Σκολίωση, κύφωση και άλλες παραμορφώσεις της σπονδυλικής στήλης

Τι είναι η σκολίωση και η κύφωση

Από το πλάι, η φυσιολογική σπονδυλική στήλη έχει ήπιες καμπύλες: προς τα εμπρός στον αυχένα και στη μέση, προς τα πίσω στη θωρακική μοίρα. Από πίσω, είναι ευθεία.

Η σκολίωση είναι μια πλάγια κύρτωση, σε σχήμα «C» ή «S», που συνοδεύεται από στροφή των σπονδύλων. Μετριέται στην ακτινογραφία με τη γωνία Cobb, και για να μιλήσουμε για σκολίωση η γωνία πρέπει να είναι τουλάχιστον δέκα μοίρες. Οι βασικοί τύποι είναι:

• Ιδιοπαθής σκολίωση: η πιο συχνή, χωρίς γνωστή αιτία. Εμφανίζεται κυρίως στην εφηβεία και πιο συχνά επιδεινώνεται στα κορίτσια.
• Συγγενής σκολίωση: από ανωμαλία στη διάπλαση των σπονδύλων.
• Νευρομυϊκή σκολίωση: σε παιδιά με νευρολογικά ή μυϊκά νοσήματα.
• Εκφυλιστική σκολίωση ενηλίκων: εμφανίζεται μετά τη μέση ηλικία, καθώς οι δίσκοι και οι αρθρώσεις φθείρονται ασύμμετρα.

Η κύφωση είναι η αυξημένη καμπύλη της θωρακικής μοίρας προς τα εμπρός. Μπορεί να είναι στάσης, που διορθώνεται όταν ο έφηβος ισιώνει, ή δομική, όπως στη νόσο Scheuermann, όπου οι σπόνδυλοι παίρνουν σφηνοειδές σχήμα. Στους ηλικιωμένους συχνή αιτία είναι τα συμπιεστικά κατάγματα σπονδύλων από οστεοπόρωση.

Συμπτώματα

Στους εφήβους η σκολίωση σπάνια πονά. Συνήθως την προσέχει κάποιος γονιός, ο παιδίατρος ή ο γυμναστής, από σημάδια όπως:

• ο ένας ώμος ή η μία ωμοπλάτη είναι πιο ψηλά ή προεξέχει,
• η μέση δεν είναι συμμετρική ή η λεκάνη φαίνεται να γέρνει,
• όταν το παιδί σκύβει μπροστά, η μία πλευρά της πλάτης είναι πιο ψηλά, σαν «ύβος»,
• τα ρούχα δεν κάθονται ίσια.

Στους ενήλικες, η σκολίωση και η κύφωση συχνά προκαλούν πόνο στη μέση ή στην πλάτη, κόπωση όταν στέκονται ή περπατούν, και αίσθημα ότι γέρνουν προς τα εμπρός ή στο πλάι. Όταν η φθορά στενεύει τον σπονδυλικό σωλήνα, μπορεί να εμφανιστεί πόνος και βάρος στα πόδια στο περπάτημα, όπως στην ισχιαλγία. Στην αυξημένη κύφωση των ηλικιωμένων, συχνά υπάρχει απώλεια ύψους.

Διάγνωση

Η κλινική εξέταση περιλαμβάνει παρατήρηση της πλάτης σε όρθια θέση και τη δοκιμασία πρόσθιας κάμψης, όπου ο ασθενής σκύβει μπροστά και ελέγχουμε αν η μία πλευρά των πλευρών ή της μέσης προεξέχει. Ελέγχουμε επίσης το μήκος των ποδιών, γιατί η ανισοσκελία μπορεί να δημιουργεί μια «λειτουργική» σκολίωση, και κάνουμε νευρολογική εξέταση.

Η διάγνωση επιβεβαιώνεται με ακτινογραφία ολόκληρης της σπονδυλικής στήλης σε όρθια θέση, από μπροστά και από το πλάι. Σε αυτήν μετριέται η γωνία της καμπύλης και, στα παιδιά, εκτιμάται πόση ανάπτυξη απομένει, γιατί από αυτό εξαρτάται ο κίνδυνος επιδείνωσης. Η μαγνητική τομογραφία ζητείται όταν η σκολίωση έχει άτυπα χαρακτηριστικά, όπως έντονο πόνο, νευρολογικά ευρήματα ή ασυνήθιστο σχήμα καμπύλης, ή όταν σχεδιάζεται επέμβαση.

Στους ενήλικες, εκτός από το μέγεθος της καμπύλης, εκτιμάμε την ισορροπία του κορμού από το πλάι, δηλαδή αν το σώμα γέρνει προς τα εμπρός, γιατί αυτή σχετίζεται περισσότερο με τον πόνο και την κόπωση. Ελέγχουμε επίσης για στένωση του σπονδυλικού σωλήνα και, όταν υπάρχει υποψία, για οστεοπόρωση, που επηρεάζει τόσο την εξέλιξη της παραμόρφωσης όσο και τις επιλογές θεραπείας.

