Με μια ματιά
- Το κάταγμα ισχίου αφορά το άνω άκρο του μηριαίου οστού και διακρίνεται σε κάταγμα αυχένα μηριαίου και σε διατροχαντήριο ή υποτροχαντήριο κάταγμα.
- Στους ηλικιωμένους προκαλείται συνήθως από πτώση από το ύψος του σώματος, σε έδαφος οστεοπόρωσης.
- Η επέμβαση γίνεται το συντομότερο, ιδανικά την ίδια ή την επόμενη μέρα από την εισαγωγή, ώστε να περιοριστούν οι επιπλοκές της ακινησίας.
- Η κινητοποίηση ξεκινά συνήθως από την πρώτη μετεγχειρητική μέρα, με περπατούρα και φυσικοθεραπεία.
- Μετά από κάταγμα ισχίου χρειάζεται έλεγχος και θεραπεία της οστεοπόρωσης και μέτρα για την πρόληψη πτώσεων.
Τι είναι το κάταγμα ισχίου
Με τον όρο κάταγμα ισχίου εννοούμε κάταγμα στο κεντρικό τμήμα του μηριαίου οστού, κοντά στην άρθρωση του ισχίου. Οι βασικοί τύποι είναι δύο, και η διάκριση έχει σημασία για τη θεραπεία:
- Κάταγμα αυχένα μηριαίου: το κάταγμα βρίσκεται μέσα στην άρθρωση, κάτω από την κεφαλή του μηριαίου. Η αιμάτωση της κεφαλής μπορεί να διαταραχθεί, με κίνδυνο να μην πωρωθεί το κάταγμα ή να εμφανιστεί οστεονέκρωση.
- Διατροχαντήριο και υποτροχαντήριο κάταγμα: το κάταγμα βρίσκεται έξω από την άρθρωση, χαμηλότερα στο μηριαίο. Η περιοχή έχει καλή αιμάτωση και το κάταγμα συνήθως πωρώνεται, αλλά χρειάζεται σταθερή οστεοσύνθεση.
Στους ηλικιωμένους, το κάταγμα ισχίου προκαλείται συνήθως από μια απλή πτώση στο σπίτι, σε οστά αποδυναμωμένα από οστεοπόρωση. Κίνδυνο αυξάνουν η ζάλη, τα φάρμακα που προκαλούν υπνηλία, η μειωμένη όραση, η μυϊκή αδυναμία και τα εμπόδια στο σπίτι. Στους νεότερους, το κάταγμα μηριαίου σε αυτή την περιοχή προκαλείται από βίαιο τραυματισμό, όπως τροχαίο ή πτώση από ύψος. Σε δρομείς μπορεί να εμφανιστεί και κάταγμα κόπωσης στον αυχένα του μηριαίου.
Συμπτώματα
Τα συμπτώματα συνήθως είναι σαφή:
- έντονος πόνος στον βουβώνα ή στο πλάι του ισχίου μετά από πτώση,
- αδυναμία να σηκωθεί ή να πατήσει στο πόδι,
- το πόδι φαίνεται κοντύτερο και στραμμένο προς τα έξω,
- πόνος σε κάθε προσπάθεια να κινηθεί το ισχίο.
Σε ορισμένα κατάγματα αυχένα χωρίς μετατόπιση, ο ασθενής μπορεί να περπατά με πόνο και το κάταγμα να περάσει απαρατήρητο για μέρες. Γι’ αυτό κάθε ηλικιωμένος με νέο πόνο στον βουβώνα μετά από πτώση χρειάζεται ακτινογραφία. Σε ανθρώπους με άνοια, το μόνο σημάδι μπορεί να είναι ότι αρνούνται να περπατήσουν ή είναι πιο ανήσυχοι.
Πότε να δείτε γιατρό άμεσα
- Ηλικιωμένος που μετά από πτώση πονά στον βουβώνα και δεν μπορεί να σηκωθεί ή να πατήσει.
