Με μια ματιά
- Οι καλοήθεις όγκοι οστών δεν κάνουν μεταστάσεις και πολλοί δεν χρειάζονται καμία θεραπεία.
- Η ακτινογραφία είναι η πιο χρήσιμη πρώτη εξέταση και συχνά αρκεί για τη διάγνωση.
- Χειρουργείο συζητάμε όταν η βλάβη πονά, μεγαλώνει, αποδυναμώνει το οστό ή έχει επιθετική συμπεριφορά.
- Ορισμένοι καλοήθεις όγκοι, όπως ο γιγαντοκυτταρικός, είναι τοπικά επιθετικοί και μπορεί να υποτροπιάσουν.
Τι είναι οι καλοήθεις όγκοι οστών
Καλοήθη όγκο του οστού ονομάζουμε μια περιοχή όπου τα κύτταρα του οστού ή του χόνδρου αναπτύσσονται με μη φυσιολογικό τρόπο, χωρίς όμως να εξαπλώνονται σε άλλα όργανα. Οι καλοήθεις όγκοι οστών είναι πολύ συχνότεροι από τους κακοήθεις. Πολλοί δεν προκαλούν συμπτώματα και ανακαλύπτονται τυχαία, όταν γίνεται ακτινογραφία για άλλο λόγο, για παράδειγμα μετά από ένα διάστρεμμα.
Η συμπεριφορά τους διαφέρει πολύ. Κάποιοι μένουν σταθεροί ή υποχωρούν μόνοι τους με την ανάπτυξη του παιδιού. Άλλοι μεγαλώνουν αργά. Λίγοι είναι τοπικά επιθετικοί: καταστρέφουν το οστό γύρω τους και μπορεί να ξαναεμφανιστούν μετά την αφαίρεση, παρότι δεν είναι καρκίνος. Γι’ αυτό η θεραπεία εξαρτάται από τον τύπο της βλάβης και όχι μόνο από το ότι είναι «καλοήθης».
Οι πιο συχνοί τύποι
- Οστεοχόνδρωμα: από τους πιο συχνούς καλοήθεις όγκους. Είναι μια οστέινη προεξοχή με κάλυμμα χόνδρου, κοντά στις αυξητικές πλάκες, συνήθως γύρω από το γόνατο ή τον ώμο. Μεγαλώνει όσο μεγαλώνει το παιδί και σταματά όταν ολοκληρωθεί η ανάπτυξη του σκελετού. Κάποιοι άνθρωποι έχουν πολλαπλά οστεοχονδρώματα, που συχνά είναι κληρονομικά.
- Ενχόνδρωμα: περιοχή χόνδρου μέσα στο οστό, συχνά στα μικρά οστά του χεριού. Συνήθως βρίσκεται τυχαία. Στα μακρά οστά, η διάκρισή του από ένα χονδροσάρκωμα χαμηλής κακοήθειας μπορεί να χρειαστεί εκτίμηση από εξειδικευμένο ορθοπαιδικό.
- Οστεοειδές οστέωμα: μικρή βλάβη που προκαλεί χαρακτηριστικό πόνο τη νύχτα, ο οποίος συχνά υποχωρεί με αντιφλεγμονώδη. Εμφανίζεται κυρίως σε παιδιά και νέους.
- Κύστη οστού: η απλή (μονήρης) οστική κύστη είναι μια κοιλότητα με υγρό, συνήθως στο βραχιόνιο ή στο μηριαίο οστό των παιδιών, και συχνά διαγιγνώσκεται όταν προκαλέσει κάταγμα. Η ανευρυσματική οστική κύστη περιέχει αίμα, διογκώνει το οστό και μπορεί να μεγαλώνει γρήγορα.
- Μη οστεοποιό ίνωμα: πολύ συχνό τυχαίο εύρημα στα παιδιά, κυρίως γύρω από το γόνατο. Συνήθως δεν χρειάζεται θεραπεία και με τα χρόνια γεμίζει με οστό.
- Γιγαντοκυτταρικός όγκος: εμφανίζεται συνήθως σε νέους ενήλικες, αφού κλείσουν οι αυξητικές πλάκες, και συχνά γύρω από το γόνατο. Είναι τοπικά επιθετικός και μπορεί να φτάσει κοντά στην άρθρωση, γι’ αυτό αντιμετωπίζεται από ορθοπαιδικό ογκολόγο.
Πότε να δείτε γιατρό άμεσα
- Πόνος στο οστό που χειροτερεύει με τις εβδομάδες ή σας ξυπνά τη νύχτα.
- Εξόγκωμα πάνω σε οστό που μεγαλώνει, ιδίως σε ενήλικα.
- Οστεοχόνδρωμα που αρχίζει να πονά ή να μεγαλώνει μετά την εφηβεία.
- Έντονος πόνος και αδυναμία να πατήσετε μετά από μικρό τραυματισμό.
