οδηγία γιατρού,
- αντιμετώπιση πιθανών εστιών λοίμωξης, όπως προβλήματα στα δόντια, πληγές στο δέρμα ή ουρολοίμωξη, ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος λοίμωξης της πρόθεσης,
- ασκήσεις ενδυνάμωσης του τετρακέφαλου πριν το χειρουργείο, που διευκολύνουν την αποκατάσταση,
- προετοιμασία του σπιτιού: ελεύθεροι διάδρομοι χωρίς χαλιά, σταθερή καρέκλα με μπράτσα, βοήθεια για τις πρώτες εβδομάδες.
Αν καπνίζετε ή έχετε σακχαρώδη διαβήτη, η διακοπή του καπνίσματος και η καλή ρύθμιση του σακχάρου βοηθούν στην επούλωση του τραύματος και μειώνουν τον κίνδυνο επιπλοκών.
Πώς γίνεται η ολική αρθροπλαστική γόνατος
Η επέμβαση γίνεται συνήθως με ραχιαία ή επισκληρίδιο αναισθησία, συχνά σε συνδυασμό με ελαφριά καταστολή. Σε ορισμένες περιπτώσεις επιλέγεται γενική αναισθησία, μετά από συζήτηση με τον αναισθησιολόγο. Διαρκεί ενδεικτικά μία με δύο ώρες.
Μέσα από μια τομή στο μπροστινό μέρος του γόνατος, ο χειρουργός αφαιρεί λεπτές στρώσεις από τις φθαρμένες επιφάνειες του μηριαίου και της κνήμης. Οι τομές στο οστό γίνονται με ειδικούς οδηγούς, ώστε τα εμφυτεύματα να τοποθετηθούν στον σωστό άξονα. Πριν την τελική τοποθέτηση δοκιμάζονται δοκιμαστικά τμήματα, για να ελεγχθούν το μέγεθος, η κίνηση και η ισορροπία των συνδέσμων. Στο τέλος το τραύμα κλείνει σε στρώσεις.
Η τοποθέτηση μπορεί να γίνει με τη συμβατική τεχνική ή με τη βοήθεια ρομποτικού βραχίονα, με βάση εξατομικευμένο τρισδιάστατο πλάνο. Για τη δεύτερη επιλογή δείτε τη σελίδα για τη ρομποτική αρθροπλαστική MAKO. Ποια τεχνική ταιριάζει σε εσάς το συζητάμε στην προεγχειρητική επίσκεψη.
Μετά την επέμβαση – αποκατάσταση
Η κινητοποίηση ξεκινά νωρίς: οι περισσότεροι ασθενείς σηκώνονται με τη βοήθεια του φυσικοθεραπευτή την ίδια ή την επόμενη μέρα και περπατούν με περιπατητήρα. Ο πόνος ελέγχεται με συνδυασμό φαρμάκων και τοπικών τεχνικών αναλγησίας. Δίνεται αγωγή για την πρόληψη της θρόμβωσης, σύμφωνα με τις οδηγίες του χειρουργού. Η νοσηλεία διαρκεί συνήθως λίγες μέρες.
Ενδεικτικά, οι πρώτες εβδομάδες αφιερώνονται στην κίνηση της άρθρωσης, στο περπάτημα με βοήθημα και στον έλεγχο του πρηξίματος. Τους επόμενους μήνες η δύναμη και η αντοχή βελτιώνονται σταδιακά, και η βελτίωση μπορεί να συνεχίζεται έως και έναν χρόνο. Το δικό σας πρόγραμμα το καθορίζει ο χειρουργός μαζί με τον φυσικοθεραπευτή.
Πότε περπατάτε χωρίς βοήθημα, πότε οδηγείτε και πότε επιστρέφετε στη δουλειά εξηγούμε αναλυτικά στο άρθρο μετά την αρθροπλαστική γόνατος.
Πιθανές επιπλοκές
Η ολική αρθροπλαστική γόνατος είναι μια συχνή και καλά οργανωμένη επέμβαση, αλλά όπως κάθε χειρουργείο έχει κινδύνους. Οι περισσότεροι είναι ασυνήθιστοι και πολλοί μπορούν να προληφθούν. Περιλαμβάνουν:
- λοίμωξη του τραύματος ή, σπανιότερα, της ίδιας της πρόθεσης,
- θρόμβωση στις φλέβες της κνήμης και, σπάνια, πνευμονική εμβολή,
- δυσκαμψία, όταν το γόνατο δεν αποκτά το αναμενόμενο εύρος κίνησης,
- επίμονο πόνο ή αίσθημα αστάθειας,
- μούδιασμα στο δέρμα δίπλα στην τομή, που συχνά περιορίζεται με τον χρόνο,
- σπάνια, τραυματισμό νεύρου ή αγγείου, ή κάταγμα γύρω από την πρόθεση.
Πριν την επέμβαση συζητάμε μαζί σας τους κινδύνους που αφορούν τη δική σας περίπτωση και τι κάνουμε για να τους περιορίσουμε.
