Με μια ματιά
- Το εξάρθρημα επιγονατίδας είναι συχνότερο σε εφήβους και νέους, ιδίως σε αθλήματα με στροφές και σε χορό.
- Στο εξάρθρημα σχεδόν πάντα τραυματίζεται ο έσω επιγονατιδομηριαίος σύνδεσμος (MPFL), που κρατά την επιγονατίδα στη θέση της.
- Μετά το πρώτο εξάρθρημα, χωρίς κάταγμα ή αποκολλημένο κομμάτι χόνδρου, η θεραπεία είναι συνήθως συντηρητική.
- Ανατομικοί παράγοντες, όπως ρηχό αυλάκι της τροχιλίας ή ψηλή επιγονατίδα, αυξάνουν τον κίνδυνο νέων επεισοδίων.
- Στα επαναλαμβανόμενα εξαρθρήματα συζητάμε χειρουργική σταθεροποίηση, ώστε να περιοριστούν οι νέοι τραυματισμοί του χόνδρου.
Τι είναι το εξάρθρημα επιγονατίδας
Η επιγονατίδα γλιστρά μέσα σε ένα αυλάκι στο κάτω άκρο του μηριαίου οστού, την τροχιλία. Στη θέση της τη συγκρατούν το σχήμα του αυλακιού, οι μύες του μηρού και ορισμένοι σύνδεσμοι. Ο πιο σημαντικός από αυτούς είναι ο έσω επιγονατιδομηριαίος σύνδεσμος (MPFL), που εμποδίζει την επιγονατίδα να φύγει προς τα έξω.
Στο εξάρθρημα η επιγονατίδα βγαίνει εντελώς από την τροχιλία, σχεδόν πάντα προς τα έξω. Στο υπεξάρθρημα μετακινείται μερικώς και επιστρέφει. Με τον όρο αστάθεια επιγονατίδας περιγράφουμε την τάση για επαναλαμβανόμενα επεισόδια ή το αίσθημα ότι η επιγονατίδα πρόκειται να φύγει.
Το εξάρθρημα της επιγονατίδας δεν είναι το ίδιο με το εξάρθρημα του γόνατος. Το δεύτερο είναι πολύ σοβαρότερος τραυματισμός υψηλής ενέργειας, με κίνδυνο για τα αγγεία και τα νεύρα του ποδιού.
Αιτίες και παράγοντες κινδύνου
Το πρώτο εξάρθρημα συμβαίνει συνήθως σε μια απότομη στροφή του σώματος, με το πόδι στο έδαφος και το γόνατο ελαφρά λυγισμένο, για παράδειγμα σε χορό, ποδόσφαιρο, μπάσκετ ή ενόργανη γυμναστική. Λιγότερο συχνά οφείλεται σε χτύπημα στο εσωτερικό της επιγονατίδας. Ορισμένοι ανατομικοί παράγοντες αυξάνουν τον κίνδυνο:
- ρηχό ή επίπεδο αυλάκι της τροχιλίας (δυσπλασία τροχιλίας),
- επιγονατίδα που βρίσκεται ψηλότερα από το φυσιολογικό,
- πρόσφυση του τένοντα της επιγονατίδας πιο έξω στην κνήμη, που «τραβά» την επιγονατίδα προς τα έξω,
- γόνατα που γέρνουν προς τα μέσα ή αυξημένη στροφή του μηριαίου οστού,
- γενικευμένη χαλαρότητα των συνδέσμων,
- ιστορικό εξαρθρήματος σε γονείς ή αδέλφια.
Όσο περισσότεροι παράγοντες συνυπάρχουν και όσο μικρότερη είναι η ηλικία στο πρώτο επεισόδιο, τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος υποτροπής.
Πότε να δείτε γιατρό άμεσα
- Η επιγονατίδα έμεινε έξω από τη θέση της ή δεν μπορείτε να τεντώσετε το γόνατο.
- Μεγάλο πρήξιμο λίγες ώρες μετά το επεισόδιο.
- Το γόνατο κλειδώνει ή μαγκώνει μετά το εξάρθρημα, που μπορεί να σημαίνει ελεύθερο κομμάτι χόνδρου.
Συμπτώματα
Στο εξάρθρημα νιώθετε ότι το γόνατο «φεύγει», με έντονο πόνο. Η επιγονατίδα συχνά φαίνεται μετατοπισμένη στο έξω μέρος του γόνατος. Πολλές φορές επανέρχεται μόνη της όταν τεντώνετε το πόδι, πριν φτάσετε στο νοσοκομείο. Ακολουθούν:
- πρήξιμο μέσα σε λίγες ώρες, συχνά από αίμα μέσα στην άρθρωση,
- πόνος και ευαισθησία στο εσωτερικό της επιγονατίδας, εκεί όπου σπάει ο σύνδεσμος,
- δυσκολία να λυγίσετε ή να πατήσετε κανονικά τις πρώτες μέρες.
