Το ερώτημα «PRP ή υαλουρονικό;» το θέτουν συχνά ασθενείς με αρθρίτιδα στο γόνατο που θέλουν να αποφύγουν ή να καθυστερήσουν ένα χειρουργείο. Πρόκειται για δύο διαφορετικές ενέσεις μέσα στην άρθρωση, με διαφορετικό τρόπο δράσης. Καμία από τις δύο δεν «ξαναχτίζει» τον χόνδρο και καμία δεν ταιριάζει σε όλους. Παρακάτω εξηγούμε τι είναι η καθεμία, τι λένε τα διαθέσιμα δεδομένα και πώς αποφασίζουμε στην πράξη.
Για ποιον έχει νόημα η συζήτηση
Οι ενέσεις στο γόνατο αφορούν κυρίως ανθρώπους με ήπια έως μέτρια οστεοαρθρίτιδα γόνατος, που συνεχίζουν να πονούν παρά τη σωστή συντηρητική θεραπεία. Η βάση της θεραπείας παραμένει η ίδια, όποια ένεση κι αν επιλεγεί: πρόγραμμα ασκήσεων ενδυνάμωσης, έλεγχος του σωματικού βάρους, προσαρμογή της δραστηριότητας και, εφόσον σας τα συστήσει ο γιατρός, αναλγητικά. Η ένεση έρχεται να βοηθήσει αυτό το πρόγραμμα, όχι να το αντικαταστήσει.
Πριν συζητήσουμε για ενέσεις, βεβαιωνόμαστε ότι ο πόνος προέρχεται πράγματι από την αρθρίτιδα. Πόνος στο γόνατο μπορεί να προκαλούν και άλλες παθήσεις, όπως μια ρήξη μηνίσκου με μηχανικά συμπτώματα, μια τενοντοπάθεια ή ακόμη και ένα πρόβλημα στο ισχίο, που «αντανακλά» στο γόνατο. Σε αυτές τις περιπτώσεις η ένεση στην άρθρωση δεν θα βοηθήσει όσο θα περιμένατε.
Σε προχωρημένη φθορά, όταν ο χόνδρος έχει σχεδόν χαθεί και ο πόνος περιορίζει την καθημερινότητα, οι ενέσεις συνήθως προσφέρουν μικρό ή σύντομο όφελος. Τότε είναι προτιμότερο να συζητηθεί η ολική αρθροπλαστική γόνατος ή, αν η φθορά περιορίζεται σε ένα τμήμα της άρθρωσης, η μερική αρθροπλαστική.
Υαλουρονικό οξύ: πώς δρα
Το υαλουρονικό οξύ είναι φυσικό συστατικό του αρθρικού υγρού, στο οποίο δίνει την «γλοιότητά» του. Στην οστεοαρθρίτιδα η ποσότητα και η ποιότητά του μειώνονται. Οι ενέσεις υαλουρονικού οξέος έχουν στόχο να βελτιώσουν τη λίπανση και την απορρόφηση των κραδασμών μέσα στην άρθρωση, γι’ αυτό ονομάζονται και «ιξωδοσυμπλήρωση». Υπάρχουν σκευάσματα για μία μόνο ένεση και σκευάσματα που γίνονται σε σειρά λίγων ενέσεων.
Το υαλουρονικό που χρησιμοποιείται στις αρθρώσεις είναι ιατρικό προϊόν για ενδαρθρική χρήση. Δεν πρέπει να συγχέεται με τα σκευάσματα της αισθητικής ούτε με τα συμπληρώματα που λαμβάνονται από το στόμα. Τα ενδαρθρικά σκευάσματα διαφέρουν μεταξύ τους στη σύσταση και στη συγκέντρωση, και δεν είναι απαραίτητα ισοδύναμα. Γι’ αυτό η επιλογή του σκευάσματος γίνεται από τον γιατρό.
PRP: πώς δρα
Το PRP (πλάσμα πλούσιο σε αιμοπετάλια) παρασκευάζεται από το δικό σας αίμα. Λαμβάνεται μια μικρή ποσότητα αίματος, όπως σε μια απλή αιμοληψία, και φυγοκεντρείται, ώστε τα αιμοπετάλια να συγκεντρωθούν σε μικρό όγκο πλάσματος. Τα αιμοπετάλια περιέχουν αυξητικούς παράγοντες και ουσίες που επηρεάζουν τη φλεγμονή. Η θεωρία είναι ότι, μέσα στην άρθρωση, μειώνουν τη φλεγμονή και βελτιώνουν το περιβάλλον του χόνδρου.
Ένα σημείο που συχνά δεν εξηγείται: δεν υπάρχει ένα και μοναδικό PRP. Οι μέθοδοι παρασκευής διαφέρουν στη συγκέντρωση των αιμοπεταλίων, στην παρουσία λευκών αιμοσφαιρίων και στον αριθμό των ενέσεων. Αυτό δυσκολεύει τη σύγκριση των μελετών μεταξύ τους. Περισσότερα για τη διαδικασία θα βρείτε στη σελίδα για τη θεραπεία PRP.
