Με μια ματιά
- Το περιπροθετικό κάταγμα συμβαίνει γύρω από μια πρόθεση ισχίου, γόνατος ή ώμου, τις περισσότερες φορές μετά από απλή πτώση.
- Το κρίσιμο ερώτημα για τη θεραπεία είναι αν η πρόθεση παραμένει σταθερά στερεωμένη στο οστό.
- Όταν η πρόθεση είναι σταθερή, το κάταγμα σταθεροποιείται με πλάκες, βίδες ή ήλο. Όταν έχει χαλαρώσει, χρειάζεται αναθεώρηση της αρθροπλαστικής.
- Τα περισσότερα περιπροθετικά κατάγματα χρειάζονται χειρουργική αντιμετώπιση, σε κέντρο με εμπειρία στην αρθροπλαστική και στην αναθεώρηση.
Τι είναι το περιπροθετικό κάταγμα
Όλο και περισσότεροι άνθρωποι ζουν με μια πρόθεση ισχίου, γόνατος ή ώμου, και πολλοί από αυτούς είναι μεγάλης ηλικίας. Το περιπροθετικό κάταγμα είναι το κάταγμα στο οστό γύρω από την πρόθεση, για παράδειγμα στο μηριαίο κοντά στο στέλεχος μιας αρθροπλαστικής ισχίου ή πάνω από τα εξαρτήματα μιας αρθροπλαστικής γόνατος.
Μπορεί να συμβεί κατά τη διάρκεια της επέμβασης, αλλά συνήθως εμφανίζεται χρόνια αργότερα. Οι πιο συχνές αιτίες και οι παράγοντες κινδύνου είναι:
- πτώση από το ύψος του σώματος, που είναι και η πιο συχνή αιτία,
- οστεοπόρωση, που κάνει το οστό γύρω από την πρόθεση πιο εύθραυστο,
- χαλάρωση της πρόθεσης ή απώλεια οστού γύρω της με τα χρόνια,
- ρευματοειδής αρθρίτιδα, μακροχρόνια λήψη κορτιζόνης και προηγούμενες επεμβάσεις στο ίδιο άκρο.
Συμπτώματα
Τα συμπτώματα μοιάζουν με αυτά κάθε κατάγματος:
- έντονος πόνος στον μηρό, στο ισχίο ή στο γόνατο μετά από πτώση,
- πρήξιμο, μώλωπας και μερικές φορές εμφανής παραμόρφωση ή κόντεμα του ποδιού,
- αδυναμία να πατήσετε ή να κινήσετε την άρθρωση.
Μερικές φορές, πριν από το κάταγμα, υπήρχε για καιρό πόνος στον μηρό ή στο γόνατο όταν περπατούσατε. Αυτό μπορεί να σημαίνει ότι η πρόθεση είχε αρχίσει να χαλαρώνει. Κάθε νέος πόνος σε μια παλιά αρθροπλαστική που λειτουργούσε καλά χρειάζεται εκτίμηση, και όχι μόνο μετά από πτώση.
Μετά από πτώση, αν έχετε πρόθεση και δεν μπορείτε να σηκωθείτε ή να πατήσετε, μην προσπαθήσετε να περπατήσετε. Ζητήστε βοήθεια και μεταφερθείτε στα επείγοντα, όπου θα γίνουν ακτινογραφίες. Ενημερώστε από την αρχή ότι έχετε αρθροπλαστική και, αν γνωρίζετε, πότε και πού έγινε.
Πότε να δείτε γιατρό άμεσα
- Πτώση με πόνο και αδυναμία να πατήσετε, αν έχετε πρόθεση ισχίου ή γόνατος.
- Νέος πόνος στον μηρό ή στο γόνατο σε μια πρόθεση που λειτουργούσε καλά.
- Πυρετός, κοκκίνισμα ή εκροή υγρού από το τραύμα μετά την επέμβαση.
- Πόνος και πρήξιμο στη γάμπα ή αιφνίδια δύσπνοια.
Διάγνωση
Η διάγνωση γίνεται με ακτινογραφίες όλου του οστού, από την άρθρωση πάνω έως την άρθρωση κάτω. Η σύγκριση με παλαιότερες ακτινογραφίες είναι πολύτιμη, γι’ αυτό καλό είναι να έχετε μαζί σας τις εξετάσεις και τα στοιχεία της αρχικής επέμβασης, όπως τον τύπο της πρόθεσης. Η αξονική τομογραφία βοηθά στον σχεδιασμό, ιδίως όταν το κάταγμα είναι σύνθετο.
Η εκτίμηση απαντά σε τρία ερωτήματα, που καθορίζουν τη θεραπεία: πού ακριβώς βρίσκεται το κάταγμα σε σχέση με την πρόθεση, αν η πρόθεση παραμένει σταθερή και πόσο καλό είναι το οστό γύρω της. Για τα κατάγματα γύρω από αρθροπλαστική ισχίου χρησιμοποιείται συνήθως η ταξινόμηση Vancouver, που βασίζεται σε αυτά τα κριτήρια.