- Πόνος και πρήξιμο στη γάμπα ή αιφνίδια δύσπνοια μετά την επέμβαση.
- Πυρετός, κοκκίνισμα ή εκροή υγρού από το τραύμα.
- Αιφνίδια σύγχυση ή υπνηλία μετά το χειρουργείο.
- Νέος έντονος πόνος ή αίσθημα ότι το ισχίο «βγήκε» μετά από αρθροπλαστική.
Διάγνωση
Η διάγνωση γίνεται με την κλινική εξέταση και με ακτινογραφίες της λεκάνης και του ισχίου. Όταν τα συμπτώματα δείχνουν κάταγμα αλλά η ακτινογραφία είναι φυσιολογική, γίνεται μαγνητική τομογραφία, ή αξονική όταν η μαγνητική δεν είναι δυνατή, γιατί μερικά κατάγματα δεν φαίνονται αρχικά.
Παράλληλα γίνεται ο προεγχειρητικός έλεγχος: αιματολογικές εξετάσεις, καρδιογράφημα, ακτινογραφία θώρακα και εκτίμηση των φαρμάκων που λαμβάνει ο ασθενής, ιδίως των αντιπηκτικών. Στόχος είναι ο ασθενής να είναι έτοιμος για την επέμβαση χωρίς περιττή καθυστέρηση.
Θεραπεία: γιατί σχεδόν πάντα χειρουργείο
Η μη χειρουργική αντιμετώπιση σημαίνει εβδομάδες ακινησίας στο κρεβάτι, με μεγάλο κίνδυνο για πνευμονία, θρομβώσεις, κατακλίσεις και απώλεια της αυτονομίας. Γι’ αυτό το κάταγμα ισχίου αντιμετωπίζεται σχεδόν πάντα χειρουργικά, ακόμη και σε πολύ ηλικιωμένους. Εξαιρέσεις είναι λίγες, για παράδειγμα όταν ο ασθενής δεν περπατούσε πριν από το κάταγμα και η κατάσταση της υγείας του κάνει την αναισθησία πολύ επικίνδυνη.
Η επιλογή της επέμβασης εξαρτάται από τον τύπο του κατάγματος, την ηλικία, την ποιότητα του οστού και το πόσο δραστήριος ήταν ο ασθενής:
- Οστεοσύνθεση με βίδες: για κατάγματα αυχένα χωρίς μετατόπιση, και στους νεότερους, όπου προσπαθούμε να διατηρηθεί η φυσική κεφαλή του μηριαίου.
- Ημιαρθροπλαστική: αντικαθίσταται μόνο η κεφαλή του μηριαίου. Χρησιμοποιείται σε παρεκτοπισμένα κατάγματα αυχένα σε ηλικιωμένους με περιορισμένη κινητικότητα.
- Ολική αρθροπλαστική: αντικαθίστανται και τα δύο τμήματα της άρθρωσης. Προτιμάται σε δραστήριους ασθενείς με παρεκτοπισμένο κάταγμα αυχένα ή όταν υπάρχει ήδη αρθρίτιδα. Δείτε την ολική αρθροπλαστική ισχίου.
- Ενδομυελικός ήλος ή δυναμική βίδα με πλάκα: για τα διατροχαντήρια και υποτροχαντήρια κατάγματα, ώστε το κάταγμα να σταθεροποιηθεί και να επιτρέπεται η φόρτιση.
Μετά την επέμβαση: αποκατάσταση
Η αποκατάσταση ξεκινά από την επόμενη μέρα. Τα παρακάτω διαστήματα είναι ενδεικτικά. Το πρόγραμμα το καθορίζει ο χειρουργός, ανάλογα με την επέμβαση και τη γενική σας κατάσταση.
- Πρώτες μέρες: κινητοποίηση με περπατούρα, συνήθως με φόρτιση όσο επιτρέπει ο πόνος, αντιθρομβωτική αγωγή και έλεγχος του πόνου. Η νοσηλεία διαρκεί συνήθως λίγες μέρες.
