Σε τι γιατρό να πάω για πόνο στη μέση ή σε άρθρωση;

«Σε τι γιατρό να πάω για πόνο στη μέση;» είναι μια από τις πιο συχνές ερωτήσεις που κάνουν οι ασθενείς, και το ίδιο ισχύει για τον πόνο στο γόνατο, στον ώμο ή σε άλλες αρθρώσεις. Ο ορθοπαιδικός, ο ρευματολόγος, ο νευροχειρουργός και ο φυσικοθεραπευτής ασχολούνται όλοι με το μυοσκελετικό σύστημα, αλλά από διαφορετική πλευρά. Η καλή είδηση είναι ότι κάθε ειδικότητα ξέρει πότε να σας παραπέμψει στην άλλη. Ο οδηγός αυτός θα σας βοηθήσει να επιλέξετε σωστά την πρώτη επίσκεψη.

Μηχανικός ή φλεγμονώδης πόνος: το πρώτο κλειδί

Ο πιο χρήσιμος διαχωρισμός είναι ανάμεσα στον μηχανικό και στον φλεγμονώδη πόνο.

• Μηχανικός πόνος: χειροτερεύει με την κίνηση, τη φόρτιση ή συγκεκριμένες στάσεις και βελτιώνεται με την ξεκούραση. Συχνά ξεκινά μετά από έναν τραυματισμό ή μια υπερβολική προσπάθεια, ή εγκαθίσταται σταδιακά με τη φθορά. Η πρωινή δυσκαμψία, αν υπάρχει, κρατά λίγα λεπτά.
• Φλεγμονώδης πόνος: χειροτερεύει με την ακινησία και τη νύχτα, ιδίως προς το ξημέρωμα, και βελτιώνεται με την κίνηση. Συνοδεύεται από παρατεταμένη πρωινή δυσκαμψία, συχνά πάνω από μισή ώρα, και από πρήξιμο αρθρώσεων χωρίς τραυματισμό. Μερικές φορές υπάρχουν και κούραση, ψωρίαση, φλεγμονή στα μάτια ή προβλήματα στο έντερο.

Ο μηχανικός πόνος είναι ο συνηθέστερος και αφορά κυρίως τον ορθοπαιδικό και τον φυσικοθεραπευτή. Ο φλεγμονώδης πόνος παραπέμπει στον ρευματολόγο. Αν δεν είστε σίγουροι, ο προσωπικός σας γιατρός ή ο παθολόγος μπορεί να είναι το πρώτο βήμα και να σας κατευθύνει.

Ορθοπαιδικός: τι κάνει

Ο ορθοπαιδικός χειρουργός ειδικεύεται στις παθήσεις και στις κακώσεις των οστών, των αρθρώσεων, των συνδέσμων, των τενόντων και των μυών, καθώς και της σπονδυλικής στήλης. Παρά τον τίτλο «χειρουργός», οι περισσότεροι ασθενείς του αντιμετωπίζονται χωρίς επέμβαση: με διάγνωση, οδηγίες, φυσικοθεραπεία, φάρμακα ή ενέσεις. Το χειρουργείο είναι μία από τις επιλογές, όταν ενδείκνυται.

Ο ορθοπαιδικός είναι συνήθως η σωστή πρώτη επιλογή για:

• πόνο μετά από πτώση, χτύπημα ή αθλητικό τραυματισμό, πιθανό κάταγμα ή διάστρεμμα,
• σταδιακό πόνο σε γόνατο ή ισχίο από φθορά, όπως η οστεοαρθρίτιδα του γόνατος,
• πόνο στον ώμο, στον αγκώνα ή στον καρπό που σχετίζεται με την κίνηση, όπως στις τενοντίτιδες,
• μηχανικό πόνο στη μέση ή στον αυχένα, με ή χωρίς πόνο που κατεβαίνει στο πόδι ή στο χέρι,
• οστεοπόρωση και κατάγματα από μικρές κακώσεις,
• εξογκώματα στα οστά ή στα μαλακά μόρια των άκρων.

Ορθοπαιδικός ή ρευματολόγος;

Ο ρευματολόγος είναι παθολόγος με εξειδίκευση στις φλεγμονώδεις και αυτοάνοσες παθήσεις των αρθρώσεων και του συνδετικού ιστού: ρευματοειδή αρθρίτιδα, σπονδυλαρθρίτιδες όπως η αγκυλοποιητική σπονδυλίτιδα, ψωριασική αρθρίτιδα, ουρική αρθρίτιδα, συστηματικό ερυθηματώδη λύκο και άλλες. Η θεραπεία του είναι κυρίως φαρμακευτική και συχνά μακροχρόνια.