Όταν η πρόθεση είχε πόνο πριν από την πτώση ή φαίνεται χαλαρή, γίνεται και έλεγχος για λοίμωξη της πρόθεσης με αιματολογικές εξετάσεις και, όπου χρειάζεται, παρακέντηση της άρθρωσης, γιατί η λοίμωξη αλλάζει τον σχεδιασμό της επέμβασης.
Θεραπεία
Συντηρητική αντιμετώπιση, με ακινητοποίηση και προστατευμένη φόρτιση, επιλέγεται μόνο σε λίγα κατάγματα χωρίς μετατόπιση, μακριά από την πρόθεση, ή όταν η γενική κατάσταση της υγείας δεν επιτρέπει επέμβαση. Τα περισσότερα περιπροθετικά κατάγματα αντιμετωπίζονται χειρουργικά:
- Σταθερή πρόθεση: η πρόθεση παραμένει και το κάταγμα σταθεροποιείται με πλάκες και βίδες, με ειδικά σύρματα ή ταινίες γύρω από το οστό, ή με ενδομυελικό ήλο στα κατάγματα πάνω από αρθροπλαστική γόνατος. Σε φτωχό οστό μπορεί να χρησιμοποιηθεί και μόσχευμα.
- Χαλαρή πρόθεση: η πρόθεση αφαιρείται και αντικαθίσταται με νέα, συνήθως με μακρύτερο στέλεχος που στηρίζεται πέρα από το κάταγμα. Πρόκειται για αναθεώρηση αρθροπλαστικής.
- Πολύ φτωχό ή κατεστραμμένο οστό: σε ορισμένες περιπτώσεις, το κατεστραμμένο τμήμα του οστού αντικαθίσταται με ειδική πρόθεση μεγάλου μεγέθους.
Μερικές φορές ένα κάταγμα συμβαίνει κατά τη διάρκεια της ίδιας της αρθροπλαστικής, κυρίως σε πολύ εύθραυστο οστό. Συνήθως αναγνωρίζεται αμέσως και αντιμετωπίζεται στην ίδια επέμβαση, με σύρματα γύρω από το οστό ή με αλλαγή του τύπου του στελέχους. Μπορεί τότε να χρειαστεί πιο προσεκτική φόρτιση τις πρώτες εβδομάδες.
Τα κατάγματα αυτά είναι από τις πιο απαιτητικές επεμβάσεις της ορθοπαιδικής. Ο σχεδιασμός περιλαμβάνει τα κατάλληλα εμφυτεύματα, εναλλακτικές λύσεις αν τα ευρήματα στο χειρουργείο διαφέρουν, και συνεργασία με αναισθησιολόγο και παθολόγο.
Ισχίο, γόνατο, ώμος: οι διαφορές
Η αρχή της θεραπείας είναι η ίδια σε κάθε άρθρωση, αλλά κάθε περιοχή έχει τις δικές της ιδιαιτερότητες:
- Γύρω από πρόθεση ισχίου: τα κατάγματα εντοπίζονται συνήθως στο μηριαίο, γύρω από το στέλεχος ή κάτω από την άκρη του. Τα κατάγματα κοντά στο στέλεχος έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να έχουν χαλαρώσει την πρόθεση και να χρειάζονται αναθεώρηση.
- Γύρω από πρόθεση γόνατος: τα πιο συχνά είναι τα κατάγματα του μηριαίου ακριβώς πάνω από το μηριαίο εξάρτημα. Όταν η πρόθεση είναι σταθερή, αντιμετωπίζονται με πλάκα ή με ήλο που μπαίνει από το γόνατο. Κατάγματα της κνήμης ή της επιγονατίδας είναι λιγότερο συχνά.
- Γύρω από πρόθεση ώμου: αφορούν συνήθως το βραχιόνιο οστό. Ορισμένα αντιμετωπίζονται με νάρθηκα, ενώ άλλα χρειάζονται οστεοσύνθεση ή αναθεώρηση με μακρύτερο στέλεχος.
Όταν δύο προθέσεις στο ίδιο οστό, για παράδειγμα ισχίου και γόνατος, βρίσκονται κοντά, το οστό ανάμεσά τους είναι πιο ευάλωτο και ο σχεδιασμός πρέπει να προστατεύει όλο το μήκος του.
Αποκατάσταση
Η αποκατάσταση εξαρτάται από τον τύπο της επέμβασης και από την ποιότητα του οστού. Τα διαστήματα είναι ενδεικτικά. Το πρόγραμμα το καθορίζει ο χειρουργός σας.
- Η κινητοποίηση ξεκινά συνήθως τις πρώτες μέρες, με περπατούρα. Σε ορισμένες οστεοσυνθέσεις η φόρτιση περιορίζεται για αρκετές εβδομάδες, μέχρι να πωρωθεί το κάταγμα.
- Μετά από αναθεώρηση με σταθερό νέο στέλεχος, η φόρτιση επιτρέπεται συχνά νωρίτερα.
- Η πώρωση παρακολουθείται με ακτινογραφίες. Η πλήρης ανάκτηση της βάδισης χρειάζεται συνήθως αρκετούς μήνες φυσικοθεραπείας.