- Πρώτες εβδομάδες: φυσικοθεραπεία στο σπίτι ή σε κέντρο αποκατάστασης, με ασκήσεις δύναμης και ισορροπίας. Σταδιακή μετάβαση από την περπατούρα στο μπαστούνι.
- Τρεις έως έξι μήνες: η βελτίωση στη βάδιση και στη δύναμη συνεχίζεται. Ορισμένοι ασθενείς επανέρχονται στο προηγούμενο επίπεδο, ενώ άλλοι χρειάζονται περισσότερη βοήθεια από πριν.
Η συνεργασία με παθολόγο ή γηρίατρο βοηθά στη ρύθμιση των συνοδών νοσημάτων και στην πρόληψη της μετεγχειρητικής σύγχυσης, που είναι συχνή στους ηλικιωμένους.
Επιστροφή στο σπίτι: τι βοηθά
Η επιστροφή στο σπίτι είναι μια σημαντική στιγμή για τον ασθενή και για την οικογένεια. Λίγη προετοιμασία κάνει τις πρώτες εβδομάδες πιο ασφαλείς:
- απομακρύνετε χαλάκια, καλώδια και έπιπλα που εμποδίζουν τη διαδρομή από το κρεβάτι στο μπάνιο,
- βάλτε ανυψωτικό στη λεκάνη της τουαλέτας και χειρολαβές, και προτιμήστε καρέκλα με μπράτσα και σταθερό κάθισμα,
- φροντίστε για φωτισμό τη νύχτα, γιατί πολλές πτώσεις γίνονται στη διαδρομή προς το μπάνιο,
- βεβαιωθείτε ότι ο ασθενής παίρνει σωστά τα φάρμακα, ιδίως την αντιθρομβωτική αγωγή, και πίνει αρκετά υγρά,
- οργανώστε από πριν τη φυσικοθεραπεία στο σπίτι ή σε κέντρο αποκατάστασης.
Η καλή διατροφή, με επαρκή πρωτεΐνη, βοηθά στην επούλωση και στην ανάκτηση της δύναμης. Τις πρώτες εβδομάδες ο ασθενής συνήθως χρειάζεται βοήθεια στο μπάνιο και στο ντύσιμο.
Πιθανές επιπλοκές
Το κάταγμα ισχίου είναι σοβαρός τραυματισμός, κυρίως λόγω της ηλικίας και των συνοδών προβλημάτων υγείας. Οι πιθανές επιπλοκές, γενικά, είναι:
- θρόμβωση στις φλέβες των ποδιών και πνευμονική εμβολή,
- πνευμονία, ουρολοίμωξη και κατακλίσεις, ιδίως όταν η κινητοποίηση καθυστερεί,
- σύγχυση μετά την επέμβαση,
- λοίμωξη του τραύματος,
- μη πώρωση ή οστεονέκρωση στα κατάγματα αυχένα που οστεοσυντέθηκαν, και εξάρθρημα μετά από αρθροπλαστική.
Η έγκαιρη επέμβαση, η γρήγορη κινητοποίηση και η καλή νοσηλευτική φροντίδα μειώνουν τον κίνδυνο για τις περισσότερες από αυτές.
Πρόληψη του επόμενου κατάγματος
Ένα κάταγμα ισχίου από απλή πτώση σημαίνει σχεδόν πάντα οστεοπόρωση και αυξημένο κίνδυνο για νέο κάταγμα. Γι’ αυτό η θεραπεία δεν τελειώνει με την επέμβαση:
- έλεγχος και θεραπεία της οστεοπόρωσης, που συχνά ξεκινά ήδη στη νοσηλεία ή στους πρώτους μήνες,
- ασκήσεις δύναμης και ισορροπίας, που συνεχίζονται μετά το τέλος της φυσικοθεραπείας,
- έλεγχος των φαρμάκων που προκαλούν ζάλη ή υπνηλία και της όρασης,
- ασφαλές σπίτι: φωτισμός τη νύχτα, χωρίς χαλάκια και καλώδια στο πάτωμα, χειρολαβές στο μπάνιο.