Στην αστάθεια, μετά από ένα ή περισσότερα επεισόδια, υπάρχει αίσθημα ανασφάλειας στις στροφές και στα σκαλοπάτια, επεισόδια υπεξαρθρήματος και συχνά πόνος μπροστά στο γόνατο. Πολλοί άνθρωποι αποφεύγουν, χωρίς να το καταλαβαίνουν, κινήσεις που φοβούνται ότι θα βγάλουν την επιγονατίδα.
Αν η επιγονατίδα μείνει έξω από τη θέση της, μην προσπαθήσετε να τη βάλετε μέσα με δύναμη. Κρατήστε το πόδι στη θέση που είναι πιο άνετη και πηγαίνετε σε τμήμα επειγόντων.
Διάγνωση
Στην κλινική εξέταση ελέγχουμε πόσο εύκολα μετακινείται η επιγονατίδα προς τα έξω και αν αυτό σας προκαλεί αίσθημα ανασφάλειας, καθώς και τον άξονα του ποδιού και τη χαλαρότητα των συνδέσμων. Μετά από ένα πρώτο εξάρθρημα ζητάμε:
- ακτινογραφίες, για τη θέση της επιγονατίδας και για να φανεί αν έχει αποσπαστεί κομμάτι οστού,
- μαγνητική τομογραφία, που δείχνει τη ρήξη του συνδέσμου, τις βλάβες στον χόνδρο, τυχόν ελεύθερα κομμάτια μέσα στην άρθρωση και το σχήμα της τροχιλίας.
Σε υποτροπιάζουσα αστάθεια, με μετρήσεις στη μαγνητική ή στην αξονική τομογραφία εκτιμούμε τους ανατομικούς παράγοντες. Από αυτούς εξαρτάται ποια επέμβαση χρειάζεται. Εξετάζουμε και το άλλο γόνατο, γιατί οι ανατομικοί παράγοντες είναι συχνά ίδιοι και στα δύο πόδια.
Θεραπεία μετά το πρώτο εξάρθρημα
Όταν δεν υπάρχει κάταγμα ή σημαντική βλάβη του χόνδρου, το πρώτο εξάρθρημα αντιμετωπίζεται συνήθως συντηρητικά:
- σύντομη προστασία του γόνατος με νάρθηκα και πατερίτσες, όσο υποχωρούν ο πόνος και το πρήξιμο,
- πάγος και, εφόσον σας τα συστήσει ο γιατρός, αναλγητικά ή αντιφλεγμονώδη,
- φυσικοθεραπεία για την επαναφορά της κίνησης και, στη συνέχεια, ενδυνάμωση του τετρακέφαλου και των μυών του ισχίου, ισορροπία και έλεγχος της κίνησης,
- σταδιακή επιστροφή στο άθλημα, συνήθως μέσα σε λίγους μήνες, όταν η δύναμη και ο έλεγχος του γόνατος έχουν αποκατασταθεί.
Το πρόγραμμα προχωρά από ασκήσεις με τεντωμένο γόνατο σε ασκήσεις με το βάρος του σώματος, ισορροπία στο ένα πόδι και, τελικά, άλματα και αλλαγές κατεύθυνσης. Πριν από την επιστροφή στο άθλημα, το γόνατο πρέπει να έχει πλήρη κίνηση, να μην πρήζεται και να έχει δύναμη κοντά σε εκείνη του υγιούς ποδιού.
Αν η μαγνητική δείξει ότι έχει αποκολληθεί κομμάτι χόνδρου ή οστού, συνήθως χρειάζεται έγκαιρη επέμβαση για να στερεωθεί ή να αφαιρεθεί. Δείτε περισσότερα για τις οστεοχόνδρινες βλάβες του γόνατος.
Πότε χρειάζεται χειρουργείο για εξάρθρημα επιγονατίδας
Χειρουργική σταθεροποίηση συζητάμε κυρίως όταν τα εξαρθρήματα επαναλαμβάνονται, όταν η αστάθεια περιορίζει την καθημερινότητα ή το άθλημα παρά τη φυσικοθεραπεία, ή όταν συνυπάρχει βλάβη χόνδρου που χρειάζεται αποκατάσταση. Σε ασθενείς με πολλούς ανατομικούς παράγοντες κινδύνου, η σταθεροποίηση μπορεί να συζητηθεί και μετά από ένα μόνο επεισόδιο. Η επέμβαση επιλέγεται με βάση τους ανατομικούς παράγοντες κάθε ασθενή:
- Ανακατασκευή του MPFL: ο σπασμένος σύνδεσμος αντικαθίσταται από μόσχευμα τένοντα. Είναι η πιο συχνή επέμβαση για την αστάθεια της επιγονατίδας.
- Οστεοτομία του κνημιαίου κυρτώματος: μεταφέρεται το σημείο όπου ο τένοντας της επιγονατίδας προσφύεται στην κνήμη, όταν η θέση του ή το ύψος της επιγονατίδας συμβάλλουν στην αστάθεια.
- Τροχιλιοπλαστική: διαμόρφωση βαθύτερου αυλακιού σε σοβαρή δυσπλασία της τροχιλίας. Γίνεται σε επιλεγμένους ασθενείς.
