Οστεονέκρωση ισχίου (μηριαίας κεφαλής)

Τι είναι η οστεονέκρωση ισχίου

Η κεφαλή του μηριαίου οστού, το «μπαλάκι» της άρθρωσης του ισχίου, αιματώνεται από λίγα και λεπτά αγγεία. Όταν η ροή του αίματος σε ένα τμήμα της διακοπεί, τα κύτταρα του οστού εκεί πεθαίνουν. Η πάθηση λέγεται οστεονέκρωση ισχίου, άσηπτη νέκρωση ή ισχαιμική νέκρωση της μηριαίας κεφαλής. «Άσηπτη» σημαίνει ότι δεν οφείλεται σε μόλυνση.

Το νεκρωμένο οστό χάνει σταδιακά την αντοχή του. Με τα φορτία της καθημερινότητας μπορεί να δημιουργηθούν μικρά κατάγματα κάτω από τον χόνδρο, και η στρογγυλή κεφαλή να «υποχωρήσει», δηλαδή να πλατύνει και να χάσει το σχήμα της. Από εκεί και πέρα η άρθρωση φθείρεται πιο γρήγορα και εξελίσσεται σε οστεοαρθρίτιδα ισχίου. Δεν εξελίσσονται όλες οι βλάβες με τον ίδιο ρυθμό. Οι μικρές βλάβες μπορεί να μείνουν σταθερές για μεγάλο διάστημα.

Αιτίες και παράγοντες κινδύνου

Η οστεονέκρωση μπορεί να είναι μετατραυματική ή να εμφανιστεί χωρίς τραυματισμό. Οι πιο γνωστοί παράγοντες κινδύνου είναι:

• τραυματισμοί που διακόπτουν τα αγγεία της κεφαλής, όπως το εξάρθρημα του ισχίου και το κάταγμα του αυχένα του μηριαίου,
• η λήψη κορτιζόνης (κορτικοστεροειδών) σε υψηλές δόσεις ή για μεγάλο διάστημα, για παράδειγμα σε ρευματολογικά νοσήματα, σε μεταμοσχεύσεις ή σε ορισμένες αιματολογικές θεραπείες,
• η συστηματική κατανάλωση αλκοόλ και το κάπνισμα,
• αιματολογικά νοσήματα, όπως η δρεπανοκυτταρική αναιμία, και διαταραχές της πήξης,
• σπανιότερα, η νόσος των δυτών, η νόσος Gaucher και η ακτινοθεραπεία στην περιοχή της λεκάνης.

Σε αρκετούς ανθρώπους δεν βρίσκεται συγκεκριμένη αιτία. Αν παίρνετε κορτιζόνη, μην τη διακόψετε μόνοι σας. Η δοσολογία συζητείται με τον γιατρό που τη συνταγογραφεί.

Συμπτώματα

Στα πολύ αρχικά στάδια η οστεονέκρωση μπορεί να μην προκαλεί καθόλου ενόχληση. Συχνά ανακαλύπτεται τυχαία στο άλλο ισχίο, όταν γίνεται μαγνητική για το ισχίο που πονά. Όταν εμφανίζονται συμπτώματα, συνήθως είναι:

• πόνος στη βουβωνική χώρα, που μπορεί να απλώνεται στον μηρό, στον γλουτό ή στο γόνατο,
• πόνος αρχικά στο περπάτημα και στη φόρτιση, και αργότερα και στην ανάπαυση ή τη νύχτα,
• χωλότητα και περιορισμός της κίνησης του ισχίου, κυρίως της στροφής,
• ξαφνική επιδείνωση του πόνου, που μπορεί να σημαίνει ότι η κεφαλή υποχώρησε.

Τα συμπτώματα μοιάζουν με εκείνα άλλων παθήσεων του ισχίου, όπως η παροδική οστεοπόρωση ή η αρχόμενη αρθρίτιδα. Ένας πόνος στη βουβωνική χώρα σε νεότερο άνθρωπο, ιδιαίτερα αν υπάρχουν παράγοντες κινδύνου, δεν πρέπει να αποδίδεται εύκολα σε «μυϊκό τράβηγμα».

Διάγνωση και στάδια

Η διάγνωση ξεκινά από το ιστορικό: φάρμακα, κατανάλωση αλκοόλ, παλαιότεροι τραυματισμοί, άλλα νοσήματα. Στην κλινική εξέταση ελέγχουμε την κίνηση και τον πόνο στο ισχίο και εξετάζουμε και την άλλη πλευρά.

Η ακτινογραφία είναι συχνά φυσιολογική στην αρχή. Αργότερα δείχνει αλλαγές στην πυκνότητα του οστού, μια λεπτή γραμμή κατάγματος κάτω από τον χόνδρο ή την υποχώρηση της κεφαλής. Η μαγνητική τομογραφία είναι η πιο ευαίσθητη εξέταση. Δείχνει τη βλάβη πριν φανεί στην ακτινογραφία, το μέγεθος και τη θέση της, και συνήθως γίνεται και στα δύο ισχία. Σε ορισμένες περιπτώσεις χρειάζεται και αξονική τομογραφία, για να φανεί καλύτερα αν υπάρχει κάταγμα κάτω από τον χόνδρο.

Η οστεονέκρωση ταξινομείται σε στάδια. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η κεφαλή έχει ήδη υποχωρήσει. Πριν από την υποχώρηση υπάρχουν επιλογές που προσπαθούν να διατηρήσουν το δικό σας ισχίο. Μετά, η συζήτηση στρέφεται συνήθως στην αρθροπλαστική.

Θεραπεία στα αρχικά στάδια

Στόχος είναι να διατηρηθεί το σχήμα της κεφαλής και να καθυστερήσει ή να αποφευχθεί η φθορά. Η επιλογή εξαρτάται από το μέγεθος και τη θέση της βλάβης, τα συμπτώματα και την ηλικία σας:

• αντιμετώπιση των παραγόντων κινδύνου, όπως η διακοπή του αλκοόλ και του καπνίσματος και η επανεξέταση της κορτιζόνης από τον θεράποντα γιατρό,
• παρακολούθηση με επαναληπτικές απεικονίσεις, για μικρές βλάβες χωρίς συμπτώματα,
• αναλγητικά, εφόσον σας τα συστήσει ο γιατρός, και προσωρινή χρήση βακτηριών όταν το περπάτημα πονά. Η αποφόρτιση ανακουφίζει, αλλά μόνη της συνήθως δεν σταματά την εξέλιξη,
• πυρηνική αποσυμπίεση (core decompression): μια επέμβαση με μικρή τομή, κατά την οποία ανοίγεται ένα κανάλι στο οστό της κεφαλής για να μειωθεί η πίεση μέσα σε αυτό και να ενισχυθεί η αναγέννηση του οστού. Μπορεί να συνδυαστεί με μόσχευμα οστού ή με συμπύκνωμα μυελού των οστών.

Μετά από πυρηνική αποσυμπίεση χρειάζονται συνήθως βακτηρίες για μερικές εβδομάδες, ώστε να προστατευτεί το οστό όσο επουλώνεται, και ακολουθεί τακτική απεικονιστική παρακολούθηση. Οι επεμβάσεις διατήρησης έχουν περισσότερες πιθανότητες να βοηθήσουν όταν γίνονται πριν από την υποχώρηση της κεφαλής. Γι’ αυτό ο πόνος στη βουβωνική χώρα σε κάποιον με παράγοντες κινδύνου χρειάζεται έγκαιρη εκτίμηση.

Όταν η κεφαλή έχει υποχωρήσει

Όταν η κεφαλή έχει χάσει το σχήμα της και ο χόνδρος έχει φθαρεί, οι επεμβάσεις διατήρησης σπάνια βοηθούν. Αν ο πόνος περιορίζει την καθημερινότητα, η λύση που προτείνεται συνήθως είναι η ολική αρθροπλαστική ισχίου, που αντικαθιστά την κεφαλή και την κοτύλη με τεχνητά μέρη. Επειδή η οστεονέκρωση αφορά συχνά νεότερους ανθρώπους, ο σχεδιασμός λαμβάνει υπόψη ότι η πρόθεση θα χρειαστεί να λειτουργεί για πολλά χρόνια. Σε κατάλληλες περιπτώσεις, η επέμβαση μπορεί να γίνει με ρομποτική υποβοήθηση.

Η αρθροπλαστική επιφανείας (hip resurfacing) συνήθως δεν είναι κατάλληλη όταν μεγάλο μέρος της κεφαλής είναι νεκρωμένο, γιατί το κάλυμμα χρειάζεται υγιές οστό για να στηριχθεί.

Η αποκατάσταση μετά από αρθροπλαστική για οστεονέκρωση είναι παρόμοια με την αρθροπλαστική για αρθρίτιδα: βάδιση με βοήθημα από την πρώτη μέρα και σταδιακή επιστροφή στις δραστηριότητες μέσα σε λίγους μήνες. Αν συνεχίζεται η αιτία, για παράδειγμα η ανάγκη για κορτιζόνη, ο σχεδιασμός της επέμβασης και της αποκατάστασης γίνεται σε συνεργασία με τον θεράποντα γιατρό σας.

Παρακολούθηση και πρόληψη

Η οστεονέκρωση δεν προλαμβάνεται πάντα. Μπορείτε όμως να μειώσετε τον κίνδυνο αποφεύγοντας την υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ και το κάπνισμα. Αν χρειάζεστε μακροχρόνια κορτιζόνη, ενημερώστε τον γιατρό σας για οποιονδήποτε πόνο στο ισχίο. Αν έχει ήδη διαγνωστεί οστεονέκρωση στο ένα ισχίο, το άλλο παρακολουθείται, ακόμη κι αν δεν πονά. Σε όσους παρακολουθούνται χωρίς επέμβαση, οι επαναληπτικές απεικονίσεις δείχνουν αν η βλάβη μένει σταθερή ή αν το σχήμα της κεφαλής αρχίζει να αλλάζει, ώστε η θεραπεία να προσαρμοστεί έγκαιρα.

Στο ιατρείο μας στον Λευκό Σταυρό, στην Αθήνα, εκτιμούμε το στάδιο της βλάβης με τις κατάλληλες απεικονίσεις και εξηγούμε τις επιλογές, από την παρακολούθηση έως την αρθροπλαστική. Όταν υπάρχει υποκείμενο νόσημα, συνεργαζόμαστε με τον θεράποντα γιατρό σας.