Σκεφτείτε ρευματολόγο αν:

• πρήζονται πολλές αρθρώσεις, ιδίως οι μικρές αρθρώσεις των χεριών ή των ποδιών, και στις δύο πλευρές,
• έχετε πόνο στη μέση που ξεκίνησε σε νεαρή ηλικία, σταδιακά, σας ξυπνά το δεύτερο μισό της νύχτας και βελτιώνεται με την άσκηση,
• μια άρθρωση πρήστηκε ξαφνικά, έγινε κόκκινη και πολύ επώδυνη χωρίς τραυματισμό, όπως συμβαίνει στην ουρική αρθρίτιδα (αν υπάρχει και πυρετός, χρειάζεται επείγουσα εκτίμηση για λοίμωξη),
• έχετε ψωρίαση ή οικογενειακό ιστορικό φλεγμονώδους αρθρίτιδας.

Το δίλημμα «ορθοπαιδικός ή ρευματολόγος» συχνά δεν είναι πραγματικό, γιατί σε πολλές παθήσεις οι δύο ειδικότητες συνεργάζονται. Ο ρευματολόγος ελέγχει τη φλεγμονή με φάρμακα. Ο ορθοπαιδικός αναλαμβάνει, για παράδειγμα, όταν μια άρθρωση έχει υποστεί βλάβη και χρειάζεται ένεση, χειρουργική αντιμετώπιση ή αρθροπλαστική.

Ορθοπαιδικός ή νευροχειρουργός για τη μέση;

Η σπονδυλική στήλη είναι κοινό πεδίο δύο χειρουργικών ειδικοτήτων. Ορθοπαιδικοί με εξειδίκευση στη σπονδυλική στήλη και νευροχειρουργοί αντιμετωπίζουν τις ίδιες βασικές παθήσεις, όπως την κήλη μεσοσπονδύλιου δίσκου, τη στένωση του σπονδυλικού σωλήνα και τα κατάγματα σπονδύλων. Ο νευροχειρουργός ασχολείται επιπλέον με τον εγκέφαλο και τις παθήσεις του νωτιαίου μυελού και των νεύρων. Ο ορθοπαιδικός έχει ευρύτερη εκπαίδευση στο υπόλοιπο μυοσκελετικό σύστημα, κάτι χρήσιμο όταν ο πόνος μπορεί να προέρχεται από το ισχίο ή από την ιερολαγόνια άρθρωση και όχι από τη μέση.

Για τον συνηθισμένο πόνο στη μέση, την οσφυαλγία και την ισχιαλγία, η αρχική αντιμετώπιση είναι συντηρητική και μπορεί να γίνει από οποιαδήποτε από τις δύο ειδικότητες. Τα περισσότερα επεισόδια βελτιώνονται μέσα σε λίγες εβδομάδες χωρίς χειρουργείο. Η επιλογή του χειρουργού έχει σημασία κυρίως όταν συζητείται επέμβαση. Τότε μετρά η εμπειρία του συγκεκριμένου γιατρού στη συγκεκριμένη επέμβαση περισσότερο από τον τίτλο της ειδικότητας.

Για μούδιασμα ή αδυναμία χωρίς σαφή πόνο στη μέση, για παράδειγμα σε πολλά δάχτυλα και στα δύο πόδια, μπορεί να χρειαστεί και νευρολόγος, που θα ελέγξει τα περιφερικά νεύρα με ηλεκτρομυογράφημα. Αντίστοιχα, πόνος στις γάμπες που εμφανίζεται πάντα μετά από μια συγκεκριμένη απόσταση περπατήματος και υποχωρεί μόλις σταθείτε, χωρίς να χρειάζεται να καθίσετε ή να σκύψετε, μπορεί να έχει αγγειακή αιτία και να χρειάζεται αγγειοχειρουργό. Όταν ο ίδιος πόνος ανακουφίζεται κυρίως με το κάθισμα ή το σκύψιμο προς τα εμπρός, πιθανότερη αιτία είναι η στένωση του σπονδυλικού σωλήνα.

