Μεταστάσεις στα οστά

Τι είναι οι μεταστάσεις στα οστά

Ο σκελετός είναι από τα πιο συχνά σημεία όπου μπορεί να εξαπλωθεί ένας καρκίνος. Οι καρκίνοι που δίνουν συχνότερα οστικές μεταστάσεις είναι του μαστού, του προστάτη, του πνεύμονα, του νεφρού και του θυρεοειδούς. Το πολλαπλό μυέλωμα, που είναι νόσος του αίματος, προσβάλλει επίσης τα οστά με παρόμοιο τρόπο και αντιμετωπίζεται με ανάλογες αρχές.

Οι μεταστάσεις εντοπίζονται συνήθως στη σπονδυλική στήλη, στη λεκάνη, στις πλευρές, στο μηριαίο και στο βραχιόνιο οστό. Κάποιες καταστρέφουν το οστό (λυτικές), άλλες προκαλούν σκληρό αλλά εύθραυστο οστό (οστεοβλαστικές). Σε ενήλικες άνω των 40 ετών, μια καταστροφική βλάβη στο οστό είναι συχνότερα μετάσταση ή μυέλωμα παρά πρωτοπαθές σάρκωμα του οστού.

Συμπτώματα

• Πόνος: είναι το πιο συχνό σύμπτωμα. Συνήθως είναι σταθερός, χειροτερεύει σταδιακά και εμφανίζεται και τη νύχτα ή στην ανάπαυση.
• Πόνος με τη φόρτιση: όταν το άκρο πονά περισσότερο στο περπάτημα ή όταν σηκώνετε βάρος, μπορεί να σημαίνει ότι το οστό έχει αποδυναμωθεί σημαντικά.
• Παθολογικό κάταγμα: κάταγμα σε οστό που έχει αποδυναμωθεί από τη μετάσταση, μετά από ελάχιστο τραυματισμό ή και χωρίς τραυματισμό.
• Υπερασβεστιαιμία: αυξημένο ασβέστιο στο αίμα, με δίψα, συχνοουρία, δυσκοιλιότητα, ναυτία, κόπωση ή σύγχυση.
• Πίεση του νωτιαίου μυελού, όταν η μετάσταση βρίσκεται στη σπονδυλική στήλη: πόνος στην πλάτη μαζί με αδυναμία ή μούδιασμα στα πόδια ή διαταραχές στην ούρηση. Χρειάζεται επείγουσα εκτίμηση.

Ένα συμπιεστικό κάταγμα σπονδύλου οφείλεται τις περισσότερες φορές σε οστεοπόρωση, αλλά σε ανθρώπους με ιστορικό καρκίνου πρέπει να αποκλειστεί η μετάσταση.

Διάγνωση

Ο έλεγχος ξεκινά με ακτινογραφία της περιοχής που πονά. Η αξονική τομογραφία δείχνει πόσο έχει καταστραφεί ο φλοιός του οστού, ενώ η μαγνητική δείχνει την έκταση της βλάβης και τυχόν πίεση σε νεύρα ή στον νωτιαίο μυελό. Το σπινθηρογράφημα οστών ή το PET-CT δείχνουν αν υπάρχουν και άλλες εστίες στον σκελετό. Εξετάσεις αίματος ελέγχουν, μεταξύ άλλων, το ασβέστιο. Στη σπονδυλική στήλη, η σταθερότητα και η πίεση στον νωτιαίο μυελό εκτιμώνται σε συνεργασία με χειρουργό σπονδυλικής στήλης.

Όταν εμφανίζεται βλάβη στο οστό χωρίς γνωστό καρκίνο, ή σε ασθενή με καρκίνο που θεωρείται ιαμένος, χρειάζεται πλήρης διερεύνηση και συχνά βιοψία πριν από οποιαδήποτε επέμβαση. Μια μεμονωμένη βλάβη μπορεί να είναι πρωτοπαθές σάρκωμα, που χρειάζεται εντελώς διαφορετική αντιμετώπιση. Η τοποθέτηση ήλου ή πλάκας σε μια τέτοια βλάβη χωρίς διάγνωση μπορεί να απλώσει τον όγκο κατά μήκος του οστού. Γι’ αυτό η βιοψία σχεδιάζεται από τον ορθοπαιδικό ογκολόγο.

Κίνδυνος κατάγματος και προφυλακτική σταθεροποίηση

Ένα από τα σημαντικότερα ερωτήματα είναι αν το οστό κινδυνεύει να σπάσει. Η εκτίμηση βασίζεται σε συγκεκριμένα κριτήρια, που συχνά συνδυάζονται σε συστήματα βαθμολόγησης:

• η θέση της μετάστασης, με μεγαλύτερο κίνδυνο στα οστά που φέρουν το βάρος του σώματος, όπως η περιοχή του ισχίου στο μηριαίο,
• το μέγεθος της βλάβης σε σχέση με το πάχος του οστού,
• ο τύπος της, αφού οι λυτικές βλάβες αποδυναμώνουν περισσότερο το οστό,
• ο πόνος με τη λειτουργία, δηλαδή όταν το άκρο πονά στη φόρτιση.