Στο ιατρείο μας στον Λευκό Σταυρό, στην Αθήνα, αντιμετωπίζουμε το κάταγμα ισχίου και οργανώνουμε μαζί με την οικογένεια την αποκατάσταση και την πρόληψη, ώστε ο ασθενής να επιστρέψει όσο γίνεται πιο γρήγορα και με ασφάλεια στην καθημερινότητά του.
Συχνές ερωτήσεις
Κάταγμα ισχίου: πόσο διαρκεί η αποκατάσταση;
Η κινητοποίηση ξεκινά συνήθως από την επόμενη μέρα της επέμβασης, με περπατούρα. Η μεγαλύτερη βελτίωση γίνεται τους πρώτους τρεις έως έξι μήνες, με τακτική φυσικοθεραπεία. Το αποτέλεσμα εξαρτάται πολύ από το πόσο δραστήριος ήταν ο ασθενής πριν από το κάταγμα.
Χρειάζεται πάντα χειρουργείο το κάταγμα ισχίου;
Σχεδόν πάντα. Η επέμβαση επιτρέπει στον ασθενή να σηκωθεί γρήγορα και μειώνει τις επιπλοκές της ακινησίας, όπως η πνευμονία και η θρόμβωση. Η συντηρητική αντιμετώπιση επιλέγεται σπάνια, κυρίως σε ασθενείς που δεν περπατούσαν πριν ή που ο κίνδυνος της αναισθησίας είναι πολύ μεγάλος.
Χειρουργείται ένα κάταγμα ισχίου σε ηλικιωμένο 90 ετών;
Ναι, στις περισσότερες περιπτώσεις. Η ηλικία από μόνη της δεν αποκλείει την επέμβαση. Αποφασιστικά είναι η γενική κατάσταση της υγείας και το πόσο λειτουργικός ήταν ο ασθενής. Η επέμβαση συνήθως είναι η πιο ασφαλής επιλογή για να ξαναπερπατήσει.
Ποια η διαφορά ανάμεσα σε κάταγμα αυχένα μηριαίου και διατροχαντήριο κάταγμα;
Το κάταγμα αυχένα μηριαίου βρίσκεται μέσα στην άρθρωση και μπορεί να διαταράξει την αιμάτωση της κεφαλής, γι' αυτό συχνά αντιμετωπίζεται με αρθροπλαστική. Το διατροχαντήριο βρίσκεται χαμηλότερα, έξω από την άρθρωση, και συνήθως αντιμετωπίζεται με ενδομυελικό ήλο ή πλάκα.
Πότε περπατάει κανείς μετά από κάταγμα ισχίου;
Τις περισσότερες φορές ο ασθενής σηκώνεται και κάνει τα πρώτα βήματα με περπατούρα από την πρώτη ή τη δεύτερη μέρα μετά την επέμβαση. Η μετάβαση σε μπαστούνι γίνεται σταδιακά μέσα στις επόμενες εβδομάδες, σύμφωνα με τις οδηγίες του χειρουργού και του φυσικοθεραπευτή.
Πώς προλαμβάνεται το κάταγμα ισχίου;
Με θεραπεία της οστεοπόρωσης όταν υπάρχει, τακτική άσκηση για τη δύναμη και την ισορροπία, και μέτρα κατά των πτώσεων: καλός φωτισμός, χωρίς χαλάκια, χειρολαβές στο μπάνιο, έλεγχος της όρασης και των φαρμάκων που προκαλούν ζάλη. Μετά από ένα κάταγμα, τα μέτρα αυτά είναι ακόμη πιο σημαντικά.
Οι πληροφορίες της σελίδας είναι ενημερωτικές και δεν αντικαθιστούν την ιατρική εξέταση. Η διάγνωση και η θεραπεία αποφασίζονται μετά από αξιολόγηση από ορθοπαιδικό.