Με μια ματιά
- Η ποδοκνημική σχηματίζεται από την κνήμη, την περόνη και τον αστράγαλο. Τα σφυρά είναι τα άκρα της κνήμης και της περόνης που «αγκαλιάζουν» τον αστράγαλο.
- Το πιο συχνό κάταγμα είναι το κάταγμα του έξω σφυρού, δηλαδή του κάτω άκρου της περόνης.
- Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν το κάταγμα είναι σταθερό: τα σταθερά αντιμετωπίζονται συνήθως χωρίς χειρουργείο.
- Η αποκατάσταση διαρκεί συνήθως μερικούς μήνες και το πρήξιμο μπορεί να κρατήσει περισσότερο.
Τι είναι το κάταγμα αστραγάλου
Η ποδοκνημική άρθρωση σχηματίζεται από το κάτω άκρο της κνήμης και της περόνης, που σχηματίζουν μια «λαβίδα», και από τον αστράγαλο, που βρίσκεται μέσα σε αυτήν. Στην εσωτερική πλευρά προεξέχει το έσω σφυρό (της κνήμης), στην εξωτερική το έξω σφυρό (της περόνης) και πίσω υπάρχει το οπίσθιο σφυρό. Στην καθημερινή γλώσσα «κάταγμα αστραγάλου» λέμε συνήθως το κάταγμα αυτών των οστών. Ιατρικά, ο αστράγαλος είναι και ένα συγκεκριμένο οστό μέσα στην άρθρωση, του οποίου τα κατάγματα είναι σπανιότερα, συνήθως από μεγάλη βία, και αντιμετωπίζονται διαφορετικά.
Τα κατάγματα της ποδοκνημικής περιγράφονται ανάλογα με το πόσα σφυρά έχουν σπάσει:
- κάταγμα έξω σφυρού ή κάταγμα περόνης, το πιο συχνό,
- κάταγμα έσω σφυρού,
- δισφυρικό ή τρισφυρικό κάταγμα, όταν έχουν σπάσει δύο ή τρία σφυρά,
- κάταγμα με κάκωση της συνδέσμωσης, όταν έχουν σχιστεί και οι σύνδεσμοι που ενώνουν κνήμη και περόνη,
- κάταγμα-εξάρθρημα, όταν ο αστράγαλος έχει βγει από τη θέση του.
Στους ηλικιωμένους, ένα κάταγμα από απλή πτώση μπορεί να σχετίζεται με οστεοπόρωση, που αξίζει να ελεγχθεί.
Συμπτώματα και πρώτες βοήθειες
- έντονος πόνος αμέσως μετά τον τραυματισμό, που χειροτερεύει όταν πατάτε,
- γρήγορο πρήξιμο και μελανιά, που μπορεί να απλωθεί μέχρι το πέλμα,
- πόνος όταν πιέζεται το οστό, στα σφυρά,
- σε σοβαρά κατάγματα, εμφανής παραμόρφωση του αστραγάλου.
Επειδή ένα κάταγμα μπορεί να μοιάζει με σοβαρό διάστρεμμα, όταν δεν μπορείτε να κάνετε τέσσερα βήματα ή πονάει έντονα η πίεση στο οστό χρειάζεται ακτινογραφία. Μέχρι την εξέταση, μην πατάτε, ακινητοποιήστε τον αστράγαλο όπως είναι, βάλτε πάγο τυλιγμένο σε πανί και κρατήστε το πόδι ψηλά. Μην προσπαθήσετε να «ισιώσετε» έναν παραμορφωμένο αστράγαλο.
Πότε να δείτε γιατρό άμεσα
- Ο αστράγαλος είναι εμφανώς παραμορφωμένος ή υπάρχει τραύμα πάνω από το κάταγμα: χρειάζεται άμεση μεταφορά σε νοσοκομείο.
- Το πόδι είναι μουδιασμένο, κρύο ή χλωμό.
