Με μια ματιά
- Η χονδροπάθεια επιγονατίδας είναι από τις πιο συχνές αιτίες πόνου στο μπροστινό μέρος του γόνατος, ιδίως σε εφήβους, νέους αθλητές και δρομείς.
- Συχνά σχετίζεται με υπερφόρτωση και με αδυναμία των μυών του μηρού και του ισχίου, και όχι μόνο με βλάβη του χόνδρου.
- Το τρίξιμο κάτω από την επιγονατίδα, χωρίς πόνο ή πρήξιμο, συνήθως δεν είναι ανησυχητικό.
- Η βάση της θεραπείας είναι ένα πρόγραμμα ασκήσεων για τον τετρακέφαλο και τους μύες του ισχίου για αρκετές εβδομάδες.
Τι είναι η χονδροπάθεια επιγονατίδας
Η επιγονατίδα είναι το μικρό οστό στο μπροστινό μέρος του γόνατος. Η πίσω επιφάνειά της καλύπτεται από χόνδρο και γλιστρά μέσα σε ένα αυλάκι του μηριαίου οστού, την τροχιλία, κάθε φορά που λυγίζετε και τεντώνετε το γόνατο. Η άρθρωση αυτή λέγεται επιγονατιδομηριαία και δέχεται μεγάλα φορτία στις σκάλες, στο σκύψιμο και στα άλματα.
Με τον όρο χονδροπάθεια επιγονατίδας περιγράφουμε τον πόνο που προέρχεται από αυτή την άρθρωση. Θα ακούσετε διάφορους όρους:
- Επιγονατιδομηριαίο σύνδρομο πόνου: πόνος γύρω από την επιγονατίδα χωρίς σαφή βλάβη στον χόνδρο. Είναι η πιο συχνή μορφή και συχνά αποκαλείται «γόνατο του δρομέα».
- Χονδρομαλακία επιγονατίδας: μαλάκυνση ή φθορά του χόνδρου στην πίσω επιφάνεια της επιγονατίδας, που φαίνεται στη μαγνητική ή στην αρθροσκόπηση.
- Επιγονατιδομηριαία αρθρίτιδα: προχωρημένη φθορά του χόνδρου σε μεγαλύτερες ηλικίες, μέρος της οστεοαρθρίτιδας γόνατος.
Στην πράξη η αντιμετώπιση είναι παρόμοια, και η ένταση του πόνου δεν αντιστοιχεί πάντα στην εικόνα του χόνδρου.
Αιτίες και ποιος κινδυνεύει
Συνήθως δεν υπάρχει μία μόνο αιτία. Ο πόνος εμφανίζεται όταν το φορτίο στην επιγονατίδα ξεπερνά αυτό που μπορεί να αντέξει η άρθρωση εκείνη την περίοδο. Συχνοί παράγοντες είναι:
- απότομη αύξηση της προπόνησης, όπως περισσότερα χιλιόμετρα τρεξίματος, ανηφόρες ή άλματα,
- αδυναμία του τετρακέφαλου και των μυών του ισχίου, που ελέγχουν πώς κινείται το γόνατο,
- το γόνατο που «πέφτει» προς τα μέσα στο κατέβασμα ή στο σκύψιμο,
- δυσκαμψία των μυών του μηρού και της γάμπας, ή πέλμα που «πέφτει» έντονα προς τα μέσα στο πάτημα,
- ανατομικές ιδιαιτερότητες της επιγονατίδας ή της τροχιλίας,
- παλαιότερος τραυματισμός ή εξάρθρημα επιγονατίδας, που μπορεί να έχει τραυματίσει τον χόνδρο.
Είναι συχνή σε εφήβους και νέους ενήλικες, ιδίως σε κορίτσια και γυναίκες, σε δρομείς, ποδηλάτες και αθλητές με άλματα. Εμφανίζεται όμως και σε ανθρώπους που δεν αθλούνται, για παράδειγμα μετά από μια περίοδο με πολλές σκάλες ή μετά από αύξηση του σωματικού βάρους.
Πότε να δείτε γιατρό άμεσα
- Το γόνατο πρήστηκε έντονα ή κλειδώνει.
- Η επιγονατίδα βγήκε από τη θέση της ή το γόνατο «φεύγει».
- Πόνος τη νύχτα ή στην ανάπαυση, που δεν σχετίζεται με τη δραστηριότητα, ιδίως σε παιδί ή έφηβο.
- Ζέστη, κοκκίνισμα ή πυρετός μαζί με τον πόνο.
Συμπτώματα: πόνος στο γόνατο μπροστά
Το κύριο σύμπτωμα είναι ένας διάχυτος πόνος στο γόνατο μπροστά, γύρω ή πίσω από την επιγονατίδα. Συχνά είναι δύσκολο να δείξετε με ένα δάχτυλο το ακριβές σημείο. Ο πόνος:
- χειροτερεύει στις σκάλες, κυρίως στο κατέβασμα, και στις κατηφόρες,
- εμφανίζεται στο βαθύ κάθισμα, στο γονάτισμα και στο σκύψιμο,
- ξυπνά όταν κάθεστε πολλή ώρα με λυγισμένα γόνατα, για παράδειγμα στον κινηματογράφο ή σε μεγάλη διαδρομή με αυτοκίνητο,
- μπορεί να συνοδεύεται από τρίξιμο ή αίσθημα τριβής κάτω από την επιγονατίδα.
