Συμπιεστικό κάταγμα σπονδύλου

Τι είναι το συμπιεστικό κάταγμα σπονδύλου

Κάθε σπόνδυλος έχει ένα κυλινδρικό «σώμα» στο μπροστινό του μέρος, που σηκώνει το μεγαλύτερο μέρος του βάρους. Στο συμπιεστικό κάταγμα το σώμα αυτό σπάει και συμπιέζεται, συνήθως περισσότερο μπροστά, οπότε ο σπόνδυλος παίρνει σχήμα σφήνας. Το πίσω μέρος του σπονδύλου, κοντά στον νωτιαίο μυελό, συνήθως δεν επηρεάζεται, γι’ αυτό τα περισσότερα κατάγματα είναι σταθερά και δεν πιέζουν νεύρα.

Τα κατάγματα αυτά εντοπίζονται πιο συχνά στη μετάβαση από τη θωρακική στην οσφυϊκή μοίρα. Οι αιτίες είναι:

• Οστεοπόρωση: η πιο συχνή αιτία. Τα οστά είναι τόσο εύθραυστα που ένα σκύψιμο, το σήκωμα ενός αντικειμένου, ένας βήχας ή μια μικρή πτώση αρκούν. Περισσότερα για την οστεοπόρωση.
• Τραυματισμός: σε υγιή οστά χρειάζεται μεγάλη δύναμη, όπως πτώση από ύψος ή τροχαίο. Σε αυτές τις περιπτώσεις το κάταγμα μπορεί να είναι πιο σύνθετο.
• Παθολογικό κάταγμα: όταν το οστό έχει αποδυναμωθεί από όγκο, όπως οι οστικές μεταστάσεις ή το πολλαπλό μυέλωμα.

Παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο είναι η ηλικία, η εμμηνόπαυση, η μακροχρόνια λήψη κορτιζόνης, το κάπνισμα, το χαμηλό σωματικό βάρος και ένα προηγούμενο κάταγμα. Όσο περισσότερα σπονδυλικά κατάγματα έχει ήδη κάποιος, τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος για το επόμενο, στη σπονδυλική στήλη αλλά και στο ισχίο. Γι’ αυτό ακόμη και ένα κάταγμα που πόνεσε λίγο δεν πρέπει να αγνοείται.

Συμπτώματα

Τα συμπτώματα διαφέρουν πολύ. Μερικοί άνθρωποι νιώθουν:

• αιφνίδιο, έντονο πόνο στην πλάτη ή στη μέση, συχνά μετά από μια απλή κίνηση,
• πόνο που χειροτερεύει όταν στέκονται ή περπατούν και ανακουφίζεται όταν ξαπλώνουν,
• πόνο που απλώνεται στα πλευρά ή στην κοιλιά, σαν ζώνη,
• δυσκολία να σηκωθούν από το κρεβάτι ή να γυρίσουν.

Άλλοι δεν έχουν σχεδόν καθόλου πόνο. Το κάταγμα φαίνεται έμμεσα, από απώλεια ύψους, από αυξημένη κύφωση ή από το ότι τα ρούχα κάθονται διαφορετικά. Όταν υπάρχουν πολλά κατάγματα, η αλλαγή στη στάση μπορεί να προκαλεί χρόνιο πόνο, γρήγορο κορεσμό στο φαγητό ή λαχάνιασμα.

Μούδιασμα ή αδυναμία στα πόδια και διαταραχές στην ούρηση είναι σπάνια, αλλά σημαίνουν πίεση νευρικών στοιχείων και χρειάζονται άμεση εκτίμηση.

Διάγνωση

Στην εξέταση ελέγχουμε τη σπονδυλική στήλη, το σημείο του πόνου και κάνουμε νευρολογική εξέταση. Η ακτινογραφία δείχνει το κάταγμα και την απώλεια ύψους. Δεν δείχνει όμως πάντα αν το κάταγμα είναι πρόσφατο ή παλιό. Γι’ αυτό η σύγκριση με παλαιότερες ακτινογραφίες είναι πολύ χρήσιμη. Επαναληπτικές ακτινογραφίες τις πρώτες εβδομάδες δείχνουν αν ο σπόνδυλος συνεχίζει να χάνει ύψος.

Η μαγνητική τομογραφία δείχνει το οίδημα του οστού στα πρόσφατα κατάγματα, βοηθά να ξεχωρίσουν από τα παλιά και να αποκλειστεί όγκος ή λοίμωξη. Η αξονική τομογραφία ζητείται όταν χρειάζεται να εκτιμηθεί αν έχει σπάσει και το πίσω μέρος του σπονδύλου, που αφορά τη σταθερότητα.

Κάθε οστεοπορωτικό κάταγμα σπονδύλου πρέπει να ακολουθείται από μέτρηση οστικής πυκνότητας και αιματολογικές εξετάσεις, για να εκτιμηθεί η οστεοπόρωση και να αποκλειστούν άλλες αιτίες αποδυνάμωσης των οστών.