Φυσικοθεραπευτής: πριν ή μετά τον γιατρό;

Ο φυσικοθεραπευτής είναι ο ειδικός της αποκατάστασης της κίνησης. Με την άσκηση, τις τεχνικές με τα χέρια και την εκπαίδευση στη σωστή φόρτιση, παίζει κεντρικό ρόλο στις περισσότερες μυοσκελετικές παθήσεις, από τον πόνο στη μέση έως την αποκατάσταση μετά από χειρουργείο. Σε πολλές περιπτώσεις η φυσικοθεραπεία είναι η πιο σημαντική θεραπεία. Ένα καλό πρόγραμμα περιλαμβάνει πάντα ασκήσεις που συνεχίζετε στο σπίτι. Οι παθητικές θεραπείες, όπως τα μηχανήματα και το μασάζ, ανακουφίζουν προσωρινά, αλλά η ενεργητική άσκηση είναι αυτή που έχει τη σταθερότερη αξία μακροπρόθεσμα.

Πριν ξεκινήσετε φυσικοθεραπεία, είναι συνήθως χρήσιμο να έχει τεθεί διάγνωση από γιατρό, ιδίως αν ο πόνος είναι έντονος, κρατά περισσότερο από λίγες εβδομάδες, προήλθε από τραυματισμό ή συνοδεύεται από μούδιασμα ή αδυναμία. Έτσι το πρόγραμμα στοχεύει στη σωστή αιτία και αποκλείονται καταστάσεις που χρειάζονται διαφορετική αντιμετώπιση. Ο καλός συντονισμός ανάμεσα στον γιατρό και στον φυσικοθεραπευτή είναι μέρος της θεραπείας.

Πώς να προετοιμαστείτε για την πρώτη επίσκεψη

Όποια ειδικότητα κι αν επιλέξετε, η πρώτη επίσκεψη αποδίδει περισσότερο όταν έχετε προετοιμαστεί. Πριν πάτε, σκεφτείτε ή σημειώστε:

• πότε και πώς ξεκίνησε ο πόνος, και αν προηγήθηκε κάποιος τραυματισμός ή μια αλλαγή στη δραστηριότητα,
• τι τον χειροτερεύει και τι τον ανακουφίζει, και αν σας ξυπνά τη νύχτα,
• αν ο πόνος μένει σε ένα σημείο ή «κατεβαίνει» στο πόδι ή στο χέρι, και αν υπάρχει μούδιασμα ή αδυναμία,
• ποια φάρμακα παίρνετε και ποιες θεραπείες έχετε ήδη δοκιμάσει,
• τις άλλες παθήσεις σας και το οικογενειακό ιστορικό.

Φέρτε μαζί σας τις εξετάσεις που έχετε ήδη κάνει, ακτινογραφίες, μαγνητικές ή αιματολογικές, ιδανικά μαζί με τις εικόνες και όχι μόνο τη γνωμάτευση. Έτσι αποφεύγονται περιττές επαναλήψεις. Δεν χρειάζεται να κάνετε μαγνητική πριν από την πρώτη επίσκεψη. Συχνά η κλινική εξέταση δείχνει αν και ποια εξέταση χρειάζεται.

Πότε δεν περιμένετε ραντεβού

Ορισμένα συμπτώματα χρειάζονται άμεση εκτίμηση, συχνά σε εφημερεύον νοσοκομείο, ανεξάρτητα από την ειδικότητα:

• πόνος στη μέση με μούδιασμα στην περιοχή των γεννητικών οργάνων ή του πρωκτού, ή με δυσκολία στην ούρηση ή στον έλεγχο των κενώσεων: μπορεί να σημαίνει πίεση των νεύρων της ιππουρίδας και χρειάζεται επείγουσα εξέταση,
• αδυναμία στο πόδι που εξελίσσεται γρήγορα, για παράδειγμα όταν δεν μπορείτε να σηκώσετε την πατούσα,
• πόνος στη μέση με πυρετό, ή σε άτομο με ιστορικό καρκίνου, ή με ανεξήγητη απώλεια βάρους,
• πόνος στη μέση μετά από πτώση σε άτομο με οστεοπόρωση, που μπορεί να σημαίνει κάταγμα σπονδύλου,
• μια άρθρωση πρησμένη, ζεστή και κόκκινη, μαζί με πυρετό.

Για τα περισσότερα μηχανικά προβλήματα των αρθρώσεων και της μέσης, ο ορθοπαιδικός είναι ένα λογικό πρώτο βήμα. Στο ιατρείο μας στον Λευκό Σταυρό, όταν η εικόνα παραπέμπει σε φλεγμονώδη ή νευρολογική πάθηση, σας κατευθύνουμε στην κατάλληλη ειδικότητα και συνεργαζόμαστε μαζί της.