Το έντονο πρήξιμο, το κλείδωμα και η αίσθηση ότι το γόνατο «φεύγει» δεν είναι τυπικά. Αν υπάρχουν, χρειάζεται να αναζητηθεί άλλη αιτία. Πόνος ακριβώς κάτω από την επιγονατίδα, πάνω στον τένοντα, πιθανότερα οφείλεται σε τενοντοπάθεια της επιγονατίδας. Στους εφήβους που αθλούνται, πόνος λίγο πιο κάτω, στο σημείο όπου ο τένοντας προσφύεται στην κνήμη, μπορεί να οφείλεται στη νόσο Osgood-Schlatter, που επίσης αντιμετωπίζεται συντηρητικά.
Διάγνωση
Η διάγνωση είναι κυρίως κλινική. Στην εξέταση παρατηρούμε πώς στέκεστε, πώς περπατάτε και πώς κινείται το γόνατο σε ένα κάθισμα στο ένα πόδι. Ελέγχουμε την κίνηση της επιγονατίδας, τη δύναμη των μυών, την ευλυγισία και τα πέλματα, και αποκλείουμε άλλες αιτίες όπως ρήξη μηνίσκου ή τενοντοπάθεια.
Η ακτινογραφία, με ειδική λήψη για την επιγονατίδα, δείχνει τη θέση της και την κατάσταση της άρθρωσης. Η μαγνητική τομογραφία δεν χρειάζεται σε όλους. Τη ζητάμε όταν ο πόνος δεν βελτιώνεται με σωστή θεραπεία, όταν υπάρχει πρήξιμο ή όταν υποψιαζόμαστε βλάβη του χόνδρου ή αστάθεια της επιγονατίδας. Η μαγνητική μπορεί να δείξει αλλοιώσεις του χόνδρου και σε γόνατα που δεν πονούν, γι’ αυτό τα ευρήματα ερμηνεύονται πάντα μαζί με την εξέταση.
Θεραπεία χωρίς χειρουργείο
Η συντηρητική θεραπεία είναι η βάση και βοηθά τους περισσότερους ασθενείς. Χρειάζεται όμως υπομονή: η βελτίωση συνήθως φαίνεται μετά από μερικές εβδομάδες συστηματικής δουλειάς.
- Ρύθμιση του φορτίου: δεν χρειάζεται πλήρης ακινησία. Μειώνετε προσωρινά ό,τι προκαλεί έντονο πόνο, όπως βαθιά καθίσματα, άλματα ή κατηφόρες, και επανέρχεστε σταδιακά.
- Ασκήσεις ενδυνάμωσης για τον τετρακέφαλο και τους μύες του ισχίου, κυρίως τους γλουτιαίους. Είναι το πιο τεκμηριωμένο μέρος της θεραπείας.
- Φυσικοθεραπεία, για τον έλεγχο της κίνησης, την ευλυγισία και, όπου βοηθά, τεχνικές όπως η περίδεση της επιγονατίδας με ταινίες.
- Πάγος μετά τη δραστηριότητα και αναλγητικά ή αντιφλεγμονώδη για σύντομο διάστημα, εφόσον σας τα συστήσει ο γιατρός.
- Πάτοι παπουτσιών: σε ορισμένους ασθενείς τα ανατομικά πέλματα ανακουφίζουν βραχυπρόθεσμα.
- Έλεγχος του βάρους, όταν χρειάζεται.
Στις ασκήσεις ενδυνάμωσης, ένας ήπιος πόνος που υποχωρεί γρήγορα είναι συνήθως αποδεκτός. Ξεκινάμε συχνά με ασκήσεις σε μικρές γωνίες λυγίσματος, που φορτίζουν λιγότερο την επιγονατίδα, και προχωράμε σταδιακά σε βαθύτερα καθίσματα και σκαλοπάτια. Οι ενέσεις έχουν περιορισμένη θέση στη χονδροπάθεια των νέων ανθρώπων. Στην επιγονατιδομηριαία αρθρίτιδα μεγαλύτερης ηλικίας μπορεί να συζητηθούν, όπως και στην υπόλοιπη οστεοαρθρίτιδα.
Πότε χρειάζεται χειρουργείο
Το χειρουργείο σπάνια χρειάζεται για τη χονδροπάθεια επιγονατίδας. Το συζητάμε μόνο όταν υπάρχει συγκεκριμένο, διορθώσιμο πρόβλημα και τα συμπτώματα επιμένουν παρά τη σωστή συντηρητική θεραπεία για αρκετούς μήνες. Τέτοια προβλήματα είναι η επαναλαμβανόμενη αστάθεια της επιγονατίδας, ένα ελεύθερο κομμάτι χόνδρου που μαγκώνει την άρθρωση ή μια περιορισμένη βλάβη του χόνδρου που μπορεί να αποκατασταθεί.