Θεραπεία χωρίς χειρουργείο

Τα περισσότερα οστεοπορωτικά συμπιεστικά κατάγματα αντιμετωπίζονται συντηρητικά. Στόχος είναι ο έλεγχος του πόνου και η γρήγορη επιστροφή στην κίνηση:

• Αναλγητικά, εφόσον σας τα συστήσει ο γιατρός, ώστε να μπορείτε να κινείστε. Στους ηλικιωμένους η επιλογή γίνεται με προσοχή, για να αποφευχθούν η ζάλη και οι πτώσεις.
• Πρώιμη κινητοποίηση: σύντομη ανάπαυση τις πρώτες μέρες αν ο πόνος είναι έντονος, και στη συνέχεια σταδιακό περπάτημα. Η παρατεταμένη ακινησία αδυνατίζει μύες και οστά.
• Κηδεμόνας ή ζώνη σε ορισμένες περιπτώσεις, για ανακούφιση από τον πόνο τις πρώτες εβδομάδες.
• Φυσικοθεραπεία, όταν ο πόνος το επιτρέψει, με ασκήσεις ενδυνάμωσης των μυών της πλάτης, στάσης και ισορροπίας.
• Θεραπεία της οστεοπόρωσης, που ξεκινά όσο το δυνατόν νωρίτερα, για να μειωθεί ο κίνδυνος νέων καταγμάτων.

Κάταγμα σπονδύλου από τραυματισμό

Σε νεότερους ανθρώπους με υγιή οστά, ένα κάταγμα σπονδύλου προκαλείται συνήθως από μεγάλη δύναμη, όπως πτώση από ύψος, τροχαίο ή ατύχημα σε αθλήματα όπως το σκι και η ιππασία. Τα κατάγματα αυτά είναι συχνά πιο σύνθετα από τα οστεοπορωτικά. Μπορεί να έχει σπάσει και το πίσω μέρος του σπονδύλου ή να έχουν τραυματιστεί οι σύνδεσμοι, οπότε το κάταγμα μπορεί να είναι ασταθές.

Μετά από τέτοιο τραυματισμό, ο ασθενής πρέπει να μετακινείται με προσοχή και να εκτιμάται στα επείγοντα, συνήθως με αξονική τομογραφία. Τα σταθερά συμπιεστικά κατάγματα αντιμετωπίζονται συχνά συντηρητικά, με αναλγησία, κηδεμόνα όταν χρειάζεται και σταδιακή κινητοποίηση, ενώ τα ασταθή ή όσα πιέζουν νευρικά στοιχεία χρειάζονται χειρουργική σταθεροποίηση από χειρουργό σπονδυλικής στήλης. Η παρακολούθηση με ακτινογραφίες τις πρώτες εβδομάδες ελέγχει ότι ο σπόνδυλος δεν χάνει περαιτέρω ύψος.

Πότε χρειάζεται επεμβατική αντιμετώπιση

Σε επιλεγμένους ασθενείς με έντονο πόνο που δεν ελέγχεται παρά τη συντηρητική θεραπεία, μπορεί να συζητηθεί η σπονδυλοπλαστική ή η κυφοπλαστική. Σε αυτές τις τεχνικές εγχέεται ειδικό οστικό τσιμέντο στον σπόνδυλο μέσα από βελόνα, για να σταθεροποιηθεί το κάταγμα. Τα στοιχεία για το όφελός τους δεν είναι ομόφωνα, γι’ αυτό η απόφαση εξατομικεύεται.

Χειρουργική σταθεροποίηση χρειάζεται σπάνια: όταν το κάταγμα είναι ασταθές, όταν πιέζει τον νωτιαίο μυελό ή τις ρίζες, ή όταν προκαλεί προοδευτική παραμόρφωση. Αυτές οι επεμβάσεις γίνονται από χειρουργό σπονδυλικής στήλης, στον οποίο σας παραπέμπουμε όταν ενδείκνυται, ενώ εμείς συνεχίζουμε τη θεραπεία της οστεοπόρωσης.

Αποκατάσταση και πρόληψη νέων καταγμάτων

Ο πόνος από ένα οστεοπορωτικό κάταγμα σπονδύλου συνήθως βελτιώνεται σταδιακά, ενδεικτικά μέσα σε έξι έως δώδεκα εβδομάδες. Το χρονοδιάγραμμα διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο. Το πιο σημαντικό βήμα είναι να μην ακολουθήσει δεύτερο κάταγμα:

• ξεκινήστε τη φαρμακευτική θεραπεία της οστεοπόρωσης που θα σας προτείνει ο γιατρός και μην τη διακόψετε χωρίς οδηγία,
• συνεχίστε ασκήσεις ενδυνάμωσης και ισορροπίας,
• μειώστε τον κίνδυνο πτώσεων στο σπίτι, με καλό φωτισμό, χωρίς χαλάκια που γλιστρούν, με χειρολαβές στο μπάνιο,
• φροντίστε για επαρκή πρόσληψη ασβεστίου, βιταμίνης D και πρωτεΐνης και αποφύγετε το κάπνισμα.

Στην καθημερινότητα, τις πρώτες εβδομάδες, βοηθά να σηκώνεστε από το κρεβάτι γυρνώντας πρώτα στο πλάι και σπρώχνοντας με τα χέρια, να αποφεύγετε το σκύψιμο με φορτίο και να κρατάτε τα αντικείμενα κοντά στο σώμα. Ο φυσικοθεραπευτής θα σας δείξει πώς να κάνετε τις καθημερινές κινήσεις με ασφάλεια.

Στο ιατρείο μας στον Λευκό Σταυρό, στην Αθήνα, αντιμετωπίζουμε το κάταγμα και την οστεοπόρωση μαζί, ώστε η θεραπεία να μη σταματά στον έλεγχο του πόνου.