Αρθροπλαστική ώμου: ολική και ανάστροφη

Τι είναι η αρθροπλαστική ώμου

Στην αρθροπλαστική ώμου αφαιρούνται οι φθαρμένες επιφάνειες της άρθρωσης και αντικαθίστανται από μεταλλικά και πλαστικά μέρη. Υπάρχουν δύο βασικά είδη:

• Ολική αρθροπλαστική ώμου (ανατομική): η κεφαλή του βραχιονίου αντικαθίσταται από μια μεταλλική «μπάλα» και η γληνοειδής κοιλότητα από ένα πλαστικό τμήμα. Η πρόθεση μιμείται τη φυσιολογική ανατομία, γι’ αυτό χρειάζεται υγιές στροφικό πέταλο για να λειτουργήσει σωστά.
• Ανάστροφη αρθροπλαστική ώμου: η σχέση αντιστρέφεται. Η μπάλα στερεώνεται στην ωμοπλάτη και η κοιλότητα στο βραχιόνιο. Αυτό αλλάζει την εμβιομηχανική του ώμου, ώστε ο δελτοειδής μυς να μπορεί να σηκώσει το χέρι χωρίς τη βοήθεια του στροφικού πετάλου.

Σε επιλεγμένες περιπτώσεις χρησιμοποιείται η ημιαρθροπλαστική, όπου αντικαθίσταται μόνο η κεφαλή του βραχιονίου. Η επανεπέμβαση σε μια παλαιότερη πρόθεση ώμου, η αναθεώρηση, γίνεται συνήθως με ανάστροφη πρόθεση.

Πότε ενδείκνυται

Αρθροπλαστική ώμου συζητάμε όταν ο πόνος είναι επίμονος, διαταράσσει τον ύπνο και περιορίζει σημαντικά την καθημερινότητα, και η συντηρητική θεραπεία δεν βοηθά πια. Οι συχνότερες ενδείξεις είναι:

• προχωρημένη οστεοαρθρίτιδα ώμου με υγιές στροφικό πέταλο: συνήθως ολική αρθροπλαστική,
• αρθροπάθεια από μεγάλη, χρόνια ρήξη στροφικού πετάλου, ή μεγάλη ρήξη που δεν ράβεται και ο ασθενής δεν μπορεί να σηκώσει το χέρι: ανάστροφη αρθροπλαστική,
• σύνθετα κατάγματα της κεφαλής του βραχιονίου σε μεγαλύτερες ηλικίες, όπου η συγκόλληση των κομματιών δεν είναι εφικτή: συνήθως ανάστροφη αρθροπλαστική,
• ρευματοειδής αρθρίτιδα, οστεονέκρωση και μετατραυματική αρθρίτιδα,
• αποτυχία ή φθορά μιας παλαιότερης πρόθεσης, οπότε χρειάζεται αναθεώρηση.

Πριν την επέμβαση

• Γίνονται ακτινογραφίες και αξονική τομογραφία του ώμου. Η αξονική δείχνει το σχήμα και τη φθορά της γληνοειδούς και επιτρέπει τον τρισδιάστατο σχεδιασμό της θέσης και του μεγέθους των εμφυτευμάτων. Συχνά γίνεται και μαγνητική για την εκτίμηση του στροφικού πετάλου.
• Ακολουθεί προεγχειρητικός έλεγχος με αιματολογικές εξετάσεις και καρδιολογική και αναισθησιολογική εκτίμηση.
• Ενημερώστε μας για όλα τα φάρμακα, ιδίως αντιπηκτικά, και για τυχόν λοιμώξεις, π.χ. στα δόντια ή στο ουροποιητικό, που πρέπει να αντιμετωπιστούν πριν από την επέμβαση.
• Οργανώστε βοήθεια στο σπίτι για τις πρώτες εβδομάδες, γιατί το χέρι θα είναι σε νάρθηκα.

Πώς γίνεται η επέμβαση

Η επέμβαση γίνεται με γενική αναισθησία, συνήθως μαζί με περιοχικό αποκλεισμό των νεύρων του χεριού για τον έλεγχο του πόνου. Ο ασθενής βρίσκεται σε καθιστή θέση. Από μια τομή στο μπροστινό μέρος του ώμου ο χειρουργός φτάνει στην άρθρωση, αφαιρεί τις φθαρμένες επιφάνειες και οστεόφυτα, και τοποθετεί τα εμφυτεύματα στη θέση που έχει σχεδιαστεί. Ο στυλεός στο βραχιόνιο μπορεί να είναι μακρύς ή κοντός, με ή χωρίς οστικό τσιμέντο, ανάλογα με την ποιότητα του οστού.

Η διάρκεια της επέμβασης είναι συνήθως μία με δύο ώρες. Η νοσηλεία διαρκεί συνήθως ένα έως τρία βράδια. Στην κλινική ξεκινά η αντιθρομβωτική προφύλαξη, όπως σας τη συστήσει ο γιατρός, και ο φυσικοθεραπευτής σας δείχνει τις πρώτες ασκήσεις.

Στο σπίτι, τις πρώτες εβδομάδες πολλοί ασθενείς κοιμούνται πιο άνετα σε ημικαθιστή θέση, με ένα μαξιλάρι κάτω από τον αγκώνα. Το τραύμα πρέπει να μένει καθαρό και στεγνό μέχρι να επουλωθεί, και τα ράμματα, αν δεν είναι απορροφήσιμα, αφαιρούνται συνήθως σε περίπου δύο εβδομάδες. Ο πάγος, με προστασία για το δέρμα, βοηθά στον πόνο και στο πρήξιμο.

