Με μια ματιά
- Στο εξάρθρημα τα οστά της άρθρωσης χάνουν εντελώς την επαφή τους. Στο υπεξάρθρημα η μετατόπιση είναι μερική.
- Τα πιο συχνά εξαρθρήματα αφορούν τον ώμο, τα δάχτυλα, τον αγκώνα και την επιγονατίδα.
- Δεν πρέπει να προσπαθήσετε να «βάλετε» μόνοι σας την άρθρωση στη θέση της, γιατί μπορεί να συνυπάρχει κάταγμα ή βλάβη σε νεύρο ή αγγείο.
- Μετά την ανάταξη, η φυσικοθεραπεία αποκαθιστά την κίνηση και τη δύναμη και μειώνει τον κίνδυνο να ξαναβγεί η άρθρωση.
Τι είναι το εξάρθρημα
Κάθε άρθρωση συγκρατείται από το σχήμα των οστών, από τον αρθρικό θύλακο, από συνδέσμους και από τους μύες γύρω της. Όταν μια δύναμη ξεπεράσει αυτά τα στηρίγματα, τα οστά μετατοπίζονται και η άρθρωση «βγαίνει». Αυτό είναι το εξάρθρημα, ή εξάρθρωση της άρθρωσης. Όταν η μετατόπιση είναι μερική και η άρθρωση επανέρχεται, μιλάμε για υπεξάρθρημα.
Τα πιο συχνά εξαρθρήματα είναι:
- Ώμος: η πιο ευκίνητη άρθρωση του σώματος και η πιο συχνή θέση εξαρθρήματος. Δείτε το εξάρθρημα και την αστάθεια ώμου.
- Δάχτυλα, συχνά σε αθλήματα με μπάλα.
- Αγκώνας, συνήθως από πτώση με τεντωμένο χέρι, συχνά μαζί με κάταγμα.
- Επιγονατίδα, σε στροφή του γόνατος, ιδίως σε νέους. Δείτε την αστάθεια και το εξάρθρημα επιγονατίδας.
- Ακρωμιοκλειδική άρθρωση, στην κορυφή του ώμου, από πτώση πάνω στον ώμο.
- Ισχίο: το φυσικό ισχίο εξαρθρώνεται μόνο με πολύ μεγάλη δύναμη, όπως σε τροχαίο, ενώ μια πρόθεση ισχίου μπορεί να εξαρθρωθεί και σε απλή κίνηση.
Συμπτώματα και πρώτες βοήθειες
Τα συμπτώματα εμφανίζονται αμέσως:
- έντονος πόνος τη στιγμή του τραυματισμού,
- εμφανής παραμόρφωση, η άρθρωση φαίνεται «λάθος»,
- αδυναμία να κινήσετε την άρθρωση, που συχνά κρατιέται σε μία θέση,
- πρήξιμο και μώλωπας, και μερικές φορές μούδιασμα ή μυρμήγκιασμα πιο κάτω στο άκρο.
Μέχρι να εξεταστείτε:
- ακινητοποιήστε το άκρο στη θέση που βρίσκεται, για παράδειγμα με μια αυτοσχέδια ανάρτηση για το χέρι,
- βάλτε πάγο τυλιγμένο σε πανί,
- μην προσπαθήσετε να βάλετε την άρθρωση στη θέση της και μην αφήσετε άλλους να το κάνουν,
- μη φάτε και μην πιείτε, σε περίπτωση που χρειαστεί μέθη ή αναισθησία για την ανάταξη,
- πηγαίνετε στα επείγοντα το συντομότερο. Όσο περνά ο χρόνος, οι μύες σφίγγουν και η ανάταξη γίνεται δυσκολότερη.
Πότε να δείτε γιατρό άμεσα
- Το άκρο κάτω από το εξάρθρημα είναι κρύο, χλωμό ή μουδιασμένο: χρειάζεται επείγουσα ανάταξη.
- Υπάρχει τραύμα πάνω από την άρθρωση ή φαίνεται οστό.
- Πόνος και παραμόρφωση στο ισχίο μετά από τροχαίο ή αρθροπλαστική.
- Η άρθρωση έχει βγει περισσότερες από μία φορές.
Διάγνωση
Στην εξέταση ελέγχουμε πρώτα την κυκλοφορία και τα νεύρα πιο κάτω από τον τραυματισμό: τον σφυγμό, το χρώμα και τη θερμοκρασία του δέρματος, την αισθητικότητα και την κίνηση των δαχτύλων. Αν υπάρχει πρόβλημα στην κυκλοφορία, η ανάταξη γίνεται επειγόντως.
Οι ακτινογραφίες πριν από την ανάταξη επιβεβαιώνουν το εξάρθρημα και δείχνουν αν συνυπάρχει κάταγμα, που μπορεί να αλλάξει τον τρόπο αντιμετώπισης. Ακτινογραφίες γίνονται και μετά την ανάταξη, για να επιβεβαιωθεί ότι η άρθρωση είναι στη θέση της. Η μαγνητική τομογραφία γίνεται αργότερα, όταν χρειάζεται να εκτιμηθούν οι βλάβες στους συνδέσμους, στον θύλακο, στον χόνδρο ή στους τένοντες, για παράδειγμα σε νέους με εξάρθρημα ώμου ή επιγονατίδας.
Θεραπεία
Η βασική θεραπεία είναι η κλειστή ανάταξη: ο γιατρός επαναφέρει την άρθρωση στη θέση της με συγκεκριμένους χειρισμούς, χωρίς τομή, με αναλγησία ή μέθη. Τα δάχτυλα ανατάσσονται συχνά με τοπική αναισθησία, ενώ το ισχίο χρειάζεται γενική αναισθησία.
Μετά την ανάταξη ακολουθεί σύντομη ακινητοποίηση, με ανάρτηση, νάρθηκα ή κηδεμόνα, για να ηρεμήσουν οι ιστοί. Η διάρκεια εξαρτάται από την άρθρωση και είναι συνήθως σύντομη, γιατί η παρατεταμένη ακινησία προκαλεί δυσκαμψία, ιδίως στον αγκώνα.
Χειρουργική αντιμετώπιση χρειάζεται όταν:
- η κλειστή ανάταξη δεν είναι δυνατή, συνήθως επειδή κάποιος ιστός έχει εγκλωβιστεί μέσα στην άρθρωση,
- συνυπάρχει κάταγμα που επηρεάζει τη σταθερότητα ή την αρθρική επιφάνεια,
- η άρθρωση παραμένει ασταθής ή εξαρθρώνεται ξανά,
- υπάρχουν σοβαρές βλάβες στους συνδέσμους ή στους τένοντες,
- υπάρχει βλάβη σε αγγείο ή νεύρο.
Στο εξάρθρημα της ακρωμιοκλειδικής άρθρωσης, η αντιμετώπιση εξαρτάται από τη βαρύτητα. Οι ήπιες μορφές αντιμετωπίζονται με ανάρτηση για λίγες μέρες και φυσικοθεραπεία, και συχνά μένει μόνο ένα μικρό «σκαλοπάτι» στην κορυφή του ώμου. Στις σοβαρές μορφές, ιδίως σε νέους ανθρώπους με απαιτητική χρήση του χεριού, συζητείται χειρουργική αποκατάσταση.
Όταν μια πρόθεση ισχίου εξαρθρώνεται επανειλημμένα, μπορεί να χρειαστεί αναθεώρηση της αρθροπλαστικής.
Αποκατάσταση
Η φυσικοθεραπεία ξεκινά συνήθως νωρίς, με ήπιες κινήσεις, και προχωρά σταδιακά σε ασκήσεις ενδυνάμωσης και ελέγχου της κίνησης. Τα διαστήματα είναι ενδεικτικά. Το πρόγραμμα το καθορίζει ο γιατρός σας.
- Δάχτυλα: επιστροφή στις περισσότερες δραστηριότητες συνήθως σε λίγες εβδομάδες. Το πρήξιμο μπορεί να κρατήσει περισσότερο.
- Ώμος και αγκώνας: η κίνηση επανέρχεται σταδιακά μέσα σε μερικές εβδομάδες. Η επιστροφή σε αθλήματα επαφής ή ρίψεων χρειάζεται συνήθως αρκετούς μήνες.
- Επιγονατίδα: μετά από ένα πρώτο εξάρθρημα, η φόρτιση επιτρέπεται συνήθως νωρίς, με νάρθηκα για λίγο διάστημα. Η ενδυνάμωση του τετρακέφαλου και των μυών του ισχίου είναι το κλειδί για να μην ξαναβγεί.
- Ισχίο: μετά από εξάρθρημα φυσικού ισχίου η αποκατάσταση είναι μακρύτερη και χρειάζεται παρακολούθηση για πιθανή διαταραχή της αιμάτωσης της κεφαλής του μηριαίου.
Εξάρθρημα στα μικρά παιδιά και σε πρόθεση ισχίου
Δύο περιπτώσεις έχουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά.
Ο «αγκώνας της νταντάς» είναι ένα υπεξάρθρημα στον αγκώνα των μικρών παιδιών προσχολικής ηλικίας. Συμβαίνει συνήθως όταν το παιδί τραβηχτεί απότομα από το χέρι, για παράδειγμα για να μην πέσει ή όταν το σηκώνουμε από τα χέρια. Το παιδί κλαίει, κρατά το χέρι ακίνητο δίπλα στο σώμα και αρνείται να το χρησιμοποιήσει. Ο γιατρός το ανατάσσει συνήθως με έναν απλό χειρισμό, και το παιδί ξαναχρησιμοποιεί το χέρι μέσα σε λίγα λεπτά. Αν το παιδί έπεσε ή υπάρχει πρήξιμο, γίνεται πρώτα ακτινογραφία για να αποκλειστεί κάταγμα.
Το εξάρθρημα πρόθεσης ισχίου συμβαίνει πιο συχνά τους πρώτους μήνες μετά την αρθροπλαστική, σε έντονη κάμψη ή στροφή του ποδιού. Το πόδι φαίνεται κοντύτερο και στραμμένο, και ο πόνος είναι έντονος. Η ανάταξη γίνεται στο νοσοκομείο, συνήθως με μέθη ή αναισθησία, χωρίς τομή. Αν το εξάρθρημα επαναλαμβάνεται, αναζητούμε την αιτία, όπως τη θέση των εξαρτημάτων ή αδυναμία των μυών, και συζητάμε τη λύση.
Πρόληψη υποτροπής
Μετά από ένα εξάρθρημα, η άρθρωση μπορεί να μείνει πιο ασταθής, ιδίως στον ώμο και στην επιγονατίδα και ιδίως σε νέους ανθρώπους. Για να μειωθεί ο κίνδυνος:
- ολοκληρώστε το πρόγραμμα φυσικοθεραπείας, ακόμη κι αν ο πόνος έχει υποχωρήσει,
- επιστρέψτε στο άθλημα μόνο όταν η δύναμη και ο έλεγχος της κίνησης έχουν αποκατασταθεί, όχι μόνο όταν σταματήσει ο πόνος,
- στα δάχτυλα, μια απλή δέση με το διπλανό δάχτυλο προστατεύει την άρθρωση τις πρώτες εβδομάδες της επιστροφής στο άθλημα,
- αν έχετε πρόθεση ισχίου, ακολουθήστε τις οδηγίες για τις θέσεις που πρέπει να αποφεύγετε τους πρώτους μήνες.
Αν η άρθρωση ξαναβγαίνει, συζητάμε μαζί σας τη χειρουργική σταθεροποίηση. Στο ιατρείο μας στον Λευκό Σταυρό, στην Αθήνα, παρακολουθούμε την αποκατάσταση μετά από εξάρθρημα και εκτιμούμε αν υπάρχουν βλάβες που χρειάζονται περαιτέρω θεραπεία. Δείτε επίσης τη σελίδα για τα κατάγματα και εξαρθρήματα.
Συχνές ερωτήσεις
Εξάρθρημα: τι είναι;
Είναι η πλήρης μετατόπιση των οστών μιας άρθρωσης, ώστε οι αρθρικές επιφάνειες να μην ακουμπούν πια. Προκαλεί έντονο πόνο, παραμόρφωση και αδυναμία κίνησης. Όταν η μετατόπιση είναι μερική και η άρθρωση επανέρχεται μόνη της, μιλάμε για υπεξάρθρημα.
Ποια η διαφορά ανάμεσα σε εξάρθρημα, κάταγμα και διάστρεμμα;
Στο κάταγμα σπάει το οστό. Στο εξάρθρημα τα οστά μένουν ακέραια, αλλά η άρθρωση βγαίνει από τη θέση της. Στο διάστρεμμα τραυματίζονται οι σύνδεσμοι, χωρίς η άρθρωση να μείνει μετατοπισμένη. Συχνά συνυπάρχουν, γι' αυτό χρειάζεται εξέταση και ακτινογραφία.
Μπορώ να βάλω μόνος μου την άρθρωση στη θέση της;
Δεν συνιστάται. Μπορεί να συνυπάρχει κάταγμα ή να τραυματιστεί νεύρο ή αγγείο κατά τον χειρισμό. Η ανάταξη πρέπει να γίνει από γιατρό, συνήθως μετά από ακτινογραφία και με κατάλληλη αναλγησία.
Πόσο καιρό χρειάζεται για να επανέλθει μια άρθρωση μετά από εξάρθρημα;
Εξαρτάται από την άρθρωση και τις συνοδές βλάβες. Τα δάχτυλα συνήθως επανέρχονται σε λίγες εβδομάδες, ενώ ο ώμος και ο αγκώνας χρειάζονται μερικές εβδομάδες για την κίνηση και αρκετούς μήνες για την πλήρη επιστροφή στον αθλητισμό. Το πρόγραμμα το καθορίζει ο γιατρός σας.
Χρειάζεται χειρουργείο μετά από εξάρθρημα;
Τις περισσότερες φορές όχι. Χειρουργείο χρειάζεται όταν η ανάταξη δεν είναι δυνατή χωρίς τομή, όταν συνυπάρχει σημαντικό κάταγμα ή βλάβη σε αγγείο ή νεύρο, ή όταν η άρθρωση εξαρθρώνεται ξανά και ξανά.
Ξαναβγαίνει μια άρθρωση που έχει εξαρθρωθεί;
Μπορεί, ιδίως ο ώμος και η επιγονατίδα σε νέους και δραστήριους ανθρώπους. Η ολοκληρωμένη φυσικοθεραπεία μειώνει τον κίνδυνο. Αν η άρθρωση ξαναβγεί, συζητάμε τη χειρουργική σταθεροποίηση.
Οι πληροφορίες της σελίδας είναι ενημερωτικές και δεν αντικαθιστούν την ιατρική εξέταση. Η διάγνωση και η θεραπεία αποφασίζονται μετά από αξιολόγηση από ορθοπαιδικό.