Όπως σε κάθε μεγάλη επέμβαση σε ηλικιωμένους, δίνεται ιδιαίτερη προσοχή στην πρόληψη της θρόμβωσης, των λοιμώξεων και της σύγχυσης. Πολλοί ασθενείς ωφελούνται από ένα διάστημα σε κέντρο αποκατάστασης πριν από την επιστροφή στο σπίτι. Η θεραπεία της οστεοπόρωσης ξεκινά ή αναπροσαρμόζεται στους πρώτους μήνες, γιατί ένα περιπροθετικό κάταγμα από πτώση είναι κι αυτό κάταγμα ευθραυστότητας.
Πρόληψη
Αν έχετε αρθροπλαστική, μπορείτε να μειώσετε τον κίνδυνο περιπροθετικού κατάγματος:
- με έλεγχο και θεραπεία της οστεοπόρωσης,
- με ασκήσεις δύναμης και ισορροπίας και μέτρα για την πρόληψη πτώσεων στο σπίτι,
- με περιοδικό κλινικό και ακτινολογικό έλεγχο της πρόθεσης, ώστε η χαλάρωση να διαγνωστεί πριν προκαλέσει κάταγμα,
- με έγκαιρη εξέταση για κάθε νέο πόνο σε μια παλιά πρόθεση.
Στο ιατρείο μας στον Λευκό Σταυρό, στην Αθήνα, αντιμετωπίζουμε περιπροθετικά κατάγματα στο πλαίσιο της εξειδίκευσής μας στην αρθροπλαστική και στην αναθεώρηση. Συζητάμε μαζί σας και με την οικογένειά σας τις επιλογές και το πρόγραμμα αποκατάστασης.
Συχνές ερωτήσεις
Τι είναι το περιπροθετικό κάταγμα;
Είναι κάταγμα στο οστό γύρω από μια πρόθεση, όπως μια αρθροπλαστική ισχίου ή γόνατος. Συνήθως συμβαίνει χρόνια μετά την επέμβαση, από πτώση σε οστό που έχει αποδυναμωθεί από οστεοπόρωση ή από χαλάρωση της πρόθεσης.
Πρέπει να αλλάξει η πρόθεση μετά από κάταγμα;
Όχι πάντα. Αν η πρόθεση παραμένει σταθερή, το κάταγμα σταθεροποιείται με πλάκες, βίδες ή ήλο και η πρόθεση μένει στη θέση της. Αν η πρόθεση έχει χαλαρώσει, χρειάζεται αναθεώρηση, δηλαδή αντικατάσταση με νέα πρόθεση.
Πόσο διαρκεί η αποκατάσταση μετά από περιπροθετικό κάταγμα;
Η κινητοποίηση με περπατούρα ξεκινά συνήθως τις πρώτες μέρες, αλλά η φόρτιση μπορεί να περιοριστεί για αρκετές εβδομάδες μέχρι να πωρωθεί το κάταγμα. Η πλήρης ανάκτηση της βάδισης χρειάζεται ενδεικτικά αρκετούς μήνες. Το πρόγραμμα το καθορίζει ο χειρουργός.
Γιατί χρειάζεται έλεγχος για λοίμωξη σε περιπροθετικό κάταγμα;
Μια χρόνια λοίμωξη μπορεί να προκαλέσει χαλάρωση της πρόθεσης και απώλεια οστού, που προδιαθέτουν σε κάταγμα. Αν υπάρχει λοίμωξη, η επέμβαση σχεδιάζεται διαφορετικά. Γι' αυτό, όταν υπάρχει υποψία, γίνονται αιματολογικές εξετάσεις και, όπου χρειάζεται, παρακέντηση της άρθρωσης.
Πώς προλαμβάνεται ένα περιπροθετικό κάταγμα;
Με θεραπεία της οστεοπόρωσης, ασκήσεις δύναμης και ισορροπίας, μέτρα κατά των πτώσεων στο σπίτι και περιοδικό έλεγχο της πρόθεσης. Κάθε νέος πόνος σε παλιά αρθροπλαστική χρειάζεται εκτίμηση, γιατί η έγκαιρη αναθεώρηση μιας χαλαρής πρόθεσης είναι απλούστερη από την αντιμετώπιση ενός κατάγματος.
Μπορώ να πατήσω μετά από χειρουργείο για περιπροθετικό κάταγμα;
Εξαρτάται από την επέμβαση. Μετά από αναθεώρηση με σταθερό νέο στέλεχος, η φόρτιση επιτρέπεται συχνά από νωρίς. Μετά από οστεοσύνθεση με πλάκες ή σύρματα, μπορεί να χρειαστεί περιορισμένη φόρτιση για αρκετές εβδομάδες, μέχρι να φανεί πώρωση στις ακτινογραφίες. Τις οδηγίες τις δίνει ο χειρουργός σας.
Οι πληροφορίες της σελίδας είναι ενημερωτικές και δεν αντικαθιστούν την ιατρική εξέταση. Η διάγνωση και η θεραπεία αποφασίζονται μετά από αξιολόγηση από ορθοπαιδικό.