Αρθρίτιδα αντίχειρα: οστεοαρθρίτιδα της βάσης του αντίχειρα

Τι είναι η αρθρίτιδα αντίχειρα

Στη βάση του αντίχειρα, κοντά στον καρπό, το πρώτο μετακάρπιο οστό αρθρώνεται με ένα μικρό οστό του καρπού, το τραπέζιο. Η τραπεζιομετακάρπια άρθρωση έχει σχήμα σέλας. Επιτρέπει στον αντίχειρα να κινείται σε πολλές κατευθύνσεις και να ακουμπά τα άλλα δάχτυλα, μια κίνηση απαραίτητη για το πιάσιμο. Γι’ αυτό όμως δέχεται μεγάλα φορτία σε κάθε τσίμπημα και σφίξιμο.

Στην οστεοαρθρίτιδα ο χόνδρος που καλύπτει τις αρθρικές επιφάνειες φθείρεται σταδιακά. Οι σύνδεσμοι που σταθεροποιούν την άρθρωση χαλαρώνουν, η βάση του αντίχειρα μετατοπίζεται λίγο προς τα έξω και σχηματίζονται οστεόφυτα. Η πάθηση ονομάζεται και ριζάρθρωση, από τη «ρίζα» του αντίχειρα.

Παράγοντες που την ευνοούν:

• το γυναικείο φύλο και η ηλικία μετά την εμμηνόπαυση,
• η κληρονομικότητα,
• η χαλαρότητα των συνδέσμων,
• παλαιός τραυματισμός ή κάταγμα στη βάση του αντίχειρα,
• εργασίες με επαναλαμβανόμενο, δυνατό τσίμπημα.

Η αρθρίτιδα του αντίχειρα συνυπάρχει συχνά με οστεοαρθρίτιδα σε άλλες αρθρώσεις των δαχτύλων, καθώς και με το σύνδρομο καρπιαίου σωλήνα.

Συμπτώματα

Τα πιο συχνά συμπτώματα είναι:

• πόνος στη βάση του αντίχειρα, εκεί όπου ενώνεται με τον καρπό, που χειροτερεύει στο τσίμπημα και στο σφίξιμο,
• δυσκολία σε καθημερινές κινήσεις: άνοιγμα βάζων και μπουκαλιών, γύρισμα κλειδιών, γράψιμο, κούμπωμα, κράτημα ενός φλιτζανιού,
• πρήξιμο και ευαισθησία στη βάση του αντίχειρα,
• μειωμένη δύναμη, ώστε σας πέφτουν αντικείμενα,
• σε πιο προχωρημένη νόσο, αλλαγή στο σχήμα: η βάση του αντίχειρα «εξέχει», ο αντίχειρας κλείνει προς την παλάμη και η μεσαία του άρθρωση λυγίζει προς τα πίσω για να αντισταθμίσει.

Ο πόνος ξεκινά συνήθως ως ενόχληση μετά από έντονη χρήση και με τον καιρό μπορεί να γίνει πιο συχνός, ακόμη και στην ηρεμία ή τη νύχτα. Η βαρύτητα των συμπτωμάτων δεν αντιστοιχεί πάντα στην εικόνα της ακτινογραφίας.

Διάγνωση

Η διάγνωση γίνεται με την εξέταση και μια απλή ακτινογραφία. Ψηλαφούμε τη βάση του αντίχειρα, ελέγχουμε τη σταθερότητα και τη δύναμη και κάνουμε μια ήπια δοκιμασία, πιέζοντας και περιστρέφοντας τον αντίχειρα πάνω στον καρπό. Αν αυτό αναπαράγει τον πόνο, η διάγνωση είναι πιθανή.

Η ακτινογραφία δείχνει τη στένωση του διαστήματος της άρθρωσης, τα οστεόφυτα και τη θέση της άρθρωσης. Βοηθά να εκτιμηθεί το στάδιο της νόσου και αν έχουν επηρεαστεί και οι γειτονικές αρθρώσεις του καρπού, κάτι που επηρεάζει την επιλογή της επέμβασης.

Παρόμοιο πόνο στην περιοχή μπορεί να προκαλέσουν η τενοντοελυτρίτιδα De Quervain, που πονά λίγο πιο ψηλά, στην πλευρά του καρπού, ένα κάταγμα του σκαφοειδούς ή ένας εκτινασσόμενος αντίχειρας. Συχνά οι παθήσεις αυτές συνυπάρχουν.

Αρθρίτιδα αντίχειρα: θεραπεία χωρίς χειρουργείο

Η συντηρητική θεραπεία είναι η πρώτη επιλογή και βοηθά πολλούς ασθενείς για μεγάλα διαστήματα:

• Νάρθηκας αντίχειρα: σταθεροποιεί τη βάση του αντίχειρα. Φοριέται στις δραστηριότητες που πονούν ή τη νύχτα και συχνά μειώνει σημαντικά τον πόνο.
• Ασκήσεις και εργοθεραπεία χεριού: ενδυνάμωση των μυών που σταθεροποιούν τον αντίχειρα και τρόποι να προστατεύετε την άρθρωση στις καθημερινές κινήσεις.
• Βοηθήματα: ανοιχτήρια για βάζα, στυλό και μαχαιροπίρουνα με παχύτερη λαβή, κλειδιά με μεγαλύτερη λαβή.
• Φάρμακα: αναλγητικά ή αντιφλεγμονώδη, από το στόμα ή σε τοπική μορφή, εφόσον σας τα συστήσει ο γιατρός.
• Ένεση κορτιζόνης στην άρθρωση: μπορεί να ανακουφίσει για εβδομάδες ή μήνες, ιδίως σε πρώιμα στάδια ή σε έξαρση του πόνου.

Ορισμένοι ασθενείς ρωτούν και για άλλες ενέσιμες θεραπείες. Τα στοιχεία για αυτές στη βάση του αντίχειρα είναι πιο περιορισμένα, γι’ αυτό τις συζητάμε κατά περίπτωση. Ο πόνος συχνά κυμαίνεται, με περιόδους έξαρσης και περιόδους ηρεμίας.

Στην καθημερινότητα, η προστασία της άρθρωσης κάνει διαφορά. Κρατάτε αντικείμενα με όλη την παλάμη και όχι με τσίμπημα ανάμεσα στον αντίχειρα και στον δείκτη. Ανοίγετε βάζα με αντιολισθητικό πανάκι ή ανοιχτήρι, σηκώνετε κατσαρόλες με τα δύο χέρια και κάνετε διαλείμματα στο γράψιμο, στο ράψιμο και στην κηπουρική. Η ζέστη, για παράδειγμα σε ζεστό νερό το πρωί, μειώνει συχνά τη δυσκαμψία.

Πότε χρειάζεται χειρουργείο

Χειρουργική επέμβαση συζητάμε όταν ο πόνος επιμένει και περιορίζει την καθημερινότητα παρά τη σωστή συντηρητική θεραπεία για αρκετούς μήνες. Η απόφαση βασίζεται στον πόνο και στη λειτουργία, όχι μόνο στην ακτινογραφία. Οι κύριες επιλογές είναι:

• Τραπεζιεκτομή: αφαιρείται το μικρό τραπέζιο οστό, ώστε να μην τρίβονται πια οι φθαρμένες επιφάνειες. Συχνά συνδυάζεται με ανακατασκευή συνδέσμου ή με παρεμβολή τένοντα στον κενό χώρο, για να στηριχθεί ο αντίχειρας. Είναι η πιο διαδεδομένη επέμβαση για τη ριζάρθρωση.
• Αρθρόδεση: τα οστά της άρθρωσης συνενώνονται μόνιμα, ώστε η άρθρωση να γίνει σταθερή και ανώδυνη. Προτιμάται σε ορισμένους νεότερους ασθενείς με βαριά χειρωνακτική εργασία, που χρειάζονται δύναμη στο τσίμπημα, με το τίμημα της απώλειας κάποιας κίνησης.
• Αρθροπλαστική: η άρθρωση αντικαθίσταται με μικρή πρόθεση. Εφαρμόζεται σε επιλεγμένους ασθενείς, και η καταλληλότητά της εξαρτάται από την ανατομία και τις απαιτήσεις σας.

Αν η μεσαία άρθρωση του αντίχειρα έχει λυγίσει προς τα πίσω, μπορεί να διορθωθεί στην ίδια επέμβαση. Η επέμβαση γίνεται συνήθως με περιοχική αναισθησία του χεριού και χωρίς διανυκτέρευση. Επειδή το χέρι θα μείνει ακινητοποιημένο για μερικές εβδομάδες, καλό είναι να οργανώσετε από πριν τη βοήθεια που θα χρειαστείτε στο σπίτι και στη δουλειά.

Αποκατάσταση μετά την επέμβαση

Τα παρακάτω διαστήματα είναι ενδεικτικά και διαφέρουν ανάλογα με την τεχνική. Το πρόγραμμα το καθορίζει ο χειρουργός μαζί με τον εργοθεραπευτή.

• Πρώτες εβδομάδες: ο αντίχειρας ακινητοποιείται με γύψινο ή πλαστικό νάρθηκα, συνήθως για τέσσερις έως έξι εβδομάδες, ενώ τα υπόλοιπα δάχτυλα κινούνται ελεύθερα.
• Στη συνέχεια: ο νάρθηκας φοριέται μόνο για προστασία και ξεκινούν ασκήσεις κίνησης και, αργότερα, ενδυνάμωσης.
• Δύναμη και πλήρης χρήση: η δύναμη στο τσίμπημα επανέρχεται σταδιακά. Το τελικό αποτέλεσμα φαίνεται συνήθως μετά από αρκετούς μήνες, και η βελτίωση μπορεί να συνεχίζεται έως και έναν χρόνο.

Πιθανές επιπλοκές, γενικά, είναι ο ερεθισμός ενός μικρού αισθητικού νεύρου με μούδιασμα στη ράχη του αντίχειρα, η ευαισθησία της ουλής, η δυσκαμψία και, σπάνια, ο επίμονος πόνος. Μετά από αρθρόδεση υπάρχει πιθανότητα να μη συνενωθούν τα οστά, ενώ μετά από αρθροπλαστική η πρόθεση μπορεί σπάνια να χαλαρώσει ή να εξαρθρωθεί.

Στο ιατρείο μας στην Αθήνα εξηγούμε τι δείχνει η ακτινογραφία σας και σχεδιάζουμε μαζί ένα πλάνο, ξεκινώντας από τα απλά μέτρα και προχωρώντας σε επέμβαση μόνο όταν χρειάζεται.