Τι λένε τα δεδομένα, με ειλικρίνεια
Και για τις δύο ενέσεις η επιστημονική εικόνα είναι μικτή, και οι διεθνείς οδηγίες δεν συμφωνούν απόλυτα μεταξύ τους.
- Υαλουρονικό: αρκετές μελέτες δείχνουν μέτρια μείωση του πόνου σε ορισμένους ασθενείς, ενώ σε άλλες η διαφορά από το εικονικό φάρμακο είναι μικρή. Μερικές επιστημονικές εταιρείες το προτείνουν υπό προϋποθέσεις, ενώ άλλες δεν το συστήνουν ως θεραπεία ρουτίνας.
- PRP: τα τελευταία χρόνια έχουν δημοσιευτεί πολλές μελέτες. Αρκετές συγκριτικές μελέτες δείχνουν ότι το PRP μπορεί να ανακουφίζει τον πόνο για μεγαλύτερο διάστημα από το υαλουρονικό, κυρίως σε νεότερους ασθενείς με ηπιότερη φθορά. Η ποιότητα των μελετών όμως ποικίλλει, και δεν επιβεβαιώνουν όλες οι καλά σχεδιασμένες μελέτες σημαντικό όφελος.
- Και για τα δύο: δεν υπάρχουν πειστικά στοιχεία ότι αναπλάθουν τον χόνδρο ή ότι σταματούν την εξέλιξη της αρθρίτιδας. Το πιθανό όφελος αφορά τον πόνο και τη λειτουργία, και είναι προσωρινό.
- Το φαινόμενο placebo: στις ενέσεις μέσα στην άρθρωση η βελτίωση που οφείλεται στην ίδια τη διαδικασία και στην προσδοκία είναι αξιοσημείωτη. Γι’ αυτό μόνο οι μελέτες με ομάδα σύγκρισης δείχνουν το πραγματικό επιπλέον όφελος κάθε ένεσης.
Με απλά λόγια: για κάποιους ασθενείς οι ενέσεις αυτές προσφέρουν ουσιαστική ανακούφιση για μήνες, για άλλους λίγη ή καθόλου. Δεν μπορούμε να προβλέψουμε με βεβαιότητα σε ποια ομάδα θα ανήκετε, και αυτό είναι κάτι που πρέπει να ξέρετε πριν αποφασίσετε.
PRP ή υαλουρονικό: η σύγκριση στην πράξη
- Προέλευση: το PRP προέρχεται από το αίμα σας, το υαλουρονικό είναι έτοιμο σκεύασμα.
- Διαδικασία: το PRP χρειάζεται αιμοληψία και παρασκευή την ίδια μέρα, ενώ το υαλουρονικό γίνεται απευθείας.
- Αριθμός ενέσεων: και τα δύο μπορεί να γίνουν ως μία ένεση ή ως μικρή σειρά, ανάλογα με το σκεύασμα και το πρωτόκολλο.
- Πότε φαίνεται το αποτέλεσμα: και στα δύο, συνήθως μετά από μερικές εβδομάδες και όχι αμέσως.
- Διάρκεια: όταν υπάρχει όφελος, διαρκεί συνήθως μήνες και όχι χρόνια. Η ένεση μπορεί να επαναληφθεί αν βοήθησε.
- Ποιος ωφελείται περισσότερο: και στα δύο, άτομα με ήπια έως μέτρια φθορά, χωρίς έντονη παραμόρφωση του γόνατος.
Οι ενέσιμες θεραπείες στο ιατρείο μας γίνονται σε συνθήκες αποστείρωσης και με υπερηχογραφική καθοδήγηση, όταν αυτή βοηθά στην ακρίβεια της ένεσης.
PRP στο γόνατο: παρενέργειες και ασφάλεια
Και οι δύο ενέσεις θεωρούνται γενικά ασφαλείς. Οι πιο συχνές ανεπιθύμητες ενέργειες είναι παροδικές: πόνος, αίσθημα πίεσης ή πρήξιμο στο γόνατο για μία με δύο μέρες μετά την ένεση. Με το PRP αυτή η αντίδραση είναι κάπως συχνότερη, ιδίως με τα σκευάσματα που περιέχουν λευκά αιμοσφαίρια. Επειδή προέρχεται από το δικό σας αίμα, το PRP δεν προκαλεί αλλεργική αντίδραση. Με το υαλουρονικό σπάνια εμφανίζεται έντονη φλεγμονώδης αντίδραση στην άρθρωση.