Συμπτώματα
Πολλοί καλοήθεις όγκοι δεν προκαλούν κανένα σύμπτωμα. Όταν υπάρχουν συμπτώματα, τα πιο συχνά είναι:
- πόνος στο οστό, που μπορεί να εμφανίζεται και στην ανάπαυση ή τη νύχτα,
- σκληρό εξόγκωμα που ψηλαφάται, όπως στο οστεοχόνδρωμα,
- ενόχληση από την πίεση της βλάβης σε τένοντες, νεύρα ή αγγεία που περνούν από πάνω της,
- κάταγμα μετά από μικρό τραυματισμό, όταν η βλάβη έχει αποδυναμώσει το οστό (παθολογικό κάταγμα).
Στα παιδιά, ένα κάταγμα του βραχιονίου ή του μηριαίου μετά από ένα απλό πέσιμο μπορεί να είναι το πρώτο σημάδι μιας κύστης οστού. Στους ενήλικες, ένα οστεοχόνδρωμα που ήταν γνωστό από την παιδική ηλικία και αρχίζει να πονά ή να μεγαλώνει χρειάζεται επανεκτίμηση.
Τα συμπτώματα αυτά δεν αρκούν για να ξεχωρίσει μια καλοήθης βλάβη από μια κακοήθη. Ένας πόνος που επιμένει και χειροτερεύει χρειάζεται πάντα έλεγχο.
Διάγνωση
Η ακτινογραφία είναι η πιο χρήσιμη πρώτη εξέταση. Η θέση της βλάβης στο οστό, τα όριά της και η αντίδραση του γύρω οστού δίνουν πολλές πληροφορίες. Πολλοί καλοήθεις όγκοι έχουν τόσο χαρακτηριστική εικόνα, ώστε η διάγνωση γίνεται μόνο με την ακτινογραφία και δεν χρειάζεται τίποτε άλλο.
Όταν η εικόνα δεν είναι σαφής, ζητάμε μαγνητική τομογραφία, για να δούμε την έκταση της βλάβης και τα μαλακά μόρια γύρω της, ή αξονική τομογραφία, για τη δομή του οστού. Σε επιλεγμένες περιπτώσεις χρειάζεται βιοψία. Η βιοψία γίνεται αφού ολοκληρωθεί η απεικόνιση και σχεδιάζεται από τον ορθοπαιδικό ογκολόγο που θα αναλάβει τη θεραπεία, γιατί πίσω από μια βλάβη που μοιάζει καλοήθης μπορεί σπάνια να κρύβεται ένα σάρκωμα του οστού. Περισσότερα για τη σειρά των εξετάσεων θα βρείτε στη σελίδα της μυοσκελετικής ογκολογίας.
Παρακολούθηση χωρίς χειρουργείο
Για πολλούς καλοήθεις όγκους οστών η σωστή αντιμετώπιση είναι η παρακολούθηση. Αυτό ισχύει κυρίως όταν η βλάβη δεν προκαλεί συμπτώματα, έχει τυπική εικόνα και δεν αποδυναμώνει το οστό. Η παρακολούθηση γίνεται με επαναληπτικές ακτινογραφίες σε διαστήματα που ορίζει ο γιατρός, συνήθως πιο πυκνά στην αρχή και πιο αραιά αργότερα.
Ο πόνος του οστεοειδούς οστεώματος συχνά ελέγχεται με αντιφλεγμονώδη, εφόσον σας τα συστήσει ο γιατρός. Όταν όμως ο πόνος επιμένει, η βλάβη συνήθως αντιμετωπίζεται με θερμοκαυτηρίαση: μια λεπτή βελόνα τοποθετείται στη βλάβη με καθοδήγηση αξονικής τομογραφίας και την καταστρέφει με θερμότητα, χωρίς ανοιχτή επέμβαση.
Πότε χρειάζεται χειρουργείο
Χειρουργική αντιμετώπιση συζητάμε όταν:
- η βλάβη προκαλεί πόνο ή πιέζει τένοντες, νεύρα ή αγγεία,
- έχει αποδυναμώσει το οστό και υπάρχει κίνδυνος κατάγματος,
- μεγαλώνει ή έχει επιθετικά χαρακτηριστικά στην απεικόνιση,
- ένα οστεοχόνδρωμα μεγαλώνει ή αρχίζει να πονά μετά την ολοκλήρωση της ανάπτυξης.
Οι βασικές τεχνικές είναι:
- Εκτομή: αφαιρείται ολόκληρη η βλάβη, όπως γίνεται συνήθως στο οστεοχόνδρωμα.
- Απόξεση: η βλάβη «καθαρίζεται» από το εσωτερικό του οστού και το κενό γεμίζεται με οστικό μόσχευμα, υποκατάστατο οστού ή οστικό τσιμέντο. Στον γιγαντοκυτταρικό όγκο η απόξεση γίνεται εκτεταμένη, με πρόσθετα μέσα που μειώνουν τον κίνδυνο υποτροπής.
- Οστεοσύνθεση με πλάκα ή ήλο, όταν το οστό χρειάζεται στήριξη μετά την αφαίρεση ή μετά από κάταγμα.
