Πόνος στη φτέρνα: οι πιο συχνές αιτίες και τι βοηθά

Ο πόνος στη φτέρνα είναι από τα πιο συχνά προβλήματα του ποδιού και, στις περισσότερες περιπτώσεις, οφείλεται σε καλοήθη αιτία που βελτιώνεται χωρίς χειρουργείο. Το σημείο του πόνου και η ώρα που εμφανίζεται δίνουν τις πρώτες ενδείξεις. Άλλο πρόβλημα υποδηλώνει ο πόνος κάτω από τη φτέρνα στα πρώτα βήματα του πρωινού και άλλο ο πόνος πίσω, εκεί όπου καταλήγει ο αχίλλειος τένοντας. Παρακάτω θα βρείτε τις πιο συχνές αιτίες και τι βοηθά σε καθεμία.

Πόνος στη φτέρνα το πρωί: πελματιαία απονευρωσίτιδα

Η πιο συχνή αιτία πόνου κάτω από τη φτέρνα στους ενήλικες είναι η πελματιαία απονευρωσίτιδα. Η πελματιαία απονεύρωση είναι μια ισχυρή ταινία ιστού που ξεκινά από τη φτέρνα, καταλήγει στη βάση των δαχτύλων και στηρίζει την καμάρα του ποδιού. Όταν καταπονείται επαναλαμβανόμενα, ερεθίζεται στο σημείο όπου προσφύεται στη φτέρνα.

Το χαρακτηριστικό σύμπτωμα είναι ο έντονος πόνος στο εσωτερικό κάτω μέρος της φτέρνας με τα πρώτα βήματα το πρωί ή όταν σηκώνεστε μετά από ξεκούραση. Συνήθως ο πόνος υποχωρεί λίγο μετά από μερικά λεπτά περπάτημα και επανέρχεται στο τέλος της μέρας ή μετά από πολλή ορθοστασία. Εμφανίζεται συχνότερα σε δρομείς, σε άτομα με αυξημένο βάρος, σε όσους δουλεύουν πολλές ώρες όρθιοι και σε όσους έχουν σφιχτή γάμπα.

Η «άκανθα» της φτέρνας που φαίνεται συχνά στην ακτινογραφία δεν είναι η ίδια η αιτία του πόνου. Υπάρχει και σε πολλούς ανθρώπους που δεν πονούν και, κατά κανόνα, δεν χρειάζεται να αφαιρεθεί.

Πόνος στη φτέρνα από κάτω, στο κέντρο: το λιπώδες μαξιλάρι

Κάτω από τη φτέρνα υπάρχει ένα παχύ στρώμα λιπώδους ιστού που λειτουργεί σαν φυσικό αμορτισέρ. Με την ηλικία ή μετά από επαναλαμβανόμενα χτυπήματα, όπως στα άλματα ή στο τρέξιμο σε σκληρές επιφάνειες, μπορεί να λεπτύνει ή να μωλωπιστεί. Ο πόνος τότε βρίσκεται στο κέντρο της φτέρνας, είναι βαθύς και χειροτερεύει όταν περπατάτε ξυπόλυτοι σε σκληρό δάπεδο. Δεν έχει την τυπική εικόνα του πόνου στα πρώτα πρωινά βήματα. Βοηθούν τα παπούτσια με καλή απόσβεση και τα μαλακά υποπτέρνια.

Πόνος στη φτέρνα πίσω: ο αχίλλειος τένοντας

Όταν ο πόνος βρίσκεται στο πίσω μέρος της φτέρνας, η συνηθέστερη αιτία είναι η καταφυτική τενοντοπάθεια του αχιλλείου, δηλαδή η καταπόνηση του τένοντα στο σημείο όπου προσφύεται στο οστό. Συχνά συνυπάρχει ερεθισμός του θυλάκου που βρίσκεται ανάμεσα στον τένοντα και τη φτέρνα. Σε μερικούς ανθρώπους υπάρχει και μια οστική προεξοχή της φτέρνας (παραμόρφωση Haglund), που ερεθίζεται από το σκληρό πίσω μέρος του παπουτσιού.