Όταν ο κίνδυνος είναι υψηλός, προτείνουμε προφυλακτική οστεοσύνθεση: το οστό σταθεροποιείται, συνήθως με ενδομυελικό ήλο, πριν σπάσει. Η επέμβαση αυτή είναι συνήθως μικρότερη και η αποκατάσταση ευκολότερη σε σύγκριση με την αντιμετώπιση ενός κατάγματος που έχει ήδη συμβεί. Η εκτίμηση επαναλαμβάνεται όταν αλλάζει ο πόνος, γιατί μια βλάβη μπορεί να μεγαλώσει παρά τη θεραπεία. Οι μεταστάσεις του μηριαίου οστού είναι και αντικείμενο της ερευνητικής δραστηριότητας του Δρ Ζαφείρη.

Θεραπεία από πολυθεματική ομάδα

Οι μεταστάσεις στα οστά αντιμετωπίζονται από ομάδα: τον ογκολόγο που παρακολουθεί τον αρχικό καρκίνο, τον ακτινοθεραπευτή, τον ορθοπαιδικό ογκολόγο, τον ακτινολόγο και, όταν χρειάζεται, τον χειρουργό σπονδυλικής στήλης και την ομάδα ανακουφιστικής φροντίδας. Οι βασικές θεραπείες είναι:

• Συστηματική θεραπεία για τον αρχικό καρκίνο, όπως χημειοθεραπεία, ορμονοθεραπεία, στοχευμένη θεραπεία ή ανοσοθεραπεία, σύμφωνα με τον ογκολόγο.
• Φάρμακα που προστατεύουν το οστό, που μειώνουν τον κίνδυνο επιπλοκών από τον σκελετό, εφόσον σας τα συστήσει ο ογκολόγος.
• Ακτινοθεραπεία, για τον έλεγχο του πόνου και της τοπικής νόσου, συχνά και μετά από χειρουργική σταθεροποίηση.
• Έλεγχος του πόνου με κατάλληλα αναλγητικά, εφόσον σας τα συστήσει ο γιατρός.

Χειρουργική αντιμετώπιση

Η επέμβαση έχει στόχο να μειώσει τον πόνο, να επιτρέψει τη βάδιση και την αυτοεξυπηρέτηση και να διευκολύνει τη συνέχιση της ογκολογικής θεραπείας. Ανάλογα με τη θέση και την έκταση της βλάβης, οι επιλογές είναι:

• Οστεοσύνθεση με ενδομυελικό ήλο ή πλάκα, συχνά μαζί με οστικό τσιμέντο που γεμίζει το κενό.
• Αντικατάσταση με ενδοπρόθεση, όταν η βλάβη βρίσκεται κοντά σε άρθρωση, για παράδειγμα στο ισχίο. Σε μεγάλες καταστροφές χρησιμοποιούνται ογκολογικές ενδοπροθέσεις που αντικαθιστούν μεγαλύτερο τμήμα οστού.
• Πλήρης αφαίρεση μιας μεμονωμένης μετάστασης, σε επιλεγμένους ασθενείς και τύπους καρκίνου, όπως ορισμένες μεταστάσεις από καρκίνο του νεφρού.

Σε όγκους με πλούσια αιμάτωση, όπως του νεφρού ή του θυρεοειδούς, μπορεί να προηγηθεί εμβολισμός, δηλαδή απόφραξη των αγγείων του όγκου, για να μειωθεί η αιμορραγία στο χειρουργείο. Η επιλογή της επέμβασης λαμβάνει υπόψη τη γενική κατάσταση του ασθενούς και το πλάνο της ογκολογικής θεραπείας.

Αποκατάσταση

Η κινητοποίηση ξεκινά συνήθως από τις πρώτες μέρες μετά την επέμβαση. Ο στόχος είναι μια σταθεροποίηση που επιτρέπει, όπου είναι εφικτό, τη φόρτιση του άκρου χωρίς μεγάλους περιορισμούς, ώστε ο ασθενής να επιστρέψει γρήγορα στο σπίτι και στην ογκολογική του θεραπεία. Το πρόγραμμα το καθορίζει ο χειρουργός, σε συνεργασία με τον φυσικοθεραπευτή και τον ογκολόγο.

Μετά την επέμβαση γίνεται συνήθως ακτινοθεραπεία στην περιοχή, ώστε να ελεγχθεί η νόσος γύρω από το εμφύτευμα. Ο πόνος συνήθως βελτιώνεται σημαντικά όταν το οστό σταθεροποιηθεί. Στη συνέχεια παρακολουθούμε το οστό που χειρουργήθηκε και ελέγχουμε, μαζί με τον ογκολόγο, αν εμφανίζονται νέες βλάβες σε άλλα οστά που χρειάζονται προληπτική αντιμετώπιση.

Στο ιατρείο μας στον Λευκό Σταυρό στην Αθήνα εκτιμούμε τον κίνδυνο κατάγματος και συζητάμε με εσάς και τον ογκολόγο σας αν και πότε χρειάζεται επέμβαση.