Η πιο σοβαρή, αλλά σπάνια, επιπλοκή κάθε ένεσης σε άρθρωση είναι η λοίμωξη. Αν μετά την ένεση το γόνατο γίνει πολύ πρησμένο, ζεστό και κόκκινο, ή έχετε πυρετό, επικοινωνήστε αμέσως με τον γιατρό σας. Οι ενέσεις δεν γίνονται όταν υπάρχει ενεργή λοίμωξη στο δέρμα ή στον οργανισμό, και σε ορισμένες παθήσεις του αίματος χρειάζεται ειδική εκτίμηση.
Τι να περιμένετε την ημέρα της ένεσης
Πριν από την ένεση γίνεται εξέταση του γόνατος και ελέγχεται μια πρόσφατη ακτινογραφία, για να επιβεβαιωθεί ότι η ένεση ταιριάζει στον βαθμό της φθοράς. Αν υπάρχει πολύ υγρό στην άρθρωση, μπορεί να αφαιρεθεί πρώτα. Η ίδια η ένεση διαρκεί λίγα λεπτά και γίνεται με λεπτή βελόνα, μετά από καθαρισμό του δέρματος. Για το PRP προηγείται η αιμοληψία και η παρασκευή, που απαιτούν λίγο επιπλέον χρόνο την ίδια μέρα.
Μετά την ένεση μπορείτε να περπατήσετε και να γυρίσετε στο σπίτι. Συνήθως συστήνεται να αποφύγετε την έντονη άσκηση και την πολύωρη ορθοστασία για μία με δύο μέρες. Για το PRP συχνά ζητείται να μην παίρνετε αντιφλεγμονώδη για λίγες μέρες πριν και μετά, γιατί μπορεί να επηρεάσουν τη δράση των αιμοπεταλίων. Ο πάγος βοηθά αν το γόνατο ενοχλεί. Μετά από λίγες μέρες επιστρέφετε στο πρόγραμμα ασκήσεων, που παραμένει απαραίτητο για να έχει διάρκεια το όποιο όφελος.
Πώς αποφασίζουμε
Η επιλογή δεν είναι «το ένα καλύτερο από το άλλο για όλους». Λαμβάνουμε υπόψη τον βαθμό της φθοράς στην ακτινογραφία, την ηλικία και τη δραστηριότητά σας, αν έχετε ήδη κάνει κάποια ένεση και πώς ανταποκριθήκατε, τις άλλες παθήσεις σας και τις δικές σας προτιμήσεις, μαζί και το κόστος. Η ένεση κορτιζόνης είναι μια τρίτη επιλογή, για γρήγορη αλλά συνήθως σύντομη ανακούφιση σε μια έξαρση του πόνου. Μερικές φορές η σωστή απάντηση είναι καμία ένεση για την ώρα, αλλά ένα οργανωμένο πρόγραμμα φυσικοθεραπείας.
Στο ιατρείο μας στον Λευκό Σταυρό συζητάμε ανοιχτά τι μπορείτε να περιμένετε από κάθε επιλογή, ώστε η απόφαση να είναι δική σας και ενημερωμένη.
Συχνές ερωτήσεις
Υαλουρονικό ή PRP για αρθρίτιδα: τι είναι καλύτερο;
Δεν υπάρχει μία απάντηση για όλους. Αρκετές μελέτες δείχνουν ότι το PRP μπορεί να δίνει πιο διαρκή ανακούφιση σε ήπια έως μέτρια αρθρίτιδα, αλλά τα δεδομένα δεν είναι ομόφωνα. Η επιλογή γίνεται με βάση τον βαθμό της φθοράς, την ηλικία, την προηγούμενη ανταπόκριση και τις προτιμήσεις σας.
PRP στο γόνατο: έχει παρενέργειες;
Η πιο συχνή είναι ο παροδικός πόνος ή το πρήξιμο για μία με δύο μέρες μετά την ένεση. Αλλεργία δεν προκαλεί, γιατί προέρχεται από το δικό σας αίμα. Σπάνια, όπως σε κάθε ένεση σε άρθρωση, μπορεί να προκληθεί λοίμωξη, γι' αυτό η ένεση γίνεται σε συνθήκες αποστείρωσης.
Πόσο διαρκεί το αποτέλεσμα του PRP ή του υαλουρονικού;
Όταν υπάρχει όφελος, συνήθως διαρκεί μήνες και όχι χρόνια. Η διάρκεια διαφέρει πολύ από άνθρωπο σε άνθρωπο. Αν η πρώτη ένεση βοήθησε, μπορεί να επαναληφθεί, ενώ αν δεν βοήθησε, η επανάληψη έχει συνήθως μικρότερη αξία.
Μπορούν οι ενέσεις να αποτρέψουν την αρθροπλαστική;
Μπορούν να ανακουφίσουν τον πόνο και, σε ορισμένους ασθενείς, να καθυστερήσουν την ανάγκη για χειρουργείο. Δεν υπάρχουν όμως πειστικά στοιχεία ότι σταματούν την εξέλιξη της αρθρίτιδας. Σε προχωρημένη φθορά το όφελός τους είναι συνήθως μικρό.