Συχνά συνδυάζονται περισσότερες από μία τεχνικές, και στην ίδια επέμβαση γίνεται συνήθως αρθροσκόπηση γόνατος για τον έλεγχο του χόνδρου. Σε παιδιά και εφήβους με ανοιχτούς αυξητικούς χόνδρους οι τεχνικές προσαρμόζονται, ώστε να μην επηρεαστεί η ανάπτυξη.
Αποκατάσταση μετά τη σταθεροποίηση
Μετά από ανακατασκευή MPFL, η βάδιση ξεκινά συνήθως νωρίς με νάρθηκα και πατερίτσες, και το λύγισμα αυξάνεται σταδιακά. Όταν έχει γίνει και οστεοτομία, η φόρτιση προστατεύεται περισσότερο τις πρώτες εβδομάδες, μέχρι να πωρωθεί το οστό. Η επιστροφή σε αθλήματα με στροφές γίνεται ενδεικτικά μετά από τέσσερις έως έξι μήνες, και αργότερα όταν έχουν συνδυαστεί περισσότερες τεχνικές. Η πρόωρη επιστροφή δεν συνιστάται, γιατί ένα νέο εξάρθρημα μπορεί να τραυματίσει ξανά τον χόνδρο. Το πρόγραμμα το καθορίζει ο χειρουργός σας μαζί με τον φυσικοθεραπευτή.
Στο ιατρείο μας στον Λευκό Σταυρό εξετάζουμε με προσοχή τους ανατομικούς παράγοντες της αστάθειας, γιατί από αυτούς εξαρτάται η σωστή επιλογή θεραπείας. Εξηγούμε τις επιλογές σε εσάς και, για τους ανήλικους ασθενείς, στους γονείς τους.
Συχνές ερωτήσεις
Τι κάνω αν βγει η επιγονατίδα;
Μην προσπαθήσετε να τη βάλετε στη θέση της με δύναμη. Συχνά επανέρχεται μόνη της όταν τεντώνετε αργά το πόδι, αλλά αν μείνει έξω, ακινητοποιήστε το πόδι και πηγαίνετε σε τμήμα επειγόντων. Ακόμη κι αν επανήλθε, χρειάζεται εξέταση και ακτινογραφία, για να αποκλειστεί κάταγμα ή βλάβη του χόνδρου.
Χρειάζεται χειρουργείο το εξάρθρημα επιγονατίδας;
Μετά το πρώτο εξάρθρημα συνήθως όχι, εκτός αν έχει αποκολληθεί κομμάτι χόνδρου ή οστού. Χειρουργική σταθεροποίηση συζητάμε κυρίως όταν τα εξαρθρήματα επαναλαμβάνονται ή η αστάθεια επιμένει παρά τη φυσικοθεραπεία.
Ποια η διαφορά εξαρθρήματος και υπεξαρθρήματος επιγονατίδας;
Στο εξάρθρημα η επιγονατίδα βγαίνει εντελώς από το αυλάκι της. Στο υπεξάρθρημα μετακινείται μερικώς και επιστρέφει αμέσως, με αίσθημα ότι το γόνατο «φεύγει». Τα επαναλαμβανόμενα υπεξαρθρήματα είναι επίσης μορφή αστάθειας και χρειάζονται εκτίμηση.
Θα ξαναβγεί η επιγονατίδα μετά το πρώτο εξάρθρημα;
Δεν συμβαίνει σε όλους. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος σε μικρή ηλικία και όταν υπάρχουν ανατομικοί παράγοντες, όπως ρηχό αυλάκι της τροχιλίας ή ψηλή επιγονατίδα. Η μαγνητική και η κλινική εξέταση βοηθούν να εκτιμηθεί ο κίνδυνος για τον καθένα.
Πότε μπορώ να επιστρέψω στο άθλημα μετά από εξάρθρημα επιγονατίδας;
Με συντηρητική θεραπεία, η επιστροφή γίνεται συνήθως μέσα σε λίγους μήνες, όταν έχουν αποκατασταθεί η δύναμη και ο έλεγχος του γόνατος. Μετά από χειρουργική σταθεροποίηση χρειάζονται συνήθως περισσότεροι μήνες. Τα διαστήματα είναι ενδεικτικά και εξατομικεύονται.
Βοηθάει ο νάρθηκας γόνατος στην αστάθεια επιγονατίδας;
Ένας νάρθηκας ή μια ελαστική επιγονατίδα με στήριγμα μπορεί να δίνει αίσθημα ασφάλειας τις πρώτες εβδομάδες ή στην επιστροφή στο άθλημα. Δεν διορθώνει όμως τους ανατομικούς παράγοντες ούτε αντικαθιστά την ενδυνάμωση. Η χρήση του συζητείται ανάλογα με τη δραστηριότητα.
Οι πληροφορίες της σελίδας είναι ενημερωτικές και δεν αντικαθιστούν την ιατρική εξέταση. Η διάγνωση και η θεραπεία αποφασίζονται μετά από αξιολόγηση από ορθοπαιδικό.