Η αρθροσκοπική «λείανση» του χόνδρου χωρίς σαφή ένδειξη δεν προσφέρει συνήθως όφελος. Σε προχωρημένη αρθρίτιδα της επιγονατιδομηριαίας άρθρωσης, σε μεγαλύτερη ηλικία, υπάρχουν επιλογές αρθροπλαστικής, που συζητούνται όταν έχουν εξαντληθεί οι υπόλοιπες λύσεις.
Πρόληψη και επιστροφή στο τρέξιμο
Μετά τη βελτίωση, η επιστροφή στο τρέξιμο ή στο άθλημα γίνεται σταδιακά. Βοηθούν μερικοί απλοί κανόνες:
- αυξάνετε την απόσταση ή την ένταση της προπόνησης σταδιακά, όχι απότομα,
- συνεχίζετε τις ασκήσεις ενδυνάμωσης δύο με τρεις φορές την εβδομάδα και μετά την υποχώρηση του πόνου,
- προσέχετε τις κατηφόρες και τις σκάλες τις πρώτες εβδομάδες της επιστροφής,
- στους δρομείς, ένας μικρότερος διασκελισμός με λίγο πιο γρήγορο ρυθμό βημάτων μπορεί να μειώσει το φορτίο στην επιγονατίδα.
Στο ιατρείο μας στον Λευκό Σταυρό, στην Αθήνα, εξετάζουμε πώς κινείται το γόνατό σας και συνεργαζόμαστε με τον φυσικοθεραπευτή σας, ώστε το πρόγραμμα να ταιριάζει στις ανάγκες σας.
Συχνές ερωτήσεις
Τι είναι η χονδρομαλακία επιγονατίδας;
Είναι η μαλάκυνση ή φθορά του χόνδρου στην πίσω επιφάνεια της επιγονατίδας. Προκαλεί πόνο μπροστά στο γόνατο, ιδίως στις σκάλες και στο κάθισμα. Αντιμετωπίζεται κυρίως με ασκήσεις ενδυνάμωσης και ρύθμιση του φορτίου, όπως και η υπόλοιπη χονδροπάθεια επιγονατίδας.
Γιατί πονάει το γόνατο μπροστά όταν κατεβαίνω σκάλες;
Στο κατέβασμα σκάλας η επιγονατίδα δέχεται μεγάλο φορτίο, ενώ ο τετρακέφαλος δουλεύει για να «φρενάρει» την κίνηση. Αν η άρθρωση είναι ερεθισμένη ή οι μύες αδύναμοι, εμφανίζεται πόνος. Είναι από τα πιο τυπικά συμπτώματα της χονδροπάθειας επιγονατίδας.
Τι είναι το «γόνατο του δρομέα»;
Με αυτόν τον όρο περιγράφεται συνήθως ο πόνος γύρω από την επιγονατίδα σε δρομείς, δηλαδή το επιγονατιδομηριαίο σύνδρομο πόνου. Οφείλεται κυρίως σε υπερφόρτωση και μυϊκή αδυναμία. Μερικές φορές ο ίδιος όρος χρησιμοποιείται και για το σύνδρομο λαγονοκνημιαίας ταινίας, που πονά στο έξω μέρος του γόνατος.
Είναι επικίνδυνο το τρίξιμο στην επιγονατίδα;
Συνήθως όχι. Το τρίξιμο χωρίς πόνο και πρήξιμο είναι συχνό και σε υγιή γόνατα. Αν συνοδεύεται από πόνο, πρήξιμο ή μάγκωμα, αξίζει να εξεταστείτε.
Μπορώ να συνεχίσω να τρέχω με χονδροπάθεια επιγονατίδας;
Συχνά ναι, με μειωμένη απόσταση και ένταση, αρκεί ο πόνος να είναι ήπιος και να υποχωρεί μέχρι την επόμενη μέρα. Αποφύγετε για την περίοδο αυτή τις κατηφόρες και τα άλματα και συνδυάστε το τρέξιμο με ασκήσεις ενδυνάμωσης. Αν ο πόνος αυξάνεται, σταματήστε και συζητήστε το πρόγραμμα με τον ορθοπαιδικό ή τον φυσικοθεραπευτή σας.
Πόσο κρατά η χονδροπάθεια επιγονατίδας;
Η βελτίωση με ασκήσεις φαίνεται συνήθως μέσα σε μερικές εβδομάδες. Σε ορισμένους ανθρώπους όμως τα συμπτώματα διαρκούν μήνες ή επανέρχονται σε περιόδους αυξημένου φορτίου. Η συνέχιση των ασκήσεων και μετά την υποχώρηση του πόνου μειώνει τις υποτροπές.
Οι πληροφορίες της σελίδας είναι ενημερωτικές και δεν αντικαθιστούν την ιατρική εξέταση. Η διάγνωση και η θεραπεία αποφασίζονται μετά από αξιολόγηση από ορθοπαιδικό.