Ο πόνος χειροτερεύει στην ανηφόρα, στις σκάλες, στο τρέξιμο και με παπούτσια που πιέζουν πίσω. Συχνά υπάρχει πρωινή δυσκαμψία στο πίσω μέρος του αστραγάλου. Η θεραπεία βασίζεται σε ειδικό πρόγραμμα σταδιακής φόρτισης του τένοντα, σε προσωρινή μείωση των δραστηριοτήτων που τον επιβαρύνουν και σε κατάλληλα υποδήματα, με μικρή ανύψωση της φτέρνας.

Αιτίες που δεν πρέπει να διαφύγουν

Κάταγμα κόπωσης της πτέρνας

Σε δρομείς που αύξησαν απότομα την απόσταση, σε όσους ξεκίνησαν έντονη πεζοπορία ή σε ανθρώπους με εύθραυστα οστά, ο πόνος στη φτέρνα μπορεί να οφείλεται σε κάταγμα κόπωσης της πτέρνας. Ο πόνος είναι διάχυτος, αυξάνεται με κάθε βήμα, και η πίεση της φτέρνας από τα δύο πλάγια με τα δάχτυλα προκαλεί πόνο. Στην αρχή η ακτινογραφία μπορεί να είναι φυσιολογική και η διάγνωση τίθεται με μαγνητική τομογραφία. Η θεραπεία είναι η αποφόρτιση για ένα διάστημα, όχι οι διατάσεις.

Σύνδρομο ταρσιαίου σωλήνα

Όταν ο πόνος έχει χαρακτήρα καψίματος, μυρμηγκιάσματος ή μουδιάσματος και απλώνεται στο εσωτερικό του ποδιού και στο πέλμα, πρέπει να σκεφτούμε πίεση νεύρου. Το σύνδρομο ταρσιαίου σωλήνα είναι η πίεση του κνημιαίου νεύρου πίσω από το έσω σφυρό του αστραγάλου. Τα συμπτώματα συχνά χειροτερεύουν στο τέλος της μέρας ή τη νύχτα.

Φλεγμονώδεις παθήσεις

Πόνος και στις δύο φτέρνες σε νεαρό άτομο, ιδίως αν συνοδεύεται από πρωινή δυσκαμψία στη μέση ή πρήξιμο σε άλλες αρθρώσεις, μπορεί να σχετίζεται με φλεγμονώδη αρθρίτιδα. Σε αυτή την περίπτωση χρειάζεται και ρευματολογική εκτίμηση.

Πόνος στη φτέρνα σε παιδί: νόσος Sever

Σε παιδιά και νεαρούς εφήβους που αθλούνται, ο πόνος στη φτέρνα οφείλεται πολύ συχνά στη νόσο Sever (αποφυσίτιδα της πτέρνας). Στην περίοδο της ανάπτυξης, το πίσω μέρος της πτέρνας έχει έναν χόνδρο ανάπτυξης, εκεί όπου προσφύεται ο αχίλλειος τένοντας. Το τρέξιμο και τα άλματα, ιδίως σε σκληρές επιφάνειες, ερεθίζουν αυτή την περιοχή. Το παιδί πονά μετά την προπόνηση και μπορεί να κουτσαίνει ή να περπατά στις μύτες.

Η νόσος Sever είναι καλοήθης και υποχωρεί όταν ολοκληρωθεί η ανάπτυξη του οστού. Στο μεταξύ βοηθούν η προσωρινή μείωση της έντασης της προπόνησης, ο πάγος μετά την άσκηση, οι διατάσεις της γάμπας και ένα μαλακό υποπτέρνιο. Συνήθως δεν χρειάζεται πλήρης διακοπή του αθλήματος. Πόνος στη φτέρνα σε παιδί που δεν αθλείται, πόνος που το ξυπνά τη νύχτα ή πυρετός χρειάζονται έλεγχο.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Στις περισσότερες περιπτώσεις η διάγνωση τίθεται με το ιστορικό και την κλινική εξέταση. Θα σας ρωτήσουμε πότε ξεκίνησε ο πόνος, αν άλλαξε κάτι στη δραστηριότητα ή στα παπούτσια σας, ποια ώρα της μέρας πονάτε περισσότερο και αν υπάρχει μούδιασμα. Στην εξέταση ψηλαφούμε το ακριβές σημείο του πόνου, ελέγχουμε την ευκαμψία της γάμπας και του αστραγάλου, το σχήμα της καμάρας του ποδιού και τον τρόπο που περπατάτε.