Σε σπάνιες περιπτώσεις, όταν ένας επιθετικός όγκος έχει καταστρέψει την άρθρωση, χρειάζεται αφαίρεση του τμήματος του οστού και ανακατασκευή, όπως στη διάσωση άκρου. Σε επιλεγμένους ασθενείς με γιγαντοκυτταρικό όγκο χρησιμοποιείται και φαρμακευτική αγωγή, σε συνεργασία με τον ογκολόγο.
Αποκατάσταση και μακροπρόθεσμη παρακολούθηση
Η αποκατάσταση εξαρτάται από το μέγεθος της βλάβης και την επέμβαση. Μετά από μια μικρή εκτομή η επιστροφή στις καθημερινές δραστηριότητες γίνεται συνήθως σε λίγες εβδομάδες. Μετά από απόξεση σε φορτιζόμενο οστό, όπως το μηριαίο, μπορεί να χρειαστούν περιορισμοί στη φόρτιση ώσπου να ενσωματωθεί το μόσχευμα. Τα διαστήματα είναι ενδεικτικά και το πρόγραμμα το καθορίζει ο χειρουργός.
Οι βλάβες με τάση για υποτροπή, όπως ο γιγαντοκυτταρικός όγκος και η ανευρυσματική κύστη, χρειάζονται τακτικό απεικονιστικό έλεγχο για αρκετά χρόνια. Στο ιατρείο μας στον Λευκό Σταυρό εξηγούμε τι ακριβώς δείχνει η δική σας εξέταση και αν χρειάζεται θεραπεία ή απλώς παρακολούθηση.
Συχνές ερωτήσεις
Τι είναι το οστεοχόνδρωμα;
Είναι μια καλοήθης οστέινη προεξοχή με κάλυμμα χόνδρου, που εμφανίζεται κοντά στις αυξητικές πλάκες, συνήθως γύρω από το γόνατο ή τον ώμο. Μεγαλώνει μαζί με το παιδί και σταματά με το τέλος της ανάπτυξης. Αφαιρείται μόνο όταν πονά, πιέζει τις γύρω δομές ή αλλάζει συμπεριφορά στην ενήλικη ζωή.
Είναι επικίνδυνη μια κύστη οστού;
Η κύστη οστού είναι καλοήθης βλάβη και δεν κάνει μεταστάσεις. Ο βασικός κίνδυνος είναι ότι αποδυναμώνει το οστό και μπορεί να προκαλέσει κάταγμα. Αν η κύστη είναι μεγάλη ή βρίσκεται σε οστό που δέχεται φορτίο, συζητάμε θεραπεία για να ενισχυθεί το οστό.
Μπορεί ένας καλοήθης όγκος οστού να γίνει κακοήθης;
Οι περισσότεροι καλοήθεις όγκοι οστών δεν γίνονται ποτέ κακοήθεις. Σπάνια, ένα οστεοχόνδρωμα ή ένα ενχόνδρωμα μπορεί να εξελιχθεί σε χονδροσάρκωμα στην ενήλικη ζωή. Γι' αυτό ένα τέτοιο εύρημα που αρχίζει να πονά ή να μεγαλώνει σε ενήλικα χρειάζεται έλεγχο.
Τι είναι ο γιγαντοκυτταρικός όγκος;
Είναι καλοήθης αλλά τοπικά επιθετικός όγκος, που εμφανίζεται συνήθως σε νέους ενήλικες, συχνά γύρω από το γόνατο. Καταστρέφει το οστό γύρω του και έχει τάση για υποτροπή. Αντιμετωπίζεται συνήθως με εκτεταμένη απόξεση και πλήρωση του κενού και χρειάζεται παρακολούθηση για χρόνια.
Οστεοειδές οστέωμα: γιατί πονά τη νύχτα;
Το οστεοειδές οστέωμα παράγει ουσίες που προκαλούν φλεγμονή και πόνο, ο οποίος συχνά είναι πιο έντονος τη νύχτα. Χαρακτηριστικά, ο πόνος υποχωρεί με αντιφλεγμονώδη. Όταν ο πόνος επιμένει, η βλάβη αντιμετωπίζεται συνήθως με θερμοκαυτηρίαση με βελόνα, χωρίς ανοιχτή επέμβαση.
Χρειάζεται πάντα χειρουργείο ένας καλοήθης όγκος οστού;
Όχι. Πολλοί καλοήθεις όγκοι οστών, όπως το μη οστεοποιό ίνωμα ή ένα ενχόνδρωμα χωρίς συμπτώματα, απλώς παρακολουθούνται με ακτινογραφίες. Χειρουργείο χρειάζεται όταν η βλάβη πονά, μεγαλώνει, έχει επιθετικά χαρακτηριστικά ή απειλεί την αντοχή του οστού.
Οι πληροφορίες της σελίδας είναι ενημερωτικές και δεν αντικαθιστούν την ιατρική εξέταση. Η διάγνωση και η θεραπεία αποφασίζονται μετά από αξιολόγηση από ορθοπαιδικό.