Μετά την αρθροπλαστική ώμου – αποκατάσταση

Τα παρακάτω διαστήματα είναι ενδεικτικά. Το πρόγραμμα το καθορίζει ο χειρουργός, ανάλογα με το είδος της πρόθεσης και την ποιότητα των ιστών.

• Πρώτες εβδομάδες: νάρθηκας συνήθως για τρεις με έξι εβδομάδες. Νωρίς ξεκινούν ήπιες κινήσεις του ώμου και κινήσεις του αγκώνα, του καρπού και των δαχτύλων. Το χέρι μπορεί να χρησιμοποιείται για ελαφριές κινήσεις μπροστά από το σώμα, όπως το φαγητό.
• Από την έκτη εβδομάδα περίπου: ενεργητική κίνηση και σταδιακή επιστροφή στις καθημερινές δραστηριότητες. Η οδήγηση είναι συνήθως δυνατή μετά την αφαίρεση του νάρθηκα και όταν ελέγχετε με ασφάλεια το τιμόνι.
• Από τον τρίτο μήνα περίπου: ενδυνάμωση. Η βελτίωση συνεχίζεται για έξι μήνες ή και έναν χρόνο.

Μετά από ανάστροφη αρθροπλαστική, τις πρώτες εβδομάδες αποφεύγεται ο συνδυασμός κίνησης του χεριού πίσω από την πλάτη και προς τα μέσα, καθώς και η στήριξη του σώματος στο χέρι, για παράδειγμα όταν σηκώνεστε από την καρέκλα. Ήπιες δραστηριότητες, όπως κολύμβηση, γκολφ ή ποδήλατο, είναι συχνά δυνατές μετά την αποκατάσταση. Τα βαριά φορτία και τα αθλήματα με κρούσεις αποφεύγονται.

Πιθανές επιπλοκές

Όπως κάθε μεγάλη επέμβαση, η αρθροπλαστική ώμου έχει πιθανές επιπλοκές. Σε αυτές περιλαμβάνονται η λοίμωξη, η αστάθεια ή το εξάρθρημα της πρόθεσης, η κάκωση νεύρων, το κάταγμα γύρω από την πρόθεση, η δυσκαμψία, η θρόμβωση και, με τα χρόνια, η χαλάρωση ή η φθορά των υλικών. Κάθε επιπλοκή έχει τους δικούς της παράγοντες κινδύνου, που συζητάμε μαζί σας πριν από την επέμβαση. Ζέστη, κοκκίνισμα ή υγρό από το τραύμα και πυρετός μετά την επέμβαση χρειάζονται άμεση επικοινωνία με τον χειρουργό.

Η ζωή με πρόθεση ώμου

Μετά την πλήρη αποκατάσταση, οι περισσότεροι ασθενείς επιστρέφουν στις καθημερινές τους δραστηριότητες, όπως το ντύσιμο, η προσωπική φροντίδα, οι δουλειές του σπιτιού, η κηπουρική και η οδήγηση. Για να προστατεύσετε την πρόθεση μακροπρόθεσμα, αποφύγετε τα πολύ βαριά φορτία, ιδίως πάνω από το κεφάλι, και τις δραστηριότητες με κίνδυνο πτώσης.

Ενημερώνετε πάντα τους γιατρούς και τον οδοντίατρό σας ότι έχετε πρόθεση. Μια λοίμωξη σε άλλο σημείο του σώματος πρέπει να αντιμετωπίζεται έγκαιρα. Οι τακτικοί επανέλεγχοι με ακτινογραφία επιτρέπουν να εντοπιστεί νωρίς μια πιθανή χαλάρωση ή φθορά.

Το πρόγραμμα ασκήσεων που μάθατε στην αποκατάσταση είναι καλό να συνεχίζεται και μετά, για να διατηρηθούν η κίνηση και η δύναμη των μυών γύρω από την πρόθεση.

Αποτελέσματα και διάρκεια ζωής της πρόθεσης

Η αρθροπλαστική ώμου ανακουφίζει τους περισσότερους ασθενείς από τον πόνο και βελτιώνει τον ύπνο και τις καθημερινές δραστηριότητες. Η κίνηση που θα αποκτήσετε εξαρτάται από την κατάσταση του ώμου πριν από την επέμβαση και από το είδος της πρόθεσης. Μετά από ανάστροφη αρθροπλαστική, η ανύψωση του χεριού συνήθως βελτιώνεται σημαντικά, ενώ οι στροφές, όπως η κίνηση του χεριού πίσω από την πλάτη, μπορεί να μείνουν κάπως περιορισμένες.

Οι σύγχρονες προθέσεις ώμου έχουν σχεδιαστεί για να διαρκούν πολλά χρόνια, ενώ η διάρκεια επηρεάζεται από την ηλικία, το επίπεδο δραστηριότητας και το είδος της πρόθεσης. Στο ιατρείο μας στον Λευκό Σταυρό στην Αθήνα συζητάμε μαζί σας τι μπορείτε ρεαλιστικά να περιμένετε για τον δικό σας ώμο.