Θεραπεία της σκολίωσης στα παιδιά και στους εφήβους

Η θεραπεία εξαρτάται από το μέγεθος της καμπύλης και από το πόση ανάπτυξη απομένει:

• Παρακολούθηση: για μικρές καμπύλες, με κλινική εξέταση και ακτινογραφίες ανά τακτά διαστήματα, μέχρι το τέλος της ανάπτυξης.
• Ειδικές ασκήσεις για τη σκολίωση, με φυσικοθεραπευτή εξοικειωμένο με αυτές. Βελτιώνουν τη στάση και τη δύναμη των μυών και χρησιμοποιούνται συχνά μαζί με την παρακολούθηση ή τον κηδεμόνα.
• Κηδεμόνας: για μεσαίες καμπύλες σε παιδιά που αναπτύσσονται, με στόχο να μη μεγαλώσει η καμπύλη. Το αποτέλεσμα εξαρτάται πολύ από το πόσες ώρες τη μέρα φοριέται.
• Χειρουργική εκτίμηση: για μεγάλες ή γρήγορα επιδεινούμενες καμπύλες. Η επέμβαση γίνεται από εξειδικευμένο χειρουργό σπονδυλικής στήλης, στον οποίο σας παραπέμπουμε.

Τι σημαίνει παρακολούθηση για ένα παιδί με σκολίωση

Η διάγνωση μιας σκολίωσης στην εφηβεία συχνά ανησυχεί τους γονείς. Στις περισσότερες περιπτώσεις όμως η καμπύλη είναι μικρή και χρειάζεται μόνο τακτικό έλεγχο. Η παρακολούθηση περιλαμβάνει:

• Κλινική εξέταση ανά τακτά διαστήματα, πιο συχνά στην περίοδο της γρήγορης ανάπτυξης και πιο αραιά όταν η ανάπτυξη πλησιάζει στο τέλος.
• Ακτινογραφίες μόνο όταν χρειάζονται, με σύγχρονες τεχνικές χαμηλής δόσης, ώστε η ακτινοβολία να περιορίζεται.
• Εκτίμηση της ωρίμανσης του σκελετού, από την ακτινογραφία και από την πορεία της ανάπτυξης, γιατί όσο περισσότερη ανάπτυξη απομένει τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος επιδείνωσης.

Στο σπίτι, οι γονείς μπορούν να παρατηρούν την πλάτη του παιδιού, για παράδειγμα στη θάλασσα ή στο ντύσιμο, και να σημειώνουν αν βλέπουν αλλαγές στη συμμετρία των ώμων ή της μέσης. Αν η καμπύλη μεγαλώνει, συζητάμε έγκαιρα τον κηδεμόνα, που έχει αποτέλεσμα μόνο όσο το παιδί αναπτύσσεται.

Σκολίωση ενηλίκων και κύφωση

Στους ενήλικες ο στόχος δεν είναι να ισιώσει η σπονδυλική στήλη, αλλά να μειωθεί ο πόνος και να διατηρηθεί η λειτουργικότητα. Η αντιμετώπιση είναι κυρίως συντηρητική:

• φυσικοθεραπεία με ενδυνάμωση των μυών του κορμού και της πλάτης και ασκήσεις στάσης,
• αναλγητικά ή αντιφλεγμονώδη για περιόδους έξαρσης, εφόσον σας τα συστήσει ο γιατρός,
• σε επιλεγμένες περιπτώσεις, ενέσιμες θεραπείες στις επώδυνες αρθρώσεις ή κοντά σε ρίζες που ερεθίζονται,
• έλεγχος για οστεοπόρωση, ιδίως όταν η κύφωση αυξάνεται με την ηλικία.

Η νόσος Scheuermann στους εφήβους αντιμετωπίζεται συνήθως με ασκήσεις και, σε ορισμένες περιπτώσεις, με κηδεμόνα. Χειρουργική εκτίμηση χρειάζεται όταν η παραμόρφωση επιδεινώνεται, όταν ο πόνος ή τα συμπτώματα από τα πόδια δεν ελέγχονται, ή όταν δυσκολεύεστε να σταθείτε όρθιοι. Οι επεμβάσεις αυτές είναι μεγάλες και γίνονται από χειρουργούς σπονδυλικής στήλης.

Μακροπρόθεσμα

Οι περισσότερες μικρές σκολιώσεις δεν επηρεάζουν την υγεία ούτε τις δραστηριότητες. Τα παιδιά με σκολίωση μπορούν και πρέπει να αθλούνται. Μετά το τέλος της ανάπτυξης, οι μικρές καμπύλες συνήθως σταθεροποιούνται, ενώ οι μεγαλύτερες μπορεί να αυξάνονται αργά και στην ενήλικη ζωή, γι’ αυτό χρειάζεται περιοδικός έλεγχος.

Οι γυναίκες με σκολίωση μπορούν συνήθως να κάνουν φυσιολογική εγκυμοσύνη και τοκετό. Αν έχει προηγηθεί επέμβαση στη σπονδυλική στήλη, καλό είναι να ενημερωθεί από νωρίς ο αναισθησιολόγος, γιατί μπορεί να επηρεάσει την επιλογή της αναισθησίας. Η τακτική άσκηση και η καλή φυσική κατάσταση βοηθούν σε κάθε ηλικία.

Στο ιατρείο μας στον Λευκό Σταυρό, στην Αθήνα, εξετάζουμε παιδιά και ενήλικες με σκολίωση ή κύφωση, οργανώνουμε την παρακολούθηση και τη συντηρητική θεραπεία, και συνεργαζόμαστε με χειρουργούς σπονδυλικής στήλης όταν χρειάζεται επέμβαση.