Οι απεικονιστικές εξετάσεις δεν χρειάζονται πάντα. Η ακτινογραφία βοηθά όταν υπάρχει υποψία κατάγματος ή οστικής προεξοχής. Το υπερηχογράφημα δείχνει το πάχος της πελματιαίας απονεύρωσης και την κατάσταση του αχιλλείου. Η μαγνητική τομογραφία ζητείται όταν ο πόνος δεν εξηγείται, όταν υπάρχει υποψία κατάγματος κόπωσης ή όταν η θεραπεία δεν αποδίδει. Αν υπάρχουν συμπτώματα από νεύρο, μπορεί να χρειαστεί και νευροφυσιολογικός έλεγχος.

Τι βοηθά στον πόνο στη φτέρνα

Για τις περισσότερες μηχανικές αιτίες η θεραπεία ξεκινά συντηρητικά, και η βελτίωση συνήθως χρειάζεται από μερικές εβδομάδες έως λίγους μήνες. Τα βασικά μέτρα είναι:

• μείωση, όχι απαραίτητα διακοπή, των δραστηριοτήτων που προκαλούν πόνο, για παράδειγμα λιγότερο τρέξιμο και περισσότερο ποδήλατο ή κολύμπι,
• ασκήσεις διάτασης της γάμπας και της πελματιαίας απονεύρωσης, και ασκήσεις ενδυνάμωσης για τη γάμπα και τους μικρούς μυς του ποδιού,
• παπούτσια με καλή στήριξη και απόσβεση, και αποφυγή του ξυπόλυτου περπατήματος σε σκληρό δάπεδο,
• πάτοι ή υποπτέρνια, που μπορεί να βοηθήσουν σε επιλεγμένες περιπτώσεις,
• έλεγχος του σωματικού βάρους, όπου χρειάζεται,
• αναλγητικά ή αντιφλεγμονώδη για σύντομο διάστημα, εφόσον σας τα συστήσει ο γιατρός.

Δύο απλές ασκήσεις που βοηθούν πολλούς ασθενείς με πελματιαία απονευρωσίτιδα: η διάταση της γάμπας, με τα χέρια στον τοίχο και το πόδι που πονά πίσω, τεντωμένο, με τη φτέρνα στο έδαφος, και η διάταση της απονεύρωσης, τραβώντας απαλά τα δάχτυλα προς τα πάνω πριν σηκωθείτε από το κρεβάτι το πρωί. Το κύλισμα του πέλματος πάνω σε ένα μπουκάλι νερό ή ένα μπαλάκι για λίγα λεπτά ανακουφίζει επίσης. Οι ασκήσεις χρειάζονται συνέπεια για εβδομάδες. Ο φυσικοθεραπευτής μπορεί να προσαρμόσει το πρόγραμμα και να προσθέσει ασκήσεις φόρτισης.

Όταν τα συμπτώματα επιμένουν, συζητάμε άλλες επιλογές, όπως νυχτερινό νάρθηκα, θεραπεία με κρουστικά κύματα ή επιλεγμένες ενέσιμες θεραπείες. Το χειρουργείο σπάνια χρειάζεται και αφορά λίγους ασθενείς που δεν βελτιώθηκαν μετά από μεγάλο διάστημα σωστής συντηρητικής θεραπείας.

Πότε να δείτε ορθοπαιδικό

• ο πόνος ξεκίνησε μετά από πτώση ή άλμα και δεν μπορείτε να πατήσετε,
• υπάρχει μούδιασμα, κάψιμο ή αδυναμία στο πόδι,
• η φτέρνα είναι πρησμένη, ζεστή ή κόκκινη, ή έχετε πυρετό,
• ο πόνος σας ξυπνά τη νύχτα ή υπάρχει και σε ηρεμία,
• δεν βλέπετε βελτίωση μετά από μερικές εβδομάδες με τα απλά μέτρα.

Στο ιατρείο μας στον Λευκό Σταυρό η διάγνωση ξεκινά από την κλινική εξέταση του ποδιού και του τρόπου που πατάτε. Ακτινογραφία, υπερηχογράφημα ή μαγνητική ζητάμε όταν θα αλλάξουν την αντιμετώπιση. Δείτε επίσης όλες τις παθήσεις στη σελίδα για το πόδι και την ποδοκνημική.