Αποτελέσματα και διάρκεια ζωής της πρόθεσης
Στους περισσότερους ασθενείς ο πόνος της αρθρίτιδας μειώνεται σημαντικά και το περπάτημα γίνεται ευκολότερο. Μια πρόθεση γονάτου δεν είναι όμως ίδια με ένα υγιές γόνατο. Κάποιοι ασθενείς νιώθουν ότι το γόνατο είναι «διαφορετικό», το γονάτισμα μπορεί να είναι άβολο και το πολύ βαθύ λύγισμα δεν είναι πάντα εφικτό.
Περπάτημα, κολύμπι, ποδήλατο και ήπια γυμναστική ενθαρρύνονται. Τα αθλήματα με τρέξιμο και άλματα επιβαρύνουν την πρόθεση και συνήθως δεν συνιστώνται. Με τα χρόνια, το πολυαιθυλένιο μπορεί να φθαρεί ή η πρόθεση να χαλαρώσει. Τότε μπορεί να χρειαστεί αναθεώρηση αρθροπλαστικής. Γι’ αυτό συστήνουμε τακτικό επανέλεγχο, ακόμη κι όταν δεν έχετε ενοχλήσεις.
Στο ιατρείο μας στον Λευκό Σταυρό, στην Αθήνα, εξετάζουμε κάθε γόνατο ξεχωριστά και συζητάμε μαζί σας αν η αρθροπλαστική είναι η κατάλληλη επιλογή και πότε.
Συχνές ερωτήσεις
Αρθροπλαστική γόνατος: τι είναι;
Είναι η επέμβαση στην οποία οι φθαρμένες επιφάνειες του γόνατος αντικαθίστανται με μεταλλικά εμφυτεύματα και ένα ένθετο από πολυαιθυλένιο. Στην ολική αρθροπλαστική αντικαθίστανται όλες οι επιφάνειες που φορτίζονται, ενώ στη μερική μόνο το τμήμα που έχει φθαρεί. Στόχος είναι η μείωση του πόνου και η βελτίωση της κίνησης.
Πότε γίνεται η αρθροπλαστική γόνατος;
Όταν η προχωρημένη αρθρίτιδα προκαλεί πόνο που περιορίζει την καθημερινότητα ή τον ύπνο και η συντηρητική θεραπεία δεν βοηθά πλέον. Η απόφαση παίρνεται μαζί με τον ασθενή, με βάση τα συμπτώματα, την κλινική εξέταση και την ακτινογραφία. Η ηλικία από μόνη της δεν είναι κριτήριο.
Πόσο διαρκεί η αποκατάσταση μετά την αρθροπλαστική γόνατος;
Ενδεικτικά, οι περισσότεροι ασθενείς περπατούν με βοήθημα από την πρώτη μέρα και μέσα σε λίγες εβδομάδες κάνουν τις βασικές καθημερινές δραστηριότητες. Η δύναμη και η αντοχή συνεχίζουν να βελτιώνονται για αρκετούς μήνες, έως και έναν χρόνο. Το πρόγραμμα το καθορίζει ο χειρουργός σας.
Πόσα χρόνια κρατάει μια πρόθεση γονάτου;
Οι σύγχρονες προθέσεις γόνατος έχουν σχεδιαστεί να λειτουργούν για πολλά χρόνια, και πολλοί ασθενείς δεν θα χρειαστούν ποτέ αλλαγή. Η διάρκεια ζωής επηρεάζεται από το σωματικό βάρος, το επίπεδο δραστηριότητας και τη σωστή τοποθέτηση. Ο τακτικός επανέλεγχος βοηθά να εντοπιστεί έγκαιρα τυχόν φθορά ή χαλάρωση.
Γίνεται αρθροπλαστική και στα δύο γόνατα μαζί;
Σε επιλεγμένους ασθενείς με καλή γενική υγεία, η αρθροπλαστική και στα δύο γόνατα μπορεί να γίνει στην ίδια επέμβαση. Συχνότερα όμως γίνεται σε δύο στάδια, με διάστημα μερικών μηνών, ώστε η επιβάρυνση του οργανισμού να είναι μικρότερη και η αποκατάσταση ευκολότερη. Η απόφαση παίρνεται μαζί με τον αναισθησιολόγο.
Πονάει πολύ μετά την ολική αρθροπλαστική γόνατος;
Τις πρώτες μέρες και εβδομάδες υπάρχει πόνος, κυρίως στις ασκήσεις. Ελέγχεται με συνδυασμό φαρμάκων, τοπικής αναισθησίας και πάγου. Ο πόνος της επέμβασης υποχωρεί σταδιακά, ενώ ο πόνος της αρθρίτιδας στους περισσότερους ασθενείς μειώνεται σημαντικά.
Οι πληροφορίες της σελίδας είναι ενημερωτικές και δεν αντικαθιστούν την ιατρική εξέταση. Η διάγνωση και η θεραπεία αποφασίζονται μετά από αξιολόγηση από ορθοπαιδικό.