- Μέσα στον γύψο ή στη μπότα ο πόνος αυξάνεται συνεχώς και το πόδι είναι σφιγμένο, παρά τα παυσίπονα.
- Η γάμπα πονά και πρήζεται ή εμφανίζεται δύσπνοια ή πόνος στο στήθος: καλέστε αμέσως το 166.
- Μετά από χειρουργείο, το τραύμα κοκκινίζει, βγάζει υγρό ή έχετε πυρετό.
Διάγνωση
Η βασική εξέταση είναι οι ακτινογραφίες του αστραγάλου σε τρεις λήψεις. Σε αυτές φαίνεται ποια οστά έχουν σπάσει, πόσο έχουν μετακινηθεί και αν ο αστράγαλος βρίσκεται στη σωστή θέση μέσα στη «λαβίδα». Σε ορισμένα κατάγματα του έξω σφυρού, μια ακτινογραφία με το πόδι σε φόρτιση δείχνει αν το κάταγμα είναι σταθερό.
Η αξονική τομογραφία χρειάζεται σε σύνθετα κατάγματα, κυρίως όταν συμμετέχει το οπίσθιο σφυρό, για τον σχεδιασμό της επέμβασης. Η μαγνητική τομογραφία χρησιμοποιείται σπανιότερα, για βλάβες των συνδέσμων ή του χόνδρου. Στην εξέταση ελέγχουμε επίσης το δέρμα, την κυκλοφορία και τα νεύρα του ποδιού.
Εξετάζουμε πάντα και όλο το μήκος της περόνης, μέχρι κάτω από το γόνατο. Σε ορισμένες κακώσεις με στροφή, η περόνη σπάει ψηλά, κοντά στο γόνατο, ενώ στον αστράγαλο έχουν σχιστεί οι σύνδεσμοι. Αν πονάτε και σε εκείνο το σημείο, χρειάζεται ακτινογραφία και της κνήμης, γιατί το κάταγμα αυτό είναι συνήθως ασταθές.
Θεραπεία χωρίς χειρουργείο
Τα σταθερά κατάγματα, χωρίς μετατόπιση και με τον αστράγαλο στη σωστή θέση, αντιμετωπίζονται συνήθως χωρίς χειρουργείο. Το πιο τυπικό παράδειγμα είναι ένα μεμονωμένο κάταγμα του έξω σφυρού χωρίς κάκωση των συνδέσμων στην εσωτερική πλευρά.
- Το πόδι ακινητοποιείται σε ειδική μπότα ή γύψο για περίπου έξι εβδομάδες.
- Σε πολλά σταθερά κατάγματα επιτρέπεται η φόρτιση από νωρίς, όσο το επιτρέπει ο πόνος. Αυτό το αποφασίζει ο ορθοπαιδικός ανάλογα με το κάταγμα.
- Επαναληπτικές ακτινογραφίες τις πρώτες εβδομάδες ελέγχουν ότι το κάταγμα δεν μετακινείται.
Σε ηλικιωμένους ασθενείς με πολλά προβλήματα υγείας, η θεραπεία χωρίς χειρουργείο μπορεί να επιλεγεί και σε ορισμένα πιο σύνθετα κατάγματα, όταν τα οφέλη μιας επέμβασης δεν υπερτερούν των κινδύνων. Αυτή η απόφαση παίρνεται μαζί με τον ασθενή και την οικογένειά του. Όσο το πόδι είναι ακινητοποιημένο, ο γιατρός μπορεί να συστήσει αντιπηκτική αγωγή για την πρόληψη της θρόμβωσης.
Χειρουργική αντιμετώπιση
Όταν το κάταγμα είναι ασταθές ή έχει μετατοπιστεί, χρειάζεται συνήθως ανοικτή ανάταξη και εσωτερική οστεοσύνθεση. Τα σπασμένα κομμάτια επανέρχονται στη θέση τους και σταθεροποιούνται με πλάκα και βίδες. Όταν έχει τραυματιστεί η συνδέσμωση, σταθεροποιείται και αυτή με ειδική βίδα ή με σύστημα ράμματος. Στόχος είναι να αποκατασταθεί με ακρίβεια η επιφάνεια της άρθρωσης, ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος μετατραυματικής αρθρίτιδας.
Η επέμβαση γίνεται συχνά τις πρώτες μέρες. Αν το πρήξιμο είναι μεγάλο, μπορεί να χρειαστεί αναμονή με το πόδι ψηλά, ώστε να γίνει με ασφάλεια για το δέρμα. Ένα κάταγμα-εξάρθρημα ανατάσσεται αμέσως, ακόμη κι αν η οριστική επέμβαση γίνει αργότερα. Σε ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη ή φτωχή κυκλοφορία η θεραπεία σχεδιάζεται με ιδιαίτερη προσοχή, γιατί η επούλωση είναι πιο αργή. Τα υλικά μένουν συνήθως μόνιμα και αφαιρούνται μόνο αν ενοχλούν.
Πιθανές επιπλοκές
Τα περισσότερα κατάγματα της ποδοκνημικής επουλώνονται χωρίς προβλήματα. Όπως σε κάθε κάταγμα και σε κάθε επέμβαση, υπάρχουν όμως πιθανές επιπλοκές, που τις συζητάμε μαζί σας:
- προβλήματα επούλωσης του δέρματος και λοίμωξη, συχνότερα σε καπνιστές και σε ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη,
- θρόμβωση των φλεβών της γάμπας, όσο το πόδι είναι ακινητοποιημένο,
- καθυστέρηση στην πώρωση ή πώρωση σε λάθος θέση, κυρίως όταν το κάταγμα μετακινηθεί,
- δυσκαμψία του αστραγάλου και παρατεταμένο πρήξιμο,
- ενόχληση από τα υλικά οστεοσύνθεσης, κάτω από το λεπτό δέρμα του σφυρού,
- μετατραυματική αρθρίτιδα, χρόνια μετά, όταν έχει τραυματιστεί η επιφάνεια της άρθρωσης.
Η διακοπή του καπνίσματος, η καλή ρύθμιση του σακχάρου και η τήρηση των οδηγιών για τη φόρτιση μειώνουν τον κίνδυνο.
Αποκατάσταση
Τα παρακάτω διαστήματα είναι ενδεικτικά. Το πρόγραμμα το καθορίζει ο χειρουργός.
- Πρώτες έξι εβδομάδες: προστασία με μπότα και περιορισμένη ή σταδιακή φόρτιση, ανάλογα με το κάταγμα και την οστεοσύνθεση. Το πόδι μένει όσο γίνεται ψηλά.
- Έξι εβδομάδες έως τρεις μήνες: πλήρης φόρτιση, φυσικοθεραπεία για την κινητικότητα, τη δύναμη και την ισορροπία, σταδιακή επιστροφή στο φυσιολογικό βάδισμα.
- Τέσσερις έως έξι μήνες: σταδιακή επιστροφή σε τρέξιμο και αθλήματα.
Όταν βγει η μπότα, ο αστράγαλος είναι συνήθως δύσκαμπτος και η γάμπα αδύναμη. Η φυσικοθεραπεία ξεκινά με κινήσεις του αστραγάλου προς όλες τις κατευθύνσεις και ήπιες διατάσεις της γάμπας. Ακολουθούν ανυψώσεις στις μύτες, ασκήσεις ισορροπίας στο ένα πόδι και, αργότερα, ποδήλατο και γρήγορο περπάτημα. Η κολύμβηση είναι καλή επιλογή μόλις επουλωθεί το τραύμα.
Το πρήξιμο μπορεί να διαρκέσει αρκετούς μήνες. Η οδήγηση επιτρέπεται όταν δεν φοράτε πια μπότα και μπορείτε να φρενάρετε με ασφάλεια. Μακροπρόθεσμα, όταν έχει τραυματιστεί η επιφάνεια της άρθρωσης, υπάρχει κίνδυνος αρθρίτιδας, γι’ αυτό η ακριβής ανάταξη είναι σημαντική.
Στο ιατρείο μας στον Λευκό Σταυρό εξηγούμε τι δείχνουν οι ακτινογραφίες, αν το κάταγμα χρειάζεται χειρουργείο και πώς θα οργανωθεί η αποκατάσταση. Περισσότερα για άλλα κατάγματα θα βρείτε στη σελίδα για τα κατάγματα και εξαρθρήματα.
Συχνές ερωτήσεις
Πώς καταλαβαίνω αν είναι κάταγμα ή διάστρεμμα;
Δεν είναι πάντα εύκολο χωρίς ακτινογραφία. Ενδείξεις κατάγματος είναι η αδυναμία να κάνετε τέσσερα βήματα, ο έντονος πόνος όταν πιέζεται το οστό στα σφυρά και η παραμόρφωση. Σε αυτές τις περιπτώσεις χρειάζεται εξέταση και ακτινογραφία.
Κάταγμα έξω σφυρού: χρειάζεται χειρουργείο;
Όχι πάντα. Ένα σταθερό κάταγμα του έξω σφυρού, χωρίς μετατόπιση και με τον αστράγαλο στη σωστή θέση, αντιμετωπίζεται συνήθως με μπότα για περίπου έξι εβδομάδες. Χειρουργείο χρειάζεται όταν το κάταγμα είναι ασταθές, έχει μετατοπιστεί ή συνοδεύεται από κάκωση των συνδέσμων.
Κάταγμα περόνης: πόσο κρατά η αποκατάσταση;
Το οστό πωρώνεται συνήθως σε περίπου έξι εβδομάδες. Η επιστροφή στο φυσιολογικό βάδισμα γίνεται συνήθως μέσα σε δύο με τρεις μήνες και σε αθλήματα σε τέσσερις έως έξι μήνες. Το πρήξιμο μπορεί να κρατήσει περισσότερο. Τα διαστήματα είναι ενδεικτικά.
Θα χρειαστεί να βγάλω την πλάκα και τις βίδες;
Συνήθως όχι. Τα υλικά οστεοσύνθεσης μπορούν να μείνουν μόνιμα. Αφαιρούνται αν ενοχλούν, για παράδειγμα όταν το παπούτσι πιέζει την πλάκα, και μόνο αφού το κάταγμα έχει πωρωθεί. Η βίδα της συνδέσμωσης αφαιρείται σε ορισμένες περιπτώσεις, ανάλογα με την τεχνική.
Πότε μπορώ να οδηγήσω μετά από κάταγμα ποδοκνημικής;
Όταν δεν φοράτε πια μπότα και μπορείτε να φρενάρετε απότομα με ασφάλεια και χωρίς πόνο. Αν το κάταγμα είναι στο αριστερό πόδι και το αυτοκίνητο είναι αυτόματο, μπορεί να γίνει νωρίτερα. Συζητήστε το με τον ορθοπαιδικό σας.
Πόσο καιρό θα χρειαστώ πατερίτσες μετά από κάταγμα ποδοκνημικής;
Εξαρτάται από το κάταγμα και από τη θεραπεία. Σε σταθερά κατάγματα η φόρτιση συχνά επιτρέπεται από νωρίς και οι πατερίτσες χρειάζονται λίγο. Μετά από χειρουργείο χρειάζονται συνήθως για περίπου έξι εβδομάδες, μέχρι να επιτραπεί η πλήρης φόρτιση. Τις οδηγίες τις δίνει ο ορθοπαιδικός σας.
Οι πληροφορίες της σελίδας είναι ενημερωτικές και δεν αντικαθιστούν την ιατρική εξέταση. Η διάγνωση και η θεραπεία αποφασίζονται μετά από αξιολόγηση από ορθοπαιδικό.