Κάταγμα κόπωσης

Τι είναι το κάταγμα κόπωσης

Το οστό δεν είναι στατικός ιστός. Κάθε φορά που φορτίζεται, δημιουργούνται μικροσκοπικές βλάβες, τις οποίες ο οργανισμός επιδιορθώνει και κάνει το οστό πιο δυνατό. Αν η φόρτιση αυξηθεί πολύ γρήγορα ή δεν υπάρχει αρκετός χρόνος ανάκαμψης, οι βλάβες συσσωρεύονται. Πρώτα εμφανίζεται μια «αντίδραση καταπόνησης» του οστού και, αν η φόρτιση συνεχιστεί, ένα κάταγμα κόπωσης, γνωστό και ως stress fracture.

Τα κατάγματα κόπωσης συμβαίνουν σε φυσιολογικό οστό που φορτίζεται υπερβολικά. Διαφέρουν από τα κατάγματα ευθραυστότητας, που συμβαίνουν σε οστό αδυνατισμένο από οστεοπόρωση με πολύ μικρότερη φόρτιση. Στην πράξη, οι δύο καταστάσεις μπορεί να συνυπάρχουν, ιδίως σε γυναίκες αθλήτριες.

Πού εμφανίζεται συχνότερα

Τα κατάγματα κόπωσης αφορούν κυρίως τα οστά των κάτω άκρων:

• Μετατάρσια: το κάταγμα μεταταρσίου, συνήθως του δεύτερου ή του τρίτου, είναι από τα πιο συχνά. Προκαλεί πόνο στο μπροστινό μέρος του πέλματος και μπορεί να μπερδευτεί με μεταταρσαλγία.
• Κνήμη: πόνος στο εσωτερικό ή στο μπροστινό μέρος της κνήμης σε δρομείς.
• Περόνη, πτέρνα και σκαφοειδές οστό του ταρσού.
• Αυχένας του μηριαίου και λεκάνη: προκαλούν πόνο στη βουβωνική χώρα και μπορεί να μοιάσουν με αθλητική ηβαλγία.

Ορισμένες θέσεις θεωρούνται υψηλού κινδύνου, γιατί επουλώνονται δύσκολα ή μπορεί να εξελιχθούν σε πλήρες κάταγμα: η εξωτερική πλευρά του αυχένα του μηριαίου, το μπροστινό τμήμα της κνήμης, το σκαφοειδές οστό και η βάση του πέμπτου μεταταρσίου. Σε αυτές η αντιμετώπιση είναι πιο αυστηρή.

Αιτίες και παράγοντες κινδύνου

Η πιο συχνή αιτία είναι το λάθος στην προπόνηση: απότομη αύξηση της απόστασης, της έντασης ή της συχνότητας, χωρίς επαρκή ξεκούραση. Άλλοι παράγοντες είναι:

• αλλαγή επιφάνειας, παλιά ή ακατάλληλα παπούτσια,
• ανεπαρκής πρόσληψη ενέργειας σε σχέση με την προπόνηση, που σε γυναίκες συχνά συνοδεύεται από διαταραχές της περιόδου,
• χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D ή ασβεστίου,
• χαμηλή οστική πυκνότητα και προηγούμενο κάταγμα κόπωσης,
• ανατομικοί και εμβιομηχανικοί παράγοντες στο πόδι και στο σκέλος.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η ενεργειακή επάρκεια. Όταν ένας αθλητής ή μια αθλήτρια καταναλώνει λιγότερη ενέργεια από όση χρειάζεται για την προπόνηση και τις βασικές λειτουργίες του σώματος, επηρεάζονται οι ορμόνες και η υγεία των οστών. Στις γυναίκες αυτό εκδηλώνεται συχνά με αραιή ή απούσα περίοδο. Η κατάσταση αφορά και τους άνδρες, ιδίως σε αθλήματα αντοχής ή με έμφαση στο βάρος.

Όταν υπάρχουν επαναλαμβανόμενα κατάγματα ή ενδείξεις διατροφικού ελλείμματος, ζητάμε εξετάσεις αίματος και, όπου χρειάζεται, μέτρηση οστικής πυκνότητας. Συχνά βοηθά η συνεργασία με διαιτολόγο και, στις γυναίκες, με γυναικολόγο ή ενδοκρινολόγο.

Συμπτώματα

Ο πόνος ξεκινά σταδιακά και συνδέεται με τη δραστηριότητα. Στην αρχή εμφανίζεται μόνο στο τρέξιμο ή μετά από αυτό. Αν η φόρτιση συνεχιστεί, εμφανίζεται νωρίτερα, κατά το περπάτημα και τελικά και στην ξεκούραση.

• εντοπισμένος πόνος σε ένα σημείο του οστού, που πονά όταν το πιέζετε,
• ήπιο πρήξιμο στο σημείο, ιδίως στο πέλμα,
• πόνος στο χοροπήδημα στο ένα πόδι,
• στα κατάγματα του μηριαίου, πόνος στη βουβωνική χώρα ή στον μηρό που χειροτερεύει με το τρέξιμο.

Κάταγμα κόπωσης ή «shin splints»;

Ο πόνος στην κνήμη στους δρομείς δεν είναι πάντα κάταγμα. Πολύ συχνότερο είναι το σύνδρομο έσω κνημιαίας καταπόνησης, γνωστό ως «shin splints». Οι δύο καταστάσεις μοιάζουν, αλλά έχουν διαφορές:

• στα «shin splints» ο πόνος απλώνεται σε μεγαλύτερο τμήμα του εσωτερικού χείλους της κνήμης και συχνά βελτιώνεται καθώς ζεσταίνεστε,
• στο κάταγμα κόπωσης ο πόνος εντοπίζεται σε ένα μικρό σημείο, που πονά έντονα στην πίεση, και χειροτερεύει όσο συνεχίζετε το τρέξιμο,
• το κάταγμα μπορεί να προκαλεί πόνο και στο περπάτημα ή τη νύχτα, ενώ τα «shin splints» συνήθως όχι.

Επειδή η διάκριση δεν είναι πάντα εύκολη, πόνος στην κνήμη που δεν υποχωρεί με λίγες μέρες ξεκούρασης χρειάζεται εξέταση.

Διάγνωση

Η διάγνωση ξεκινά από το ιστορικό, κυρίως τις αλλαγές στην προπόνηση, και από την εξέταση, που δείχνει ευαισθησία σε συγκεκριμένο σημείο του οστού.

Η ακτινογραφία είναι η πρώτη εξέταση, αλλά τις πρώτες εβδομάδες είναι συχνά φυσιολογική. Το κάταγμα μπορεί να φανεί αργότερα, όταν το οστό αρχίσει να επουλώνεται. Η μαγνητική τομογραφία δείχνει το πρόβλημα από νωρίς, ακόμη και στο στάδιο της αντίδρασης καταπόνησης, και βοηθά να εκτιμηθεί η βαρύτητα. Η αξονική τομογραφία χρησιμοποιείται μερικές φορές για να δείξει τη γραμμή του κατάγματος σε συγκεκριμένα οστά.

Θεραπεία

Η θεραπεία εξαρτάται από τη θέση και τη βαρύτητα. Για τα κατάγματα χαμηλού κινδύνου, όπως τα περισσότερα του μεταταρσίου και της κνήμης:

• διακοπή του τρεξίματος και των αλμάτων,
• περπάτημα με σκληρό παπούτσι ή προστατευτικό μπότακι, και πατερίτσες αν πονάτε στο περπάτημα,
• διατήρηση της φυσικής κατάστασης με δραστηριότητες χωρίς κρούση, όπως κολύμβηση ή ποδήλατο, εφόσον δεν προκαλούν πόνο,
• διόρθωση των παραγόντων κινδύνου, όπως η προπόνηση, η διατροφή και τα επίπεδα βιταμίνης D.

Η επούλωση χρειάζεται συνήθως έξι έως οκτώ εβδομάδες, ενδεικτικά. Στα κατάγματα υψηλού κινδύνου η αποφόρτιση είναι αυστηρότερη και μπορεί να διαρκέσει περισσότερο. Σε ορισμένα από αυτά, ιδίως σε αθλητές ή όταν η γραμμή του κατάγματος είναι εμφανής, συζητάμε χειρουργική σταθεροποίηση με βίδα ή άλλο υλικό. Το πρόγραμμα το καθορίζει ο χειρουργός σας.

Κατά τη διάρκεια της αποφόρτισης ελέγχουμε την πορεία με επανεξέταση και, όπου χρειάζεται, με νέα ακτινογραφία. Ο πόνος στην πίεση του σημείου είναι ένας χρήσιμος δείκτης: όσο υποχωρεί, τόσο προχωρά η επούλωση. Η βιαστική επιστροφή στο τρέξιμο είναι η πιο συχνή αιτία καθυστέρησης ή επανεμφάνισης του κατάγματος.

Επιστροφή στο τρέξιμο και πρόληψη

Η επιστροφή ξεκινά όταν περπατάτε χωρίς πόνο και το σημείο δεν πονά στην πίεση. Ακολουθεί σταδιακό πρόγραμμα, που συχνά ξεκινά με εναλλαγή περπατήματος και τρεξίματος και αυξάνεται κάθε λίγες μέρες, εφόσον δεν επανέρχεται ο πόνος. Για την πρόληψη βοηθούν η σταδιακή αύξηση της προπόνησης, η επαρκής διατροφή, η ενδυνάμωση και τα κατάλληλα παπούτσια. Οι αλλαγές στην προπόνηση, όπως περισσότερα χιλιόμετρα, ανηφόρες ή νέα επιφάνεια, καλό είναι να γίνονται μία μία και όχι όλες μαζί. Ο πόνος που επιμένει σε ένα σημείο του οστού είναι σήμα για να μειώσετε τον φόρτο νωρίς, πριν εξελιχθεί σε κάταγμα.

Στο ιατρείο μας στον Λευκό Σταυρό, στην Αθήνα, εκτιμούμε τη θέση και τη βαρύτητα του κατάγματος και ψάχνουμε μαζί σας την αιτία, ώστε να μην επαναληφθεί.