Με μια ματιά
- Ο πρόσθιος χιαστός δεν επουλώνεται αξιόπιστα μόνος του όταν σπάσει πλήρως. Η συνδεσμοπλαστική τον αντικαθιστά με νέο ιστό.
- Τα πιο συχνά μοσχεύματα προέρχονται από τους οπίσθιους μηριαίους τένοντες, τον επιγονατιδικό τένοντα ή τον τένοντα του τετρακέφαλου.
- Η επέμβαση γίνεται συνήθως όταν το γόνατο έχει ηρεμήσει, έχει ξεπρηστεί και κινείται ελεύθερα.
- Η επιστροφή στα αθλήματα βασίζεται σε κριτήρια δύναμης και λειτουργίας και όχι μόνο στον χρόνο που πέρασε.
- Η φυσικοθεραπεία μετά τη συνδεσμοπλαστική είναι εξίσου σημαντική με την ίδια την επέμβαση.
Τι είναι η συνδεσμοπλαστική χιαστού
Ο πρόσθιος χιαστός σύνδεσμος βρίσκεται στο κέντρο του γόνατος και συνδέει το μηριαίο οστό με την κνήμη. Εμποδίζει την κνήμη να γλιστρά προς τα εμπρός και να στρέφεται υπερβολικά. Όταν σπάσει, συνήθως σε απότομη στροφή ή προσγείωση, το γόνατο μπορεί να «φεύγει» στις αλλαγές κατεύθυνσης. Για τα συμπτώματα και τη διάγνωση της κάκωσης δείτε τη σελίδα για τη ρήξη πρόσθιου χιαστού συνδέσμου.
Ένας πρόσθιος χιαστός με πλήρη ρήξη δεν επουλώνεται αξιόπιστα αν απλώς ραφτεί. Γι’ αυτό στη συνδεσμοπλαστική ο σύνδεσμος ανακατασκευάζεται: ένα μόσχευμα τένοντα περνά μέσα από δύο λεπτά κανάλια, στο μηριαίο και στην κνήμη, στη θέση του φυσικού συνδέσμου, και στερεώνεται εκεί. Με τους μήνες το μόσχευμα ενσωματώνεται στο οστό και προσαρμόζεται στον νέο του ρόλο.
Πότε ενδείκνυται το χειρουργείο χιαστού
Δεν χρειάζεται κάθε ρήξη χιαστού χειρουργείο. Άνθρωποι με χαμηλότερες απαιτήσεις, που δεν κάνουν αθλήματα με στροφές, συχνά έχουν σταθερό γόνατο με ένα σωστό πρόγραμμα ενδυνάμωσης. Η συνδεσμοπλαστική συστήνεται συνήθως όταν:
- θέλετε να επιστρέψετε σε αθλήματα με στροφές και αλλαγές κατεύθυνσης, όπως ποδόσφαιρο, μπάσκετ, τένις ή σκι,
- το γόνατο «φεύγει» στις καθημερινές δραστηριότητες, παρά τη φυσικοθεραπεία,
- υπάρχει συνοδός ρήξη μηνίσκου που μπορεί να συρραφεί, ή κάκωση και άλλου συνδέσμου,
- η εργασία σας απαιτεί σταθερό γόνατο, για παράδειγμα σε σωματικά απαιτητικά επαγγέλματα.
Η αστάθεια δεν είναι μόνο ενοχλητική. Κάθε νέο «φύγιμο» του γόνατος μπορεί να τραυματίσει τον μηνίσκο ή τον χόνδρο. Η απόφαση παίρνεται μαζί σας, με βάση την ηλικία, τη δραστηριότητα και τους στόχους σας.
Πότε να δείτε γιατρό άμεσα
- Πυρετός, ερυθρότητα ή υγρό που βγαίνει από τις τομές.
- Πόνος, πρήξιμο ή σκληρία στη γάμπα, που μπορεί να σημαίνει θρόμβωση.
- Δύσπνοια ή πόνος στο στήθος: καλέστε αμέσως το 166 ή το 112.
- Το γόνατο δεν τεντώνει πλήρως ή η κίνηση χειροτερεύει αντί να βελτιώνεται τις πρώτες εβδομάδες.
Επιλογές μοσχεύματος
Το μόσχευμα λαμβάνεται συνήθως από το ίδιο σας το πόδι (αυτομόσχευμα). Οι βασικές επιλογές είναι:
- Οπίσθιοι μηριαίοι τένοντες (ημιτενοντώδης και, όταν χρειάζεται, ισχνός): λαμβάνονται από μια μικρή τομή στο εσωτερικό της κνήμης. Τις πρώτες εβδομάδες μπορεί να υπάρχει ενόχληση στο πίσω μέρος του μηρού.
- Επιγονατιδικός τένοντας, με ένα μικρό οστέινο τμήμα σε κάθε άκρο: το οστό επουλώνεται μέσα στα κανάλια και δίνει σταθερή στερέωση. Μπορεί να προκαλέσει ενόχληση στο μπροστινό μέρος του γόνατος, ιδίως στο γονάτισμα.
- Τένοντας του τετρακέφαλου: παχύ και ανθεκτικό μόσχευμα, που χρησιμοποιείται όλο και συχνότερα.
- Αλλομόσχευμα, δηλαδή ιστός από δότη: επιλέγεται κυρίως σε επανεπεμβάσεις ή σε πολλαπλές κακώσεις συνδέσμων.
Σε επιλεγμένους ασθενείς, όπως νέους αθλητές με έντονη στροφική αστάθεια, μπορεί να προστεθεί μια επιπλέον ενίσχυση στο έξω μέρος του γόνατος (πλάγια τενοντοδεσία). Κανένα μόσχευμα δεν ταιριάζει σε όλους. Η επιλογή εξαρτάται από την ηλικία, το άθλημα, τις προηγούμενες επεμβάσεις και την ανατομία του γόνατός σας, και τη συζητάμε μαζί σας πριν την επέμβαση.
Πριν την επέμβαση
Η συνδεσμοπλαστική δεν γίνεται συνήθως αμέσως μετά τον τραυματισμό. Πρώτα το γόνατο πρέπει να ηρεμήσει: να υποχωρήσει το πρήξιμο, να τεντώνει πλήρως και να λυγίζει ελεύθερα. Ένα γόνατο που χειρουργείται ενώ είναι ακόμη πρησμένο και δύσκαμπτο έχει μεγαλύτερο κίνδυνο δυσκαμψίας μετά την επέμβαση.
Στο διάστημα αυτό ακολουθείτε πρόγραμμα προεγχειρητικής φυσικοθεραπείας, για την κίνηση και τη δύναμη του τετρακέφαλου. Όσο πιο δυνατό είναι το πόδι πριν το χειρουργείο, τόσο ευκολότερη είναι συνήθως η αποκατάσταση. Εξαίρεση αποτελεί το γόνατο που κλειδώνει από μετατοπισμένη ρήξη μηνίσκου, που χρειάζεται συνήθως πιο έγκαιρη αντιμετώπιση.
Πώς γίνεται η συνδεσμοπλαστική
Η επέμβαση γίνεται με αρθροσκόπηση γόνατος, με ραχιαία ή γενική αναισθησία. Αρχικά ελέγχεται όλη η άρθρωση και αντιμετωπίζονται τυχόν βλάβες του μηνίσκου ή του χόνδρου. Στη συνέχεια λαμβάνεται και προετοιμάζεται το μόσχευμα. Ανοίγονται τα κανάλια στο μηριαίο και στην κνήμη, στα σημεία όπου βρισκόταν ο φυσικός σύνδεσμος, και το μόσχευμα στερεώνεται με ειδικές βίδες ή συστήματα ανάρτησης.
Η διάρκεια είναι ενδεικτικά μία με δύο ώρες, ανάλογα με τις συνοδές βλάβες. Οι περισσότεροι ασθενείς φεύγουν την ίδια ή την επόμενη μέρα, με οδηγίες για τις ασκήσεις των πρώτων ημερών. Νάρθηκας δεν χρειάζεται πάντα. Χρησιμοποιείται κυρίως όταν έχει γίνει και συρραφή μηνίσκου ή αποκατάσταση άλλου συνδέσμου.
Καλό είναι να γνωρίζετε από πριν ότι η αποκατάσταση απαιτεί χρόνο και συνέπεια: συνεδρίες φυσικοθεραπείας για αρκετούς μήνες και καθημερινές ασκήσεις στο σπίτι. Η οργάνωση της δουλειάς, των μετακινήσεων και της προπόνησης πριν το χειρουργείο κάνει τις πρώτες εβδομάδες πιο εύκολες.
Αποκατάσταση χιαστού: ενδεικτικά στάδια
Η αποκατάσταση χιαστού προχωρά σε στάδια. Η μετάβαση από το ένα στο επόμενο γίνεται όταν πετύχετε συγκεκριμένους στόχους και όχι μόνο επειδή πέρασε ο χρόνος. Τα διαστήματα είναι ενδεικτικά. Το δικό σας πρόγραμμα το καθορίζει ο χειρουργός μαζί με τον φυσικοθεραπευτή, και αλλάζει αν έγινε και συρραφή μηνίσκου.
- Πρώτες δύο εβδομάδες: έλεγχος του πόνου και του πρηξίματος, πλήρες τέντωμα του γόνατος, ενεργοποίηση του τετρακέφαλου. Περπάτημα με πατερίτσες, συνήθως με φόρτιση όσο επιτρέπει ο πόνος.
- Έως περίπου τον δεύτερο μήνα: φυσιολογικό βάδισμα χωρίς πατερίτσες, βελτίωση του λυγίσματος, ασκήσεις ενδυνάμωσης και ισορροπίας, στατικό ποδήλατο.
- Τρίτος με τέταρτος μήνας: προοδευτική ενδυνάμωση και, όταν το επιτρέψουν η δύναμη και η εικόνα του γόνατος, έναρξη ελαφρού τρεξίματος σε ευθεία.
- Από τον πέμπτο μήνα: ασκήσεις ταχύτητας, αλλαγών κατεύθυνσης και αλμάτων, και ειδική προπόνηση για το άθλημά σας.
- Επιστροφή σε αγώνες: ενδεικτικά όχι νωρίτερα από τους εννέα μήνες, και μόνο όταν πληρούνται τα κριτήρια επιστροφής.
Τα κριτήρια περιλαμβάνουν δύναμη του τετρακέφαλου και των οπίσθιων μηριαίων σχεδόν ίση με το υγιές πόδι, δοκιμασίες αλμάτων, ήρεμο γόνατο χωρίς πρήξιμο και ψυχολογική ετοιμότητα. Η πολύ πρώιμη επιστροφή έχει συνδεθεί με μεγαλύτερο κίνδυνο νέας ρήξης. Περισσότερα θα βρείτε στο άρθρο για την επιστροφή στο άθλημα μετά από τραυματισμό.
Πιθανές επιπλοκές και αποτελέσματα
Οι επιπλοκές είναι ασυνήθιστες, αλλά μπορεί να εμφανιστούν λοίμωξη, θρόμβωση, δυσκαμψία ή απώλεια του πλήρους τεντώματος, πόνος στο μπροστινό μέρος του γόνατος και μούδιασμα στο δέρμα κοντά στις τομές. Το μόσχευμα μπορεί επίσης να σπάσει ξανά, κυρίως σε νέο τραυματισμό ή σε πρόωρη επιστροφή στα αθλήματα.
Στους περισσότερους ασθενείς η συνδεσμοπλαστική αποκαθιστά τη σταθερότητα του γόνατος και επιτρέπει την επιστροφή σε αθλητικές δραστηριότητες. Δεν εξαλείφει όμως πλήρως τον κίνδυνο οστεοαρθρίτιδας στο μέλλον, ιδίως όταν υπάρχει και βλάβη στον μηνίσκο ή στον χόνδρο. Στο ιατρείο μας στον Λευκό Σταυρό, στην Αθήνα, σχεδιάζουμε την επέμβαση και την αποκατάσταση μαζί σας, με βάση τους δικούς σας στόχους.
Συχνές ερωτήσεις
Πόσο χρόνο διαρκεί η αποκατάσταση χιαστού;
Η αποκατάσταση μετά από συνδεσμοπλαστική χιαστού διαρκεί αρκετούς μήνες. Ενδεικτικά, το φυσιολογικό βάδισμα επανέρχεται μέσα στους πρώτους δύο μήνες, το ελαφρύ τρέξιμο ξεκινά γύρω στον τρίτο με τέταρτο μήνα και η επιστροφή σε αθλήματα με στροφές γίνεται συνήθως μετά τους εννέα μήνες, εφόσον πληρούνται τα κριτήρια.
Μετά από χειρουργείο χιαστού πότε μπορώ να περπατήσω;
Οι περισσότεροι ασθενείς περπατούν με πατερίτσες από την ίδια ή την επόμενη μέρα. Οι πατερίτσες σταματούν συνήθως μέσα σε λίγες εβδομάδες, όταν το βάδισμα γίνει φυσιολογικό χωρίς χωλότητα. Αν έγινε και συρραφή μηνίσκου, μπορεί να υπάρχουν περισσότεροι περιορισμοί στη φόρτιση.
Μετά τη συνδεσμοπλαστική πότε μπορώ να οδηγήσω;
Εξαρτάται από το ποιο γόνατο χειρουργήθηκε και από το αν το αυτοκίνητο έχει αυτόματο κιβώτιο. Ενδεικτικά, για το δεξί γόνατο η οδήγηση επιτρέπεται συνήθως μετά από τέσσερις με έξι εβδομάδες, όταν μπορείτε να φρενάρετε δυνατά και με ασφάλεια. Δεν οδηγείτε όσο παίρνετε φάρμακα που προκαλούν υπνηλία και την τελική οδηγία τη δίνει ο χειρουργός σας.
Χρειάζεται πάντα χειρουργείο η ρήξη χιαστού;
Όχι. Άνθρωποι με χαμηλότερες απαιτήσεις, που δεν κάνουν αθλήματα με στροφές και δεν έχουν αστάθεια, μπορεί να τα πάνε καλά με πρόγραμμα ενδυνάμωσης. Η συνδεσμοπλαστική συστήνεται κυρίως σε αστάθεια, σε αθλητές αθλημάτων με στροφές και όταν υπάρχει συνοδός βλάβη μηνίσκου που μπορεί να συρραφεί.
Ποιο μόσχευμα χρησιμοποιείται στη συνδεσμοπλαστική χιαστού;
Συνήθως χρησιμοποιείται τένοντας του ίδιου του ασθενούς: οι οπίσθιοι μηριαίοι, ο επιγονατιδικός ή ο τένοντας του τετρακέφαλου. Κάθε επιλογή έχει πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα, και η απόφαση παίρνεται με βάση την ηλικία, το άθλημα και την ανατομία σας.
Πότε επιστρέφω στη δουλειά μετά τη συνδεσμοπλαστική;
Για εργασία γραφείου η επιστροφή γίνεται ενδεικτικά σε μία με δύο εβδομάδες, αν μπορείτε να μετακινηθείτε με ασφάλεια. Για εργασίες με ορθοστασία, σκάλες ή βάρη χρειάζονται συνήθως αρκετές εβδομάδες έως μήνες. Το χρονοδιάγραμμα το καθορίζει ο χειρουργός σας.
Οι πληροφορίες της σελίδας είναι ενημερωτικές και δεν αντικαθιστούν την ιατρική εξέταση. Η διάγνωση και η θεραπεία αποφασίζονται μετά από αξιολόγηση